Kadın sağlığını etkileyen bazı hastalıklar, günlük yaşamın doğal bir parçasıymış gibi görülen belirtilerle kendini gösterebilir. Şiddetli adet sancıları, yoğun kanamalar ve geçmeyen kasık ağrıları çoğu zaman sıradan adet dönemi şikâyetleri olarak değerlendirilir. Oysa bu belirtiler, kadınların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen adenomyozisin habercisi olabilir.
Adenomyozis, özellikle adet dönemlerinde ortaya çıkan ağrı ve kanama sorunlarıyla kendini gösterebilen, rahmin yapısını etkileyen bir kadın hastalığıdır. Her kadında aynı belirtilerle ortaya çıkmadığı için tanınması bazen gecikebilir. Kadın sağlığında farkındalığı artırmak adına adenomyozisin ne olduğunu, hangi belirtilerle ortaya çıktığını, nasıl teşhis edildiğini ve hangi tedavi seçeneklerinin bulunduğunu yakından inceleyelim.
Adenomyozis Nedir?
Adenomyozis, rahmin iç yüzeyini döşeyen endometriyum tabakasına benzer dokunun rahmin kas tabakası içerisinde bulunmasıyla ortaya çıkan iyi huylu bir hastalıktır.
Normalde rahmin iç yüzeyindeki doku, adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle değişir ve gebelik oluşmadığında adet kanamasıyla birlikte dökülür. Adenomyoziste ise bu dokuya benzer yapıların rahmin kas tabakası içinde bulunması, rahimde kalınlaşma, hassasiyet ve bazı kadınlarda ağrıya neden olabilir.
Hastalığın belirtileri kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlar şiddetli adet sancıları ve yoğun kanamalar yaşarken bazı kadınlarda herhangi bir belirti görülmeyebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak adenomyozis tanısı koymak mümkün değildir.
Adenomyozis kanser değildir ve tek başına kanserleşme anlamına gelmez. Bununla birlikte, neden olduğu belirtilerin doğru değerlendirilmesi ve uygun şekilde yönetilmesi önemlidir.
Adenomyozis Belirtileri Nelerdir?
Adenomyozisin belirtileri adet döngüsüyle ilişkili olabileceği gibi döngünün diğer dönemlerinde de görülebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Şiddetli adet sancıları
Adet döneminde hafif kramp ve ağrı birçok kadında görülebilir. Ancak ağrının giderek şiddetlenmesi, günlük işleri yapmayı zorlaştırması veya ağrı kesicilere rağmen devam etmesi değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Adenomyoziste adet sancıları bazı kadınlarda oldukça yoğun olabilir.
- Yoğun ve uzun süren adet kanamaları
Normalden fazla kanama, adet döneminin uzaması veya sık aralıklarla kanama yaşanması hastalığın belirtileri arasında yer alabilir. Yoğun kanama zamanla demir eksikliğine ve kansızlığa yol açabilir.
- Kasık ve alt karın ağrısı
Ağrı yalnızca adet günleriyle sınırlı kalmayabilir. Bazı kadınlarda adet dönemi dışında da alt karın ve pelvik bölgede ağrı hissedilebilir.
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
Adenomyozis, bazı kadınlarda cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrıya neden olabilir. Bu şikâyet başka jinekolojik hastalıklarda da görülebileceğinden değerlendirme sırasında diğer olasılıkların da göz önünde bulundurulması gerekir.
- Karında şişkinlik ve dolgunluk hissi
Rahimde meydana gelen değişiklikler bazı kadınlarda alt karın bölgesinde baskı, ağırlık veya dolgunluk hissine neden olabilir.
- Halsizlik ve yorgunluk
Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlarda demir eksikliği ve kansızlık gelişebilir. Bunun sonucunda halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi ve nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Bu belirtilerin hiçbiri tek başına adenomyozise özgü değildir. Benzer şikâyetler miyom, endometriozis, polipler ve hormonal düzensizlikler gibi farklı durumlarda da görülebilir.
Adenomyozis Neden Olur?
Adenomyozisin kesin nedeni henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmuş değildir. Hastalığın gelişiminde hormonal etkilerin ve rahim dokusundaki değişimlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Adenomyozis tanısı özellikle 30 yaş sonrasında ve doğum yapmış kadınlarda daha sık gündeme gelir. Bununla birlikte, daha genç kadınlarda da görülebilir. Doğum yapmış olmak veya belirli bir yaşa ulaşmak, kişinin mutlaka bu hastalığa yakalanacağı anlamına gelmez.
