Beyaz Saray’ın Ortadoğu’da kalıcı bir uzlaşı sağlamak amacıyla büyük umutlarla devreye soktuğu ABD-İran barış diplomasisi, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun tek taraflı hamleleriyle ağır bir darbe aldı. İsrail Trump’ın uyarılarına rağmen Lübnan’a saldırılarına devam etti. ABD Başkanı Donald Trump’ın bölgeye yönelik kapsamlı yol haritasını adeta sabote eden Netanyahu yönetimi, Washington ile Tahran arasında İsviçre’de yapılması planlanan kritik doğrudan görüşmelerin iptal edilmesine yol açarak Trump’ın en önemli dış politika hedeflerinden birini krize soktu.
Trump’ın Bölgesel Yol Haritasına Tel Aviv Sabotajı
ABD ile İran arasında diplomatik kanalları yeniden canlandırmayı ve bölgede geniş çaplı bir ateşkesi kurumsallaştırmayı amaçlayan tarihi zirve, son anda rafa kaldırıldı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsviçre’ye yapacağı planlı diplomatik ziyaretin ertelendiğinin duyurulmasıyla birlikte, kalıcı barış umutları bir kez daha belirsizliğe gömüldü. Washington kaynakları, bu ertelemenin arkasındaki ana etkenin, Trump yönetiminin çizdiği uzlaşı vizyonunu görmezden gelerek Lübnan’daki saldırganlığını tırmandıran Netanyahu hükümeti olduğunu belirtiyor. Trump’ın diplomatik prestijini yatırdığı bu stratejik süreç, Tel Aviv’den gelen askeri hamlelerle adeta çıkmaza girdi.
Trump Anlaştı; Netenyahu Anlaşmayı Yok Saydı
Washington ve Tahran yönetimleri arasında yürütülen diplomatik temaslarda, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırması karşılığında çatışmaların durdurulması yönünde kritik bir mutabakata varılmıştı. Bu gizli diplomatik anlaşmanın en temel ve hassas maddelerinden birini ise İsrail’in Lübnan topraklarına yönelik askeri operasyonlarını tamamen durdurması şartı oluşturmuştu.
Ancak bölgesel barışın önünü açacak bu şartın varlığına rağmen, Netanyahu hükümeti Lübnan’a yönelik bombardımanlarını ısrarla sürdürmüştü. İsrail ordusunun Lübnan’ın güneyine gerçekleştirdiği son hava saldırılarında en az 18 sivil hayatını kaybetmiş, bölgedeki çatışmalarda 4 İsrail askeri de öldürülmüştü. Netanyahu’nun bu uzlaşmaz ve saldırgan tutumu, masadaki tüm diplomatik kazanımları dinamitlemiş ve ABD-İran arasındaki güven zeminini bütünüyle ortadan kaldırmıştı.
Diplomatik Krizin Derinleşen ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırma hamlesinin hemen ertesi gününde yaşanan bu diplomatik kırılma, uluslararası piyasalarda ve jeopolitik dengelerde yeni bir çalkantıya yol açtı. İptal kararının ardından, Hürmüz Boğazı üzerindeki ticari gemi trafiğinde kısmi bir canlanma gözlense de, kalıcı bir anlaşmanın zemin kaybetmesi petrol fiyatlarındaki istikrarsızlığı ve bölgesel risk primini yeniden tırmandırdı.
Netanyahu Trump’a İç Politikada da Sorun Oldu
Siyasi analistler, Netanyahu’nun Trump’ın iç ve dış siyaset dengelerini zor durumda bıraktığına dikkat çekiyor. Washington, müttefiki İsrail’i kontrol edemeyen bir pozisyona düşerken; ABD içinde yapılan son kamuoyu yoklamalarında Amerikalıların %65’inin Trump’ın İran politikasını reddettiğini ortaya koydu. İran’la ilgili şaşalı iç politika demeçlarına rağmen Trum’ın düşük genel kabul oranı (%37) yerinden kıpırdamadı.
Tahran yönetimi, Lübnan sahasındaki saldırılar durdurulmadığı sürece masaya oturmayacağını net bir dille ortaya koydu. Trump yönetiminin, kendi yol haritasını açıkça baltalayan Netanyahu hükümetine karşı önümüzdeki günlerde nasıl bir tavır takınacağı ise uluslararası kamuoyunda merakla bekleniyor.
