Füsun ALTINOK ; Yapay Türbülans

0

İnsanların kendi zihinlerinde, sosyal ilişkilerinde aniden tetiklenen yapay krizler “yapay türbülanslar” olarak adlandırılıyor. Adı üstünde, ortada gerçek somut ve büyütülecek bir durum yokken bir tarafın veya iki tarafın çatışma yaratması ve ortamı germesi durumu.

Tanıdık geldi mi? Evet, ortada büyütülecek bir sorun yoktur ama kasten büyütülen bir ayrıntıdan büyük kavgalar çıkar.

“Trajediler neden vardır? Çünkü öfkeyle dolusun. Neden öfkeyle dolusun? Çünkü yasla dolusun.”
Bu söz, Kanadalı şair ve klasik edebiyat çevirmeni Anne Carson’ın, antik Yunan oyun yazarı Euripides’in oyunlarını çevirdiği kitabının önsözünde yer alıyor.
Carson, insanın dışarıya vurduğu yıkıcı öfkenin aslında içinde taşıdığı derin acı ve kayıp duygusundan kaynaklandığını vurguluyor. Zamanla bunun bağımlısı olunuyor. Daha bir kriz yeni çözülmüşken yeni bir gerginlik konusu bulunuyor bu yüzden. Çünkü amaç sorunu çözmek değil, haklı çıkmak ya da karşı tarafın duygusal tepki vermesini (öfkelenmesini, ağlamasını, yalvarmasını) sağlamak oluyor.

Neden oluyor?

Psikolog, yazar ve akademisyen Prof. Dr. Doğan Cüceloğlu, özellikle gençlere, öğrencilere şunu öneriyordu; “Günde en az 15 dakikanızı kendinize ayırın ve o gün en yoğun yaşadığınız duyguyu düşünün. Bununla kendinizi ve duygularınızın temelini anlamaya başlarsınız.”
Düşünmenin, insanın kendisi için yapabileceği, zamanla iyileştirici olacak bir eylem olduğuna işaret ediyor.

Anlam yüklemek.

Sakin, huzurlu ve güvenli bir ilişki bazen kişiye âdeta batar. Sinir sistemi fazla sıradanlığı canlandırmaya çalışır. İşte bu krizleri, kavgaları ilişkiyi canlı tutmak olarak düşünebilirler. Bunu uzmanlar söylüyor.
Benimle ilgilen, beni onayla beklentisi. Gücü elinde tutmaya çalışmak. Ortamı gergin tutmak.

Böyle zalimlik olur mu? Oluyor işte. Çevremize baktığımızda pek çok insanın böyle kavgalarla beslendiğini görüyoruz. Aslında ne kadar yıpratıcı, ömür törpüsü durumlar. Dengeler bozuluyor, insan türbülansa giren uçak gibi sarsılıyor.

Krizi fırsata çevirmek.

Krizler zaman zaman kaçınılmazsa, bunun hiç mi faydası yok? Ters köşe yapalım. Acaba partnerle birlikte krizler fırsata çevrilebilir mi? Sonuçta zor bir durum atlatılıyor. İlişkinin dayanıklılığı test edilmiş oluyor.

Öfke, hayal kırıklığı, çaresizlik gibi duyguları aşmak zor ama imkansız değil.
Krizleri fırsata çevirmenin bir diğer yolu, iletişimi açık ve yapıcı tutmak olabilir. Tam da burnundan solurken empati kurmak ne kelime, yanlış anlamalar olayı körükler.
Hele hele “Sen her zaman böyle yaparsın” deyiverince kavga tadından yenmez oluyor.
Aslında kriz karşısında ortak bir strateji oluşturmak fırsatını da sağlayabilir. Esnek davranan kazanır. İnatçı ve sabit fikirli olan uzun vadede kaybeder. İmkanı olan bilinçli kişiler de uzmandan destek alır.

Siyasi krizler.

İkili ilişkileri bir kenara bırakırsak bu yapay krizlerin önemli örneklerini siyasette görüyoruz. Eh, Türkiye siyasetinde yapay krizden bol ne var?
Gerekli durumlarda kamuoyunun dikkatini farklı yönlere çekmek çok sık rastlanan yöntemler.

Günümüzde yapay zeka teknolojilerinin dezenformasyon, sahte deliller veya kriz iletişiminde kullanılmasıyla ortaya çıkan yeni nesil krizleri de izliyoruz.

Kişisel ilişkilerde de siyasette de “yapay” oluşumlar; krizler, türbülansların yıkmadan geçmesi için sabra ve sakinliğe ihtiyaç oluyor. Herkes, her toplum kendi çözümünü üretecektir.
Jean Paul Sartre’ın anmadan geçmeyelim: “Yalnızdım ama bir kente yürüyen ordu gibiydim…”

Füsun ALTINOK