Ayrıca adenomyozisin yalnızca doğum, kürtaj ya da başka bir jinekolojik işlem nedeniyle ortaya çıktığını söylemek doğru değildir. Hastalığın oluşum mekanizması karmaşıktır ve tüm nedenleri henüz bilinmemektedir.
Adenomyozis ile Endometriozis Arasındaki Fark Nedir?
Adenomyozis ve endometriozis, belirtileri birbirine benzeyebilen ancak dokunun bulunduğu yer bakımından farklılık gösteren iki ayrı hastalıktır.
Adenomyoziste rahim iç tabakasına benzer doku rahmin kas tabakası içerisinde bulunur. Endometrioziste ise benzer doku rahim dışında, örneğin yumurtalıklar veya diğer pelvik yapılar üzerinde yer alabilir.
Her iki hastalık da adet sancısı, pelvik ağrı ve bazı kadınlarda doğurganlıkla ilgili sorunlarla ilişkili olabilir. Bununla birlikte, bir kadında bu hastalıklardan birinin bulunması diğerinin de mutlaka bulunduğu anlamına gelmez.
Doğru tanı için belirtilerin değerlendirilmesi ve gerekli görüldüğünde görüntüleme yöntemlerinden yararlanılması gerekir.
Adenomyozis Nasıl Teşhis Edilir?
Adenomyozis tanısında ilk adım, hastanın şikâyetlerinin ve adet öyküsünün ayrıntılı biçimde değerlendirilmesidir. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı; adet kanamasının miktarını, ağrının şiddetini, belirtilerin ne zamandır devam ettiğini ve kişinin sağlık geçmişini göz önünde bulundurur.
Tanı sürecinde şu yöntemlerden yararlanılabilir:
Jinekolojik muayene: Rahmin boyutu ve hassasiyeti değerlendirilerek diğer olası nedenler araştırılabilir.
Ultrasonografi: Özellikle transvajinal ultrason, rahmin yapısını incelemek ve adenomyozisle uyumlu bulguları değerlendirmek için sıklıkla kullanılan ilk görüntüleme yöntemidir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Ultrason bulgularının yeterli olmadığı veya başka hastalıklarla ayrım yapılması gerektiği durumlarda MR istenebilir.
Kan testleri: Kan testleri adenomyozisi tek başına teşhis etmez. Ancak yoğun kanaması olan kişilerde kansızlık ve demir eksikliği açısından değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir.
Adenomyozis tanısı her zaman tek bir testle konulamayabilir. Bulguların birlikte değerlendirilmesi ve benzer belirtilere yol açan diğer hastalıkların dışlanması önemlidir.
Adenomyozis tedavisi, hastalığın herkeste aynı şekilde seyretmemesi nedeniyle kişiye özel planlanır. Tedavi seçiminde belirtilerin şiddeti, kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve gelecekte gebelik isteyip istemediği dikkate alınır.
- Ağrı kontrolü
Doktorun uygun gördüğü ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar, adet sancılarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak her ilaç herkes için uygun değildir. Özellikle mide, böbrek veya kanama sorunları bulunan kişilerin ilaç kullanımını hekimle değerlendirmesi gerekir.
- Hormonal tedaviler
Hormonal tedaviler, adet kanamasını ve ağrıyı kontrol altına almak amacıyla kullanılabilir. Kişinin durumuna göre hormonal doğum kontrol yöntemleri, yalnızca progesteron etkisi gösteren ilaçlar veya hormon içeren rahim içi sistemler değerlendirilebilir.
Bu tedaviler belirtileri azaltabilir ancak her hastada aynı sonucu vermeyebilir. Uygun seçenek, kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte belirlenmelidir.
- Yoğun kanamanın kontrol altına alınması
Bazı ilaçlar adet kanamasının miktarını azaltmak amacıyla kullanılabilir. Kan kaybına bağlı demir eksikliği gelişmişse bunun ayrıca tedavi edilmesi gerekebilir.
- Girişimsel yöntemler ve cerrahi
İlaç tedavilerinin yeterli olmadığı seçilmiş vakalarda rahim atardamarı embolizasyonu gibi girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Uygunluğu, beklenen faydaları ve riskleri uzman tarafından ele alınmalıdır.
Diğer tedavilerin etkisiz kaldığı ve şikâyetlerin ciddi olduğu durumlarda rahmin alınması, yani histerektomi, kesin tedavi seçeneği olabilir. Ancak bu ameliyat sonrasında gebelik mümkün olmaz. Bu nedenle karar, kişinin beklentileri ve sağlık durumu dikkate alınarak verilmelidir.
