Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, küresel deniz gücündeki değişimi ve Çin’in denizcilikteki yükselişini Sputnik Türkiye’ye değerlendirdi.
Gürdeniz, Batı’nın denizlerdeki üstünlüğünün sona erdiğini belirtirken Türkiye’nin denizcileşmesi gerektiğini vurgulayan Gürdeniz, Denizcilik Bakanlığı kurulmasını önerdi.
Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, küresel deniz hâkimiyetinde yaşanan değişimi, Çin’in yükselişini, ABD donanmasının karşı karşıya olduğu stratejik sorunları ve Türkiye’nin denizcilik politikalarında atması gereken adımları Sputnik Türkiye’ye değerlendirdi. Son 500 yıllık dünya tarihinde denizlere hâkim olan güçlerin dünya siyasetini ve ekonomisini şekillendirdiğini belirten Gürdeniz, bugün sona ermekte olanın deniz hakimiyeti değil, Batı’nın denizler üzerindeki tartışmasız üstünlüğü olduğunu söyledi. Çin’in yükselişinin yalnızca askeri rekabet üzerinden okunamayacağını vurgulayan Gürdeniz, küresel ekonomik ağırlık merkezinin Atlantik’ten Asya-Pasifik’e kaydığına dikkat çekti.
‘Batı’nın denizler üzerindeki 500 yıllık üstünlüğü sona eriyor’
Son 500 yıllık dünya tarihinde Portekiz, İspanya, Hollanda, İngiltere ve ABD gibi güçlerin deniz hâkimiyeti üzerinden küresel siyaseti ve ekonomiyi şekillendirdiğini belirten Gürdeniz, bugün bu düzenin değiştiğini söyledi:
“Bugün sona ermekte olan deniz hakimiyeti değil, Batı’nın denizler üzerindeki yaklaşık beş asırlık üstünlüğüdür. Daha doğrusu bu üstünlüğün tartışmasız ve rakipsiz niteliğidir.”
Çin’in yükselişinin bu açıdan tarihsel bir kırılma yarattığını ifade eden Gürdeniz, ülkenin deniz gücünü öncelikle üretim ekonomisi ve ticaret üzerinden inşa ettiğine dikkat çekti:
“Çin’in yükselişi bu bakımdan tarihsel bir kırılmadır. Çünkü Çin, ABD’nin aksine deniz gücünü öncelikle üretim ekonomisi ve ticaret üzerinden inşa etmiştir. Dünyanın en büyük gemi inşa kapasitesine, çok büyük bir ticaret filosuna, küresel konteyner taşımacılığı ve liman işletmeciliğinde güçlü bir konuma sahiptir. Deniz ticaretinin kontrolü ile askeri deniz gücü birbirinden ayrılamaz. Savaş gemileri deniz ulaştırma hatlarını korur; ticaret filosu ve limanlar ise deniz gücünün ekonomik temelini oluşturur. Üretmeyen, taşımayan, liman işletmeyen ve denizcilik finansmanında söz sahibi olmayan bir devletin yalnızca donanmasına dayanarak uzun vadeli deniz hâkimiyeti kurması mümkün değildir. Üstelik artık askeri deniz hâkimiyeti de eskisi kadar kolay sağlanamamaktadır. 21. yüzyılda deniz gücü, yalnızca okyanuslarda bayrak gösterme kapasitesi değil, üretim, lojistik, teknoloji, finans ve askerî caydırıcılığın bütünüdür. Benim yıllardır savunduğum denizcileşme yaklaşımının özü budur. Deniz gücü tersanede başlar, üretim ekonomisiyle büyür, ticaret filosuyla dünyaya açılır ve donanmayla korunur.”
‘Çin’in yükselişi bir donanma yarışı değil, küresel güç merkezlerinin yeniden dağılımıdır’
Çin’in yükselişini yalnızca ABD ile askerî rekabet çerçevesinde değerlendirmenin stratejik bir hata olacağını belirten Gürdeniz, asıl değişimin küresel ekonomik düzende yaşandığını söyledi:
“Çin’in yükselişini yalnızca askeri rekabet üzerinden değerlendirmek çok büyük bir stratejik hata olur. Karşımızda dünya ekonomik ağırlık merkezinin Atlantik’ten Asya-Pasifik’e kayması süreci vardır. Çin’in asıl başarısı, sanayi üretimini denizcilik kapasitesiyle bütünleştirmesidir. Bugün Çin yalnızca gemi inşa etmiyor; bu gemilerin taşıdığı yükleri üretiyor, limanları işletiyor, lojistik ağlara yatırım yapıyor, denizcilik teknolojileri geliştiriyor ve giderek deniz sigortası, finansman ve reasürans alanlarında da Batı’ya bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Çin ise bugüne kadar yükselişini esas olarak üretim, ticaret, altyapı yatırımları ve ekonomik karşılıklı bağımlılık üzerinden gerçekleştirdi. Burada asıl konu küresel deniz ticaretinin yalnızca hangi donanma tarafından korunduğu değil, hangi ülkenin üretim, taşıma, dağıtım ve finansman zincirlerini yönlendirebildiğidir. Dolayısıyla Çin’in yükselişi bir donanma yarışı değil, küresel kapitalist sistemin güç merkezlerinin yeniden dağılımıdır. ABD’nin karşısına yalnızca yeni bir donanma değil, farklı bir ekonomik ve endüstriyel güç merkezi çıkmaktadır.”
ABD Donanması küresel görev yükünü karşılamakta giderek zorlanıyor’
Çin donanmasının gemi sayısı bakımından ABD’yi geride bırakmasının iki ülke arasındaki askerî dengeyi tek başına açıklamaya yetmeyeceğini belirten Gürdeniz, deniz gücünün platformların niteliği, ateş gücü, denizaltı harbi yetenekleri, lojistik destek ve istihbarat gibi unsurlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi:
“Deniz gücünü yalnızca savaş gemisi sayısıyla ölçmek ciddi bir hatadır. Deniz savaşında belirleyici olan gemi sayısı kadar platformların niteliği, ateş gücü, sensörleri, denizaltı harbi yetenekleri, lojistik destek, istihbarat ve harekât sahasına yakınlıktır. ABD bugün hâlâ küresel güç intikali bakımından dünyanın en güçlü donanmasına sahiptir. Nükleer uçak gemileri, nükleer taarruz denizaltıları, denizaşırı üsleri ve müttefik ağları önemli üstünlüklerdir. Ancak bu üstünlük artık ciddi yapısal sorunlarla karşı karşıyadır. Öncelikle ABD Donanması, modern tarihinin sayısal bakımdan en düşük seviyelerinden birindedir. Soğuk Savaş’ın son döneminde 1987 yılında 568 muharip ve destek unsurundan oluşan savaş filosu, 2026 yılında yaklaşık 290 gemi seviyesine gerilemiştir. Buna karşılık görev ve sorumluluk alanları daralmamış, tam tersine genişlemiştir. Son kırk yılda Amerikan gemi inşa sanayisinin daralması, tersane kapasitelerinin ve nitelikli iş gücünün azalması, yeni gemi inşa programlarındaki gecikmeler, bakım-onarım altyapısındaki yetersizlikler ve artan maliyetler donanmanın sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemiştir.”

















