Küresel enerji piyasalarını aylardır adeta esir alan, tedarik zincirlerini kopma noktasına getiren ve enflasyon dalgasıyla cepleri yakan ABD-İran savaşı nihayet son buluyor. İki ülkenin çatışmaları durdurma ve dünyanın en kritik petrol geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı’nı yeniden trafiğe açma konusunda kesin olarak anlaşmaya varması, küresel piyasalarda adeta bayram havası estirdi. Anlaşma haberinin duyulmasıyla birlikte dünya genelinde rahatlama yaşanırken, petrol fiyatları son ayların en düşük seviyesine geriledi.
Tarihi İmzalar Cuma günü İsviçre’de Atılıyor.
ABD Başkanı Donald Trump ve İranlı üst düzey yetkililer, aylardır süren ve Orta Doğu’yu adeta yangın yerine çeviren askeri çatışmaları tamamen durduracak tarihi bir çerçeve mutabakatına vardıklarını resmen ilan ettiler. Pakistan ve Katar’ın haftalar süren yoğun mekik diplomasisi sonucu olgunlaşan 14 maddelik mutabakat metninin, önümüzdeki Cuma günü (19 Haziran) İsviçre’de düzenlenecek resmi bir törenle imzalanacağı bildirildi. Anlaşmanın duyurulmasının ardından uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı yüzde 5’e yakın sert bir düşüşle 83 dolara gerilerken, ABD ham petrolü (WTI) de benzer bir kayıpla 80 dolar sınırına kadar indi. Ekonomistler, jeopolitik risk priminin ortadan kalkmasıyla piyasalardaki rahatlamanın süreceğini öngörüyor.
Hürmüz Boğazı Mayınlardan Temizlenecek ve Ücretsiz olacak
Anlaşmanın küresel ekonomi açısından en kritik maddesini, İran’ın aylardır abluka altında tuttuğu Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması oluşturuyor. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hayati su yolu, Cuma günkü resmi imzaların ardından kademeli olarak açılacak. Planlamaya göre, ilk 30 gün boyunca İran güçleri bölgedeki deniz mayınlarını temizleyecek ve bu süreçte İngiltere ile diğer Avrupa ülkelerinin donanmaları da Akdeniz’den destek verecek. Ayrıca 60 günlük geçici ateşkes süresince Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemilerden hiçbir geçiş ücreti talep edilmeyecek. Buna karşılık ABD de İran limanlarına uyguladığı askeri ablukayı tamamen kaldıracak.
Tüm Cephelerde “Kayıtsız Şartsız” Askeri
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi tarafından yapılan açıklamalarda, askeri operasyonların Lübnan cephesi de dahil olmak üzere tüm cephelerde “derhal ve kalıcı olarak” sonlandırılacağı vurgulandı. Özellikle İsrail ve Hizbullah arasındaki çatışmaların durdurulması, bu anlaşmanın en zorlu ama en kritik başarılarından biri olarak kayda geçti
25 Milyar Dolarlık Serbestlik ve Nükleer Kırmızı Çizgi
Reuters’a konuşan kaynakların aktardığına göre, taslak çerçeve kapsamında ABD, İran’ın yurt dışında dondurulmuş olan yaklaşık 25 milyar dolarlık varlığını 60 günlük müzakere süreci boyunca aşamalı olarak serbest bırakacak. Buna karşılık İran, nükleer programının mevcut statüsünü korumayı, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini genişletmemeyi ve elindeki yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stokunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde ülke içinde seyrelterek imha etmeyi taahhüt etti. Ancak kalıcı yaptırım moratoryumu ve nükleer programın geleceği gibi daha çetrefilli konular, önümüzdeki iki ay boyunca yürütülecek kapsamlı müzakerelere bırakıldı.
Savaşın Arka Planı: 100 Günden Fazla Süren Küresel Kriz
Kriz, bu yılın başında taraflar arasındaki gerilimin kontrolsüz şekilde tırmanmasıyla patlak vermişti. 28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail askeri güçlerinin İran hedeflerine yönelik geniş çaplı hava saldırıları başlatmasıyla iki ülke resmen savaşa tutuşmuştu
100 günü aşkın süren bu amansız çatışma döneminde İran, misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatmış, Basra Körfezi’ndeki Amerikan askeri tesislerine ve ticari gemilere füzelerle saldırmıştı. Körfez’de yaklaşık 500 ticaret gemisinin mahsur kalmasına yol açan bu abluka, küresel enerji fiyatlarını fırlatarak dünya çapında devasa bir enflasyon krizini tetiklemişti.
Trump “Kayıtsız Şartsız Teslim” Demişti
İçeride artan akaryakıt fiyatları nedeniyle Kasım ayındaki ara seçimler öncesi büyük bir siyasi baskı altına giren ABD Başkanı Donald Trump, başlangıçta İran’ın “kayıtsız şartsız teslim olmasını” talep etmiş olsa da, ekonomik realiteler ve diplomatik baskılar neticesinde Tahran yönetimiyle masaya oturmak ve bu uzlaşma zeminini kabul etmek durumunda kalmıştı.
Sektör Temsilcileri Uyardı: “Normale Dönüş Ayları Bulabilir”
Piyasalardaki ilk tepki olarak petrol fiyatları başaşağı çakılsa da, gemicilik ve enerji sektörü temsilcileri temkinli bir iyimserlik içinde. Uluslararası nakliye birliklerinin verilerine göre, 100 günü aşkın süredir devam eden abluka nedeniyle şu anda Basra Körfezi’nde sıkışıp kalmış yaklaşık 500 ticari yük ve tanker gemisi bulunuyor.
Savaştan önce Hürmüz Boğazı’ndan günde ortalama 130 gemi güvenle geçiş yaparken, çatışmalar süresince bu trafik tamamen durma noktasına gelmişti. Enerji uzmanları, boğazdaki mayınların temizlenmesi, rotaların yeniden güvenli ilan edilmesi ve sigorta şirketlerinin bölgeyi yeniden “düşük riskli” kapsama almasının aylar sürebileceğini, bu nedenle petrol arzının fiziksel olarak normale dönmesinin zaman alacağını hatırlatıyor.
