ABD ordusunun İran’ın limanlarına yönelik deniz ablukasını devreye almasıyla gerilim tırmanırken, petrol fiyatları gün içinde sınırlı da olsa geri çekildi. Piyasalar, taraflar arasında yeniden temas kurulabileceği ve deniz ticaretindeki kesintinin büyümeden yönetilebileceği ihtimalini fiyatlamaya çalışıyor.
Abluka kararı ve sahadaki mesajlar
ABD yönetimi, ablukayı İran limanlarına giriş-çıkış yapan deniz trafiğini hedefleyen bir uygulama olarak tanımladı. Açıklamalarda, İran’a ait gemiler ile İran limanlarına uğrayan ya da bu limanlardan çıkan ticari gemilerin denetlenebileceği; buna karşılık İran’la bağlantısı olmayan limanlara giden gemilerin seyrüseferinin engellenmemesi hedeflendiği vurgulandı.
Tahran ise ablukayı yasa dışı bir baskı girişimi olarak niteledi ve Körfez’deki komşu ülkelerin limanlarının da risk altına girebileceği uyarısında bulundu. İranlı yetkililerin mesajları, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki güvenlik dengesinin daha kırılgan hale gelebileceğine işaret etti.
Buna rağmen ABD tarafı, İran’la temas kanallarının tamamen kapanmadığını, bir anlaşmaya dönük görüşme zemininin korunmaya çalışıldığını belirtti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de krizin çözümü için diplomatik çabaların sürdüğünü söyledi.
İslamabad görüşmeleri ve krizin tırmanışı
ABD ile İran heyetleri, hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ateşkesin kalıcı hale getirilmesi ve çatışmanın sona erdirilmesi için görüşmüş, ancak görüşmeler, tarafların temel başlıklarda uzlaşamaması nedeniyle somut bir anlaşma üretemeden dağılmıştı.
Süreçte İran, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri sıkı kontrol altına almış; kendi gemileri dışındaki deniz trafiğini sınırlamış ve geçişlerin İran denetimine tabi olacağını duyurmuştu. ABD Başkanı Donald Trump da bu uygulamayı “küresel ticareti şantaj” olarak nitelemiş ve İran’a nükleer silah izni vermeyeceklerini yinelemişti.
Petrol, deniz ticareti ve uluslararası tepkiler
Petrol piyasasında fiyatlar, bir yandan arz kesintisi riskini, diğer yandan da yeniden müzakere ihtimalini tartmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol akışının önemli bir bölümünün geçtiği dar bir deniz koridoru olduğu için, bölgede atılan her adım enerji maliyetlerine doğrudan yansıyor.
Öte yandan bazı NATO müttefiklerinin, ABD ablukasına askeri olarak katılma konusunda mesafeli durduğu; buna karşılık boğazın yeniden güvenli biçimde açılmasına dönük çağrıların öne çıktığı bildirildi. Deniz taşımacılığı şirketleri ve sigorta piyasaları ise risk primlerindeki artış nedeniyle rota, takvim ve navlun planlarını yeniden gözden geçiriyor.
