­čôŻ´ŞĆKONSTANT─░NOPOL─░S’─░N HA├çLI ORDULARINCA ─░ST─░LASI VE YA─×MALANMASI

0

­čôŻ´ŞĆKONSTANT─░NOPOL─░S’─░N HA├çLI ORDULARINCA ─░ST─░LASI VE YA─×MALANMASI

Genel Bir ├ľzet

Kud├╝s’├╝ M├╝sl├╝manlar─▒n elinden kurtarmak amac─▒yla olu┼čturulan Ha├žl─▒ ordusu, Venedik donanmas─▒ deste─činde yola ├ž─▒kt─▒─č─▒nda takvimler 8 Kas─▒m 1202 tarihini g├Âsteriyordu.

Bizansl─▒lara y─▒llar ├Âncesinden kin ve nefret besleyen donanma komutan─▒, k├Âr lakapl─▒ Venedik Do├žu Enrico Dandolo’nun k─▒┼čk─▒rtmas─▒yla, Ha├žl─▒lar yar─▒ yolda fikir de─či┼čtirdiler ve Kud├╝s yerine Konstantinopolis’e gitmeye karar verdiler.

Bunun ├Ânemli sebebi, Orta├ža─č─▒n en g├╝zel en b├╝y├╝l├╝, en zengin ┼čehri olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ Hristiyanl─▒─č─▒n kutsal emanetleriydi.

S├╝rg├╝ndeki Bizans prensi gen├ž Aleksios imparator olarak tahta ├ž─▒kmas─▒na yard─▒m etmeleri kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Ha├žl─▒lara y├╝kl├╝ bir para vaadinde bulunmu┼čtu. Bu da eklenince 4.ha├žl─▒ seferinin rotas─▒’n─▒n Konstantinopolis’e ├ževrilmesi ka├ž─▒n─▒lmaz oldu.

24 Haziran 1203 tarihinde Hali├ž’i kapatan zinciri k─▒rarak i├žeri girmeyi ba┼čaran Venedik donanmas─▒,ilk sald─▒r─▒y─▒ Ayvansaray-Balat aras─▒ndaki surlardan ba┼člatt─▒.

Karadan destek veren Frank askerlerinin de kat─▒lmas─▒yla ├ž─▒kan ├žat─▒┼čma ve yang─▒nda, Blahernai mahallesi ate┼č topuna d├Ând├╝. Halk ├žaresizlikle ka├ž─▒┼č─▒rken, imparator 3.Aleksios yan─▒na k─▒z─▒n─▒ ve hazinesini alarak ┼čehirden ka├žt─▒.

Ha├žl─▒lar s├Âz verdikleri gibi gen├ž Aleksios’u babas─▒ 2.─░saakios’la birlikte tahta ├ž─▒kartt─▒lar. S─▒rada vaad edilen borcun ├Âdenmesi geliyordu. Ne var ki 4.Aleksios ad─▒yla ta├žlanan gen├ž imparator 46 ton g├╝m├╝┼č├╝n ancak yar─▒s─▒n─▒ ├Âdeyebilmi┼čti. Bizans’ta halk─▒n ve din adamlar─▒n─▒n huzursuzlu─ču giderek art─▒yor, Ha├žl─▒lar ise biran ├Ânce ┼čehre girip ya─čmalamaya ba┼člamak istiyordu.

├ľnce M├╝sl├╝manlar─▒n gitti─či bir camiyi ate┼če verdiler. R├╝zgar─▒n da etkisiyle Hali├ž’te ba┼člayan yang─▒n, ┼čehrin merkezini de i├žine alarak ,k─▒sa s├╝rede Marmara k─▒y─▒lar─▒na kadar ula┼čt─▒. ─░nsanlar deli gibi ka├ž─▒┼č─▒yordu.
Ailesini, kurtarabilece─či e┼čyalar─▒n─▒, hayvanlar─▒n─▒ arabalara y├╝kleyenler sur kap─▒lar─▒na ula┼čmaya ├žal─▒┼č─▒yordu.

Bu felaketten sonra senat├Ârler, halk ve din adamlar─▒ndan olu┼čan bir konsey, Aleksios ve ortak imparator olan babas─▒n─▒n tahttan indirilerek zindana kapat─▒lmas─▒ karar─▒n─▒ ald─▒. Bir s├╝re sonra ikisi de bo─čularak ├Âld├╝r├╝lecek, kapkara ve biti┼čik ka┼člar─▒ nedeniyle ├çATIK KA┼× olarak an─▒lan Murtzophulos, 5.Aleksios olarak Aya Sofya’da ta├ž giyecekti.

