ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin’in Shenzhen kentinde gerçekleştirdikleri tarihi üçlü zirvenin ardından bir barış bildirisi üzerinde uzlaştı. Çin devlet haber ajansı Xinhua ve Kremlin tarafından yayımlanan bildiride, nükleer savaşın önlenmesi, Birleşmiş Milletler’in reformu, petrol ürünlerinin arzının artırılması ve devlet görevlilerinin uluslararası mahkemelerdeki yargı bağışıklığı konularında ortak tutum ortaya konuldu. Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini bir araya getiren görüşme tarihi olarak nitelendirilse de Ukrayna ve İran savaşları, nükleer silahların kontrolü ve ticaret başta olmak üzere temel anlaşmazlıkların sürdüğü görüldü.

Barış Bildirisinin Dört Başlığı. BM’nin İşlevsizliği Gündem Oldu
Bildirideki ilk önemli başlık, Birleşmiş Milletler reformuydu. Üç ülke, BM’nin uluslararası barış ve güvenliğin korunmasındaki rolünün güçlendirilmesi ve kurumun daha etkili çalışabilmesi için reformların ilerletilmesi konusunda mutabık kaldı.
İkinci başlık enerji güvenliği oldu. Üç lider, bütün ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin arzının artırılması yönünde taahhütte bulundu. Bu madde, özellikle İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıkların küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisi dikkate alındığında önem taşıdı.
Bildirinin üçüncü başlığı, devlet görevlilerinin uluslararası mahkemelerdeki yargı bağışıklığına ilişkindi. Üç ülke, devlet görevlilerinin sahip olduğu dokunulmazlıkların ve devletlerin rızası ilkesinin korunması gerektiğini vurguladı. Bu düzenleme, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında Ukrayna savaşı nedeniyle Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından çıkarılan tutuklama kararı bağlamında da dikkat çekti.
Dördüncü başlık ise nükleer silahlardı. Üç lider, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve hiçbir zaman yapılmaması gerektiğini yeniden teyit etti. Ancak nükleer silahların azaltılmasına ilişkin sayısal hedef, takvim veya bağlayıcı bir silahsızlanma anlaşması açıklanmadı.

Konusunda Uzlaşma Sağlanamadı
Putin, Ukrayna’daki savaş dahil bölgesel çatışmaların çözümünde üç ülkenin ortak çıkarları bulunduğunu söyledi. Xi Jinping ise doğrudan Ukrayna’dan söz etmedi; büyük güçlerin uyum içinde yaşamasının dünya barışı açısından önemini vurguladı. Trump, İran savaşı nedeniyle kesintiye uğrayan Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının sürdürülmesi konusunda Xi ile aynı görüşte olduklarını belirtti.
Xi, çatışmaların siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesi için tarafların müzakere masasına oturmasının teşvik edilmesi gerektiğini söyledi. Buna karşılık üç ülkenin Ukrayna, İran, nükleer silahlar ve ticaret konularındaki görüş ayrılıkları giderilemedi. Görüşmenin ardından liderlerden hiçbiri ortak bir basın açıklaması yapmadı. Trump, toplantı sonrasında ABD’ye dönmek üzere Shenzhen’den ayrıldı.

Zirve Öncesinde Beklentiler Sınırlıydı
Üç liderin buluşmasından önce uluslararası çevrelerde tarihi bir fotoğraf ortaya çıkabileceği, ancak somut anlaşmaların çıkmasının zor olacağı değerlendirilmişti. Trump’ın nükleer silahların sınırlandırılmasını gündemin merkezine taşımak istediği, buna karşılık Çin’in ABD ve Rusya’nın çok daha büyük nükleer cephaneliklerine sahip olması nedeniyle üçlü müzakerelere katılmaya sıcak bakmadığı belirtilmişti.
Putin’in Ukrayna savaşından kendi koşullarına uygun bir çıkış yolu aradığı, Xi’nin ise dünya barışı ve çok kutuplu uluslararası düzen üzerinde durmayı tercih ettiği yorumları yapılmıştı. Trump’ın Putin ile Ukrayna konusunda ayrı bir uzlaşmaya varabileceği ihtimali Avrupa başkentlerinde ve Kiev’de kaygıyla karşılanmıştı. Uzmanlar, liderlerin farklı önceliklerinin kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılmasını güçleştireceğini öngörmüştü.

Xi’nin Havalimanındaki Sürpriz Karşılaması
Zirvenin diplomatik protokol açısından en dikkat çekici anlarından biri, Xi Jinping’in Trump’ı Shenzhen Havalimanı’nda bizzat karşılaması oldu. Çin liderinin devlet başkanı olduktan sonra ilk kez yabancı bir lideri havalimanında karşılaması, diplomatik açıdan sıra dışı bir jest olarak değerlendirildi. Bu karşılama, Trump’ın eylül ayında Washington’daki Joint Base Andrews Hava Üssü’nde Xi’yi karşılamasına karşılık niteliğindeydi. İki liderin tokalaşmanın ardından kısa süreli kucaklaşması da kameralara yansıdı. Trump, karşılamadaki askerleri, çocukları ve törenin görkemini överek bunun hem ABD hem de Çin için bir kazanım olduğunu söyledi.
Trump’ın Sahneye Çıkan Kişiliği
Zirvenin dikkat çeken görüntülerinden biri de Trump’ın APEC liderlerinin akşam yemeğine girişinde yaşandı. Orkestra “America the Beautiful” adlı eseri seslendirirken diğer liderler tören alanından geçip giderken Trump yaklaşık 10 saniye durarak müziği dinledi. Ardından doğrudan gazetecilere ve fotoğraf makinelerine döndü. Bu davranışı, askeri törenlere, görkemli karşılamalara ve kameralar önündeki gösterişli anlara verdiği önemle bilinen Trump’ın diplomatik etkinliklerde de sahne ışıklarını üzerine çekme alışkanlığının bir başka örneği oldu.

Putin’in Tokalaşması Ve Kızarmış Tavuğun Lezzeti
Trump ile Putin’in kameralara yansıyan tokalaşması da zirvenin sembolik anları arasındaydı. Putin’in Trump’a doğru ilerleyerek tokalaşmayı başlatması, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı dünyasının büyük ölçüde dışladığı Rus liderin ABD Başkanı ile doğrudan temasını sergilemesi açısından önem taşıdı. Ancak Rus haber ajansı Interfax, iki liderin bu kısa karşılaşmada esaslı bir görüşme yapmadığını bildirdi. Trump’ın Asya turunun Manila ayağında ise Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ABD Başkanı ve heyeti için ünlü fast-food zinciri Jollibee’den kızarmış tavuk sipariş etmişti; “Manila’nın lezzetine varın” diyerek. Trump’ın fast-food merakıyla bilinen kişiliği nedeniyle bu ayrıntı da ziyaretin diplomatik gündem dışındaki renkli notları arasında yer aldı.

















