Çekya’da yüzbinlerce kişi, hükümetin ülkenin kamu yayıncısı televizyonun ve radyonun finansman sistemini değiştirme girişimine karşı Prag’da düzenlenen büyük gösteride bir araya geldi. Kamu yayın kuruluşlarının harcamalarının devlet bütçesinden karşılanmasını gelirlerinin devlet bütçesine aktarılmasını ve bütçelerinde kesintiye gidilmesini öngören planın, medyanın siyasi iktidarın etkisine açık hale gelmesine yol açacağından endişe edildi. Gösteriyi düzenleyenlerin verdiği bilgiye göre, Prag’daki Letna Parkı’nda toplananların sayısı yaklaşık 400 bine ulaştı. Bu katılım, 1989’daki Kadife Devrim’den bu yana ülkede düzenlenen en büyük protesto gösterilerinden biri olarak değerlendirildi.

Hükümetin Finansman Planı
Başbakan Andrej Babiš liderliğindeki hükümet, kamu yayıncılığı yapan Çek Televizyonu ile Çek Radyosu’nun finansman modelini değiştirmeyi öngören bir yasa tasarısı hazırladı. Mevcut sistemde hanelerden alınan yayın ücretinin kaldırılması ve kuruluşların devlet bütçesinden finanse edilmesi planlandı. Tasarıda ayrıca kamu yayıncılarının kaynaklarında yaklaşık yüzde 15 oranında kesintiye gidilmesi öngörüldü. Tasarı ilk aşamada parlamentoda kabul edildi. Ancak yasalaşabilmesi için daha fazla görüşme ve oylamadan geçmesi gerekiyor.

Protestocuların Endişeleri: Siyasi Baskı Ve Bağımsızlık
Protestoculara göre, finansmanın doğrudan devlet bütçesine bağlanması, kamu yayıncılarının hükümet karşısındaki mali bağımsızlığını ortadan kaldırabilir. Mevcut sistemde yayın ücretinin doğrudan hanelerden alınması, kuruluşların gelirlerini siyasi iktidarın yıllık bütçe kararlarından bağımsız kılıyor. Çekya’da kamu yayınları için hane başına Türk parasıyla 500 lira civarında ödeme yapılıyor. Taşınan pankartlarda “Medyadan elinizi çekin” ve “Bırakın medya siyasetçilerle kendisi ilgilensin” mesajları öne çıktı. Gösteride öğrenciler, sanatçılar, eski muhalifler ve sivil toplum temsilcileri de söz aldı. Çekya’nın önde gelen tiyatroları, yazarları, sporcuları ve çeşitli meslek kuruluşları kamu yayıncılığına destek verdi.

Çek Kamu Yayıncılığına Güven
Protestonun bu kadar geniş katılımla gerçekleşmesinde, Çek kamu yayın kuruluşlarının toplumdaki konumu da etkili oldu. Çek Televizyonu ve Çek Radyosu, ülkede güvenilir haber kaynakları arasında öne çıktı. Reuters Enstitüsü’nün Dijital Haber Raporu’nda yer alan araştırmalar, Çekya’da kamu yayın kuruluşlarının önemli bir güven kaynağı olduğunu ortaya koyuyor
Sağ Koalisyonun Yanıtı
Başbakan Andrej Babiš’in liderliğindeki hükümet, popülist ANO hareketinin yanı sıra aşırı sağcı ve Avrupa Birliği karşıtı Özgürlük ve Doğrudan Demokrasi (SPD) ile Avrupa şüphecisi Motoristler partilerinin desteğini alıyor. Dolayısıyla kamu yayıncılığına ilişkin tartışma, sağ popülist ve milliyetçi siyasi çizgideki koalisyonun medya politikaları açısından da önem taşıyor.
Hükümet, halkın sorunlarının medyada geniş yer bulması üzerine hem kamu hem de özel medya kuruluşlarını siyasi açıdan taraflı yayın yapmakla suçladı. Babiš ise düzenlemenin amacının kamu yayıncılığını kontrol altına almak olmadığını, hanelerin üzerindeki mali yükü hafifletme yönündeki seçim vaadini yerine getirmek olduğunu savundu.

Macaristan Ve Sırbistan Kamu Yayın Kuruluşları Hatırlandı
Çekya’daki tartışmada, Orta Avrupa ve Balkanlar’da kamu yayıncılığının siyasi iktidarların etkisine girdiği örnekler de gündeme geldi. Macaristan’da Orbán’ın seçimleri kaybetmesinin ardından ülkenin kamu televizyonu M1’in yayınlarında dikkat çekici bir gelişme yaşanmıştı. Kanalın ekranında, “Kamu medyası yalan söylememeli. Yıllarca bunu yaptığımız için özür dileriz” anlamına gelen bir mesaj yayımlanmıştı. Benzer bir gelişme Sırbistan’da da yaşanmıştı. Aleksandar Vučić’in iktidarındaki yılların ardından, Voyvodina Radyo Televizyonu (RTV) çalışanları izleyicilerinden özür dilemişti.
