Murtzuphulos tahta ge├žer ge├žmez uzun zamand─▒r hasreti ├žekilen y├Ânetici vas─▒flar─▒n─▒ sergilemeye ba┼člad─▒. ─░┼č├žiler gece g├╝nd├╝z ├žal─▒┼č─▒p surlar─▒ ve kuleleri y├╝kseltirken buralardaki asker say─▒s─▒n─▒ art─▒rd─▒. Ha├žl─▒lara yap─▒lan ├Âdemeyi kesti─či gibi, onlara ┼čehir’den defolup gitmelerini s├Âyledi. Konstantinopolis ├╝zerindeki kara bulutlar art─▒k her taraf─▒ sarm─▒┼čt─▒. ├çanlar durmadan ├žal─▒yor, insanlar kilise ve manast─▒rlara s─▒─č─▒n─▒p dua ederek ┼čehrin koruyucusu Meryem Ana’dan medet umuyordu.

VE SONRASI…

Son sald─▒r─▒ 9 Nisan 1204 tarihinde sabah saatlerinde ba┼člad─▒.
Yine deniz taraf─▒ndaki surlardan sald─▒r─▒ya ge├žildi. Ancak Venedik gemilerinin direk ba┼člar─▒, Hali├ž taraf─▒ndaki y├╝kseltilmi┼č yeni surlara ula┼čamad─▒.

├ľ─čleden sonra sald─▒rganlar askerleri, atlar─▒ ve techizatlar─▒ gemilere y├╝kleyerek Galata’ya ├žekildi. ─░ki g├╝n, zarar─▒ gidermekle ge├žti.

12 Nisan 1204 Pazartesi, Bizans tarihindeki en kara g├╝n olarak tarihteki yerini ald─▒.

Venedikliler bu defa gemilerini ikili guruplar halinde ba─člamak suretiyle, her kuleye iki kat a─č─▒rl─▒k f─▒rlatmaya ba┼člad─▒lar.
Gemiler kuvvetli poyraz sayesinde k├╝rek├žilerin asla ba┼čaramayacaklar─▒ kadar karaya ve surlara yakla┼čt─▒.
Gemi direkleri aras─▒na kurulan korunaklar─▒n alt─▒nda siper alarak sava┼čan ku┼čatmac─▒lar, ├Ânce kulelerin ikisini ele ge├žirdiler sonra sur i├žindeki kap─▒lardan birini k─▒rarak ┼čehre girdiler.

Caddelerde d├Ârt nala at─▒n─▒ s├╝rerek halka moral vermeye ├žal─▒┼čan Murtzophulos’un, karadan Franklar Flamanlar ve Germenler, denizden bast─▒ran Venedikliler kar┼č─▒s─▒nda son ├žabalar─▒ da fayda vermeyince Murtzophulos eski imparatorlardan 3.Aleksios’un kar─▒s─▒ Euphrosyne ve onun b├╝y├╝k hayranl─▒k duydu─ču k─▒z─▒ Eudoksia’y─▒ yan─▒na alarak Trakya’ya ka├žt─▒. 3.Aleksios’un yan─▒na s─▒─č─▒narak k─▒z─▒yla evlendi ve kar┼č─▒ sald─▒r─▒da bulunmak i├žin kuvvet toplamaya ba┼člad─▒.

Surlar─▒n a┼č─▒lmas─▒ ve Ha├žl─▒lar─▒n deniz taraf─▒ndan ┼čehre girmelerinden sonra inan─▒lmaz bir k─▒y─▒m ba┼člad─▒.

─░┼čgalciler kendileri ile halk─▒n aras─▒nda kalan b├Âlgede yeniden yang─▒n ├ž─▒kartt─▒lar. Her yer alev alev yanmaya ba┼člad─▒. B├╝t├╝n gece ve ertesi g├╝n ak┼čama kadar yang─▒n devam etti. Bizans’l─▒lar─▒n direnecek g├╝c├╝ kalmam─▒┼čt─▒ ┼×EH─░RLER─░N KRAL─░├çES─░ art─▒k Ha├žl─▒ ├žapulcular─▒n elindeydi.
D├╝nyan─▒n en zengin ┼čehri’nin ├Ân├╝nde onca g├╝n bo┼čuna m─▒ beklemi┼člerdi?

