Orta Doğu’da, ABD ile İran arasındaki gerilimi düşürmek amacıyla yürütülen diplomasi trafiğinde yeniden hareketlilik yaşanıyor. Taraflar arasında karşılıklı saldırıların durmasıyla birlikte, Katar ve Pakistan’ın başını çektiği arabulucu ülkeler iki tarafı yeniden müzakere masasına döndürme konusunda önemli mesafe katedildiğini bildirdi.
Görüşmelerde Konu Hürmüz
Bölgesel yetkililerden alınan bilgilere göre dolaylı görüşmeler, askeri tırmanışın ana tetikleyicisi olan Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerinin güvenli bir mekanizmaya bağlanması ve haziran ortasında sağlanan geçici ateşkes şartlarına geri dönülmesi üzerine yoğunlaşıyor. ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mike Waltz, ABD Başkanı Donald Trump’ın diplomatik temaslara alan tanıdığını belirterek, Umman ve İran dâhil birçok aktörle teknik düzeyden en üst seviyeye kadar temasların sürdüğünü ifade etti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Washington ile doğrudan bir temaslarının olmadığını, mesajların aracı ülkeler vasıtasıyla iletildiğini doğrulayarak, Umman ile Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliğine ilişkin görüşmeler yapıldığını ancak boğazın şu aşamada kapalı kalmaya devam ettiğini bildirdi.
Son Füze Atışmasında ABD Askerleri Can Verdi
Son iki haftalık süreçte ise taraflar arasında şiddetli füze salvoları ve ağır bombardımanlar yaşanmış. İran’ın, küresel petrol taşımacılığının kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere ateş açmasının ardından ABD ordusu, İran kıyı bölgelerini ve altyapı tesislerini hedef alan geniş çaplı hava operasyonları düzenlemişti. Buna karşılık İran, bölgede ABD güçlerine ev sahipliği yapan üslere füze ve insansız hava araçlarıyla misillemede bulunmuş; Ürdün ve Irak’taki üslere düzenlenen saldırılarda ABD askerleri hayatını kaybetmişti. ABD ve İsrail ile İran hattında daha önce de defalarca benzer şekilde tırmanan krizler yaşanmış; gerilimin füzelerle tırmandığı, ardından geçici ateşkes ve arabuluculuk girişimleriyle durulduğu, fakat kısa süre sonra yeniden çatışmaya dönüştüğü bu savaş-ateşkes döngüsü defalarca tekrarlanmıştı.
Her İki Tarafın Füze Kapasitesi Stoklarıyla Sınırlı
Görüşmelerde sağlanan iyileşmeye rağmen, haziran ayında imzalanan 60 günlük geçici anlaşmanın süresi hızla tükenirken, İran’ın nükleer programı gibi temel anlaşmazlık konuları henüz masaya gelebilmiş değil. Öte yandan askeri uzmanlar, her iki tarafın füze ve hava savunma mühimmatı stoklarını ne kadar süre bu yoğunlukta sürdürebileceğini sorgularken, Washington yönetimi savunma kapasitesinde bir sıkıntı yaşanmadığını vurguluyor. Deniz ablukasını sürdüren ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise bölgedeki ticari gemilerin yönlendirildiğini ve güçlerinin yüksek alarm durumunu koruduğunu bildiriyor.