Önemli bir nokta şudur: Adenomyozis tanısı alan her kadının ameliyat olması gerekmez. Pek çok kişide belirtiler ilaçlarla veya uygun takip ve tedavi yaklaşımlarıyla kontrol altına alınabilir.
Adenomyozis Gebeliğe Engel Olur mu?
Adenomyozis ile doğurganlık arasında bir ilişki bulunabilir. Bazı araştırmalar, hastalığın gebelik elde etme ve gebeliğin devamı üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, adenomyozis tanısı alan her kadının kısırlık yaşayacağı söylenemez.
Gebelik planlayan kadınlarda tedavi seçenekleri ayrıca değerlendirilmelidir. Bazı hormonal tedaviler gebelik sırasında kullanılmaya uygun olmadığından tedavi planının gebelik hedefiyle uyumlu olması gerekir.
Gebelikte güçlük yaşayan veya tekrarlayan gebelik kaybı öyküsü bulunan kişilerin bireysel değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması önemlidir.
Adenomyozis Kansere Dönüşür mü?
Adenomyozis iyi huylu bir rahim hastalığıdır ve kanser olarak kabul edilmez. Adenomyozis tanısı konulması, kişinin rahim kanseri olacağı anlamına gelmez.
Bununla birlikte, yoğun veya düzensiz kanama gibi belirtiler farklı hastalıklarla da ilişkili olabileceğinden, özellikle yeni başlayan, giderek artan veya alışılmışın dışında seyreden şikâyetlerin yalnızca adenomyozise bağlanmaması gerekir.
Menopoz sonrasında ortaya çıkan vajinal kanama da mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Adenomyozis ile Yaşam: Nelere Dikkat Edilmeli?
Adenomyozisle yaşayan kadınlar için belirtilerin takip edilmesi ve yaşam kalitesini korumaya yönelik adımlar önemlidir.
Adet başlangıç ve bitiş tarihlerini, kanama miktarını ve ağrının şiddetini kaydedin.
Ağrı ve kramp durumunda karın bölgesine cildi yakmayacak şekilde uygulanan ılık sıcaklık rahatlama sağlayabilir.
Yoğun kanama veya sürekli yorgunluk varsa kansızlık açısından değerlendirme isteyin.
Şikâyetlerinizin günlük yaşamınızı etkilemesine rağmen yardım almayı ertelemeyin.
Doktor önerisi olmadan hormon ilaçlarına veya uzun süreli ağrı kesici kullanımına başlamayın.
Beslenme, uyku ve düzenli fiziksel aktivite genel sağlığı destekleyebilir. Ancak belirli bir diyetin veya bitkisel ürünün adenomyozisi ortadan kaldırdığına dair yeterli kanıt bulunmadığından, bu yöntemler tıbbi tedavinin yerine geçirilmemelidir.
Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı?
Adet sancılarının her ay günlük yaşamı aksatması, kanamanın belirgin şekilde artması, adet dönemleri arasında kanama görülmesi veya cinsel ilişki sırasında ağrı yaşanması durumunda jinekolojik değerlendirme yapılmalıdır.
Çok yoğun kanamayla birlikte baş dönmesi, bayılma, belirgin nefes darlığı ya da ani ve şiddetli karın ağrısı ortaya çıkarsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Unutulmamalıdır ki şiddetli adet ağrısı, kadın olmanın kaçınılmaz bir parçası değildir. Ağrıya alışmak veya her ay aynı sıkıntıları yaşamak zorunda olduğunuzu düşünmek yerine, belirtilerin nedenini araştırmak sağlığınız için önemli bir adımdır.
Kadın Sağlığında Farkındalık Erken Değerlendirmeyle Başlar
Adenomyozis, bazı kadınlarda yoğun adet kanaması, şiddetli sancılar ve kronik pelvik ağrıyla yaşam kalitesini düşürebilen bir hastalıktır. Belirtilerin kişiden kişiye değişmesi, tanı sürecinin bazen uzamasına neden olabilir. Ancak günümüzde ultrasonografi, gerektiğinde MR ve kişiye özel tedavi seçenekleri sayesinde hastalığın yönetilmesi mümkündür.
Kadın sağlığına ilişkin farkındalığın artması, şikâyetlerin normalleştirilmemesi ve gerektiğinde uzman desteği alınması büyük önem taşır. Çünkü sağlıklı bir yaşam, bedenin verdiği sinyalleri fark etmek ve bu sinyalleri ciddiye almakla başlar.
Derya YAĞMUR