Geleneksel ├╝├ž g├╝nl├╝k ya─čma izni verildi─činde ├žekirge s├╝r├╝s├╝ gibi her yeri istila ettiler.

├ť├ž├╝nc├╝ g├╝n├╝n sonunda imparatorlu─čun ba┼čkenti vah┼či ve k├╝stah Avrupal─▒ barbarlar─▒n ayaklar─▒n─▒n alt─▒nda ezilmi┼č yat─▒yordu.

B├Âyle bir vah┼čet ve vandalizm o g├╝ne kadar hi├žbir Avrupa ├╝lkesinde g├Âr├╝lmemi┼čti.

Orta├ža─č ve Ha├žl─▒lar’la ilgili ├žal─▒┼čmalar─▒ ile bilinen tarih├ži Steven Runciman ya─čma g├╝nlerini ┼č├Âyle anlat─▒yor:

“Konstantinopolis Antik Yunan’dan kalan sanat yap─▒tlar─▒ ve kendi ├╝st├╝n ustal─▒klar─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝ olan ba┼čyap─▒tlarla doluydu. Venedikliler b├Âyle ┼čeylerin de─čerini biliyorlard─▒. Nerede bir hazine buldularsa onu kendi kentlerindeki bir meydan─▒ ,kiliseyi ve saray─▒ s├╝slemek i├žin al─▒p g├Ât├╝rd├╝ler. Ama Frans─▒zlarla Flamanlar yok etme arzusu ile yan─▒p tutu┼čuyorlard─▒. Naralar atarak sokaklara ve evlere sald─▒rd─▒lar. Parlayan her ┼čeyi kapt─▒lar, ta┼č─▒yamayacaklar─▒n─▒ k─▒rd─▒lar. Sadece birini ├Âld├╝rmek, ya da i├žki i├žmek i├žin ┼čarap mahzenlerini ya─čma ettiklerinde mola veriyorlard─▒. Ne manast─▒rlar, ne de kiliseler ve k├╝t├╝phaneler bu ya─čmadan kurtulabilmi┼čti. Sarho┼č askerleri, Aya Sofya’da kutsal kitaplarla ikonalar─▒ ayaklar─▒yla ezerek, ipek perdeleri y─▒rtarken, ve g├╝m├╝┼č ikonostatis’i par├žalarken g├Ârebilirdiniz. Askerler kutsal sunak kaplar─▒ndan i├žki i├žerek sarho┼č olurken, bir fahi┼če de patri─čin taht─▒na oturmu┼č a├ž─▒k se├žik Frans─▒zca ┼čark─▒lar s├Âyl├╝yordu. Manast─▒rlarda rahibelerin ─▒rz─▒na ge├žilmi┼č, saraydan kul├╝belere kadar her t├╝rl├╝ mesken tecav├╝ze u─črayarak ya─čmalanm─▒┼čt─▒. T├╝yler ├╝rpertici ya─čmalama ve katliam sahneleri, bu b├╝y├╝k ve g├╝zel kenti yerle bir edinceye kadar s├╝rm├╝┼čt├╝.
Elde edilen ganimetler, say─▒lamayacak kadar ├žoktu. Alt─▒n ve g├╝m├╝┼č kaplar ve ta┼člar, s─▒rma i┼čli ipekliler ve dokumalar giysiler, ermin k├╝rkler ve yery├╝z├╝ndeki en se├žkin her ┼čey.”

Ya─čma devam ederken Ha├žl─▒ ordusundaki rahipler de bo┼č durmuyor, kiliselerdeki kutsal e┼čyalar─▒, kutsal kitap ve metinleri ├žuvallara doldurup gemilere ta┼č─▒yordu. ┼×├Âvalyeler ve y├╝ksek r├╝tbeli askerler kap─▒ mente┼čelerinin bile alt─▒n ve g├╝m├╝┼čten oldu─ču s├Âylenen saraylar─▒ ve soylular─▒n malikanelerini ya─čmalarken, s─▒radan askerler fakir evlerinde bulduklar─▒yla yetiniyorlard─▒.

─░skenderiye k├╝t├╝phanesinden sonra d├╝nyan─▒n en zengin k├╝t├╝phanesi olan patriklik k├╝t├╝phanesi, m├╝cevher kakmal─▒, nadide el yazmas─▒ dini eserlerin bulundu─ču saray k├╝t├╝phanesi ve manast─▒rlar talandan nasibini al─▒yor, ┼čehrin her yerini s├╝sleyen g├╝zelim bronz heykeller ya k─▒r─▒l─▒yor ya da para basmak i├žin eritiliyordu.

