“Türk soylu halklar olmasaydı, ne bugünkü Rusya, ne Sovyetler, ne de eski çarlık Rusyası olurdu”
Haber :Cengiz ERDİL
Avrasyacılık akımı ve Rus tarihçi Lev Gumilyov gibi isimlerin fikirleriyle ilişkilendirilen bu yaklaşım, Rus devletlerinin(Ukrayna’da dahil) sadece Doğu Slav kökenli olmadığını, aksine Türk-Moğol kültürü ve siyasi mirasıyla derin bir sentez sonucunda şekillendiğini savunuyor.
Eğer Türk soylu halklar ve onların kurduğu devletler olmasaydı, Ruslar Doğu Avrupa’nın ormanlık alanlarından dışarı çıkamayabilir; Sibirya’ya, Kafkasya’ya ve Orta Asya’ya yayılamazlardı. Dolayısıyla bugünkü devasa coğrafi büyüklüğe sahip “Rusya” haritası olmazdı.
Ancak Doğu halkları arasında şimdilerde nüfusu tüm dünyada beş milyonu bulan Kırım Tatarları var ki; sürgünleri çektikleri acıları hiç bitmedi. Toprağından koparılan tarihini şimdi kalplerinde yaşayan Kırım Tatarlarının ikinci vatanı Türkiye’dir.
Altın Orda Devleti’nin dağılmasıyla kurulan Kırım Hanlığı (1441–1783), Osmanlı’nın çok değer verdiği bir devlettir.
250 yıl içinde üç büyük sürgün
1783’te Kırım’ın Çarlık Rusyası tarafından ilhakının ardından Osmanlı topraklarına kitlesel göçler başladı. Tarihlerindeki en büyük facia ise 18 Mayıs 1944 sürgünüydü. Stalin yönetimi tarafından tüm halk birkaç gün içinde Orta Asya ve Urallar’a sürülmüş, nüfusun neredeyse yarısı yolda ve kamp koşullarında hayatını kaybetmişti.
Bizde Ermeni soykırımı yaygarası koparan kişilikler, Kırım sürgününü hiç bir zaman ağızlarına almadılar, bunu da burada belirteyim. Kırım halkı sürgünlere rağmen her seferinde kimliğini, dilini ve kültürünü yeniden diriltmeyi başardı. Bugün Türkiye’de Kırım Tatarların en yoğun olduğu kentimiz Eskişehir…
Kentte gelen yabancının ilk tattığı bir Kırım yemeği olan Çibörektir. Ancak Eskişehir’de Kırım Tatar kültürünün yaşatılması için çalışmalar yapan kuruluşlar var. Ve ilk kez bir çalıştay gerçekleştirildi.
Kırım Tatar dili, edebiyatı, tarihi ve kültürünün bilimsel paylaşımı ve iş birliğinin kapsamının genişletilmesi amacıyla düzenlenen Kırım Tatar Akademik İş Birliği Çalıştayı, Eskişehir Osmangazi Üniversitesinde gerçekleştirildi
Kırım Ailesi Derneği, Eskişehir Kırım Derneği, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB), Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ve Ukrayna’nın Ankara Büyükelçiliğinin ortaklığıyla tertip edilen programın açılışında konuşan Kırım Ailesi Kurucusu Anife Kurtseitova, “Bugün bizim için yalnızca tarihî bir gün değil, gözyaşlarımızın ve inancımızın zafer günü.” dedi.
Kırım’ın 2014 yılında Rusya tarafından işgal edilmesi ve 2022 yılında Ukrayna-Rusya Savaşı’nın başlaması sonrası yarımadayı terk etmek zorunda kalan Kırım Tatarlarının bulunduğu Kırım Ailesi Derneği tarafından yapılan çalışmalara değinen Kurtseitova şöyle konuşuyordu; “Bizler savaşın, ayrılığın ve işgalin tüm acılarına, yürek yangınlarına rağmen pes etmeyen kocaman bir aileyiz. Amacımız sadece eğitim vermek değil, sürgünde olsak da Kırım’ın o eğilmez ve diz çökmez ruhunu yeni nesillerin kalbine nakşetmektir.”
Eskişehir Kırım Derneği Başkanı Recep Şen, büyük Kırım Tatar aydını İsmail Bey Gaspıralı’nın