Ya─čmac─▒lar o kadar a├žg├Âzl├╝yd├╝ler ki doymak bilmiyorlard─▒. ├ť├ž g├╝n├╝n sonunda Bizans’─▒n ba┼čkentinde ta┼č ├╝st├╝nde ta┼č, ba┼č ├╝st├╝nde ba┼č kalmam─▒┼č , g├Âren g├Ârmeyen herkesin imrenerek s├Âz etti─či Orta├ža─č’─▒n krali├žesi Konstantinopolis Ha├žl─▒ ├žapulculara yenik d├╝┼čm├╝┼čt├╝.
Bizans imparatoru 8.Mihail Paleologos 57 y─▒l sonra ba┼čkentini geri ald─▒─č─▒nda yanm─▒┼č, y─▒k─▒lm─▒┼č, ya─čmalanm─▒┼č, oturulmaz hale gelmi┼č bir harabeyle kar┼č─▒la┼čm─▒┼čt─▒.
─░nan─▒lmaz talan en iyi, d├Ânemin Bizans yazarlar─▒nca anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ya─čma ve katliam s─▒ras─▒nda ailesiyle birlikte bir arkada┼č─▒n─▒n evinde gizlenen daha sonra ─░znik’e ka├žmay─▒ ba┼čar─▒p 1217’ye kadar burada kalan tarih├ži Niketas Khoniates, Historia’s─▒nda ┼č├Âyle der:

“Daha ba┼člang─▒├žta, soylar─▒n─▒n alt─▒n a┼č─▒─č─▒ oldu─čunu ortaya koymu┼člard─▒. Geli┼čtirdikleri yeni ya─čmalama y├Ântemi, imparatorluk kentini soyup so─čana ├ževirenlerin bile g├Âz├╝nden ka├žm─▒┼čt─▒. Havariyun kilisesi i├žindeki imparator mezarlar─▒n─▒ GECE a├žarak talan etmi┼čler, e─čer bunlar─▒n i├žinde ├Ânceden dokunulmam─▒┼č alt─▒n s├╝sler, inciler, de─čerli ta┼člar kalm─▒┼čsa, hepsini sayg─▒s─▒zca ├žalm─▒┼člard─▒. Uzun y─▒llar el de─čmemi┼č olan imparator J├╝stinianus’un bozulmam─▒┼č ├Âl├╝s├╝n├╝ bulduklar─▒nda hayret etmi┼čler, ama mezar s├╝slerini ya─čmalamaktan da geri kalmam─▒┼člard─▒r. Bu bat─▒l─▒lar─▒n elinden ne canl─▒lar, ne de ├Âl├╝ler kurtulabilmi┼čtir denilebilir. Tanr─▒’dan ve hizmetk├órlar─▒ndan ba┼člayarak herkese kar┼č─▒ tam bir vurdumduymazl─▒k ve sayg─▒s─▒zl─▒k sergilenmi┼čtir, B├╝y├╝k kilise’nin (Aya Sofya) tamamen g├╝m├╝┼č s─▒rmadan dokundu─ču i├žin de─čeri milyonlarca saf g├╝m├╝┼č olan perdelerini par├ža par├ža etmi┼člerdi. Tun├ž heykellerin g├Âzlerini oyarak ate┼če atm─▒┼člard─▒.”

4.Ha├žl─▒ seferine ├Ânayak olan olan papa 3. ─░nnocentius’un Hristiyan birli─či d├╝┼č├╝, Venedikliler’in , Avrupal─▒ kral ve prenslerin a├žg├Âzl├╝l├╝─č├╝, Katolik bat─▒l─▒lar─▒n, Ortodoks olduklar─▒ i├žin dinsiz sayd─▒klar─▒ Bizansl─▒lara duyduklar─▒ kin ve nefret, Konstantinopolis’in felaketi olmu┼čtu.

Tarih├ži Runciman’a g├Âre, ─░nsanl─▒─ča kar┼č─▒ 4.Ha├žl─▒ seferi kadar b├╝y├╝k bir su├ž i┼členmemi┼čti.

Kronik├ži Niketas Khoniates’in s├Âzleriyle de ,g├╝zelli─čin de─čerini bilmeyen barbar Ha├žl─▒lar, hi├žbir kutsal de─čere sayg─▒ g├Âstermeden, ne buldularsa al─▒p g├Ât├╝rm├╝┼člerdi.


Khoniates ya─čmac─▒lar─▒n en b├╝y├╝k h├╝rmetsizli─či Aya Sofya’ya g├Âsterdiklerinden s├Âz eder.

“B├╝t├╝n d├╝nyan─▒n hayran oldu─ču bir sanat eseri olan b├╝y├╝k mihrap’─▒ par├ža par├ža edip par├žalar─▒n─▒ aralar─▒nda b├Âl├╝┼čt├╝ler. Kutsal k├óseleri, taht ve k├╝rs├╝deki kabartmalardan kopartt─▒klar─▒ g├╝m├╝┼č ve alt─▒nlar─▒ daha rahat ta┼č─▒yabilmek i├žin, kiliseye atlarla kat─▒rlar─▒ soktular. Hazret-i ─░sa’ya hakaretler ya─čd─▒rs─▒n diye ahlaks─▒z bir kad─▒n patri─čin koltu─čuna oturtularak ta├ž giydirildi ve o kad─▒n edepsiz ┼čark─▒lar s├Âyleyerek o kutsal yeri kirletti. Erdemli gen├ž k─▒zlara, masum kad─▒nlara, hatta Tanr─▒’ya adanm─▒┼č bakirelere bile merhamet g├Âsterilmedi. Sokaklardan,┬áevlerden, kiliselerden yaln─▒zca taziyelerle feryatlar y├╝kseliyordu. . Sa─čda solda ganimet u─čruna d├Âv├╝┼č├╝l├╝yor, mahkumlar serbest b─▒rak─▒l─▒yor, her yer tecav├╝ze u─čram─▒┼člarla, yaral─▒larla ve cesetlerle dolup ta┼č─▒yordu”

├ť├ž g├╝n s├╝ren bu insanl─▒k d─▒┼č─▒ felaket sona erdi─činde, Latinler yeni bir imparator se├žmek i├žin topland─▒lar. Yar─▒s─▒ Venediklilerden olu┼čan bir komite, iki tur oylama yapt─▒ ve Flandria Kontu Baudouin’i oybirli─čiyle se├žti. Ertesi g├╝n Aya Sofya’ya ta├ž giyerek Latin d├Ânemi’nin ilk imparatoru olan Baudouin, Bukoleon saray─▒na yerle┼čti. Daha ├Ânce var─▒lan bir anla┼čmaya g├Âre , Venedikli Tommaso Morosini de Latin imparatorlu─ču’nun ilk Katolik Patri─či oldu.

B├Âylece Roma Krall─▒─č─▒ olarak bilinen , ba┼čkenti Konstantinopolis olan 57 y─▒l s├╝recek Latin ─░mparatorlu─ču d├Ânemi ba┼člam─▒┼č oldu.

Latinler Murtzophulosun da pe┼čini b─▒rakmad─▒lar. Kay─▒npederi taraf─▒ndan k├Âr edilmi┼č olan 5.Aleksios, Trakya’da sakland─▒─č─▒ yerde Franklar taraf─▒ndan yakalan─▒p Konstantinopolis’e getirildi ve bug├╝nk├╝ Beyaz─▒t meydan─▒nda bulunan Theodosius s├╝tunundan a┼ča─č─▒ at─▒larak ├Âld├╝r├╝ld├╝.

900 y─▒l boyunca Ortodoks hristiyanl─▒─č─▒n merkezi olan Konstantinopolis b├╝t├╝n ihti┼čam─▒n─▒, zenginli─čini,sanat eserlerini,bir daha geri gelmeyecek ┼čekilde kaybetmi┼č, harabeye d├Ânm├╝┼čt├╝.
Peki ya─čmalanan de─čerli e┼čyalar nas─▒l payla┼č─▒lacakt─▒. ├ľzellikle imparatorluk saraylar─▒nda kilise ve manast─▒rlarda muhafaza edilen Hristiyanl─▒─č─▒n Kutsal Emanetlerini kimler nerelere ka├ž─▒rm─▒┼čt─▒ .

Bu da bir sonraki yaz─▒m─▒n konusu olacak :
Konstantinopolis’tan neler ka├ž─▒r─▒ld─▒?

Ba┼čak DO─×RU/Gazeteci-Bizans ve ─░stanbul Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒

 

Ba┼čak DO─×RU/kentekrani

Youtube Abone Olmak ─░├žin T─▒klay─▒n─▒z

www.kentekrani.com 27 Haziran 2021

Video Editing: O─čuz HAKSEVER

 

  • Fascinated
  • Happy
  • Sad
  • Angry
  • Bored
  • Afraid

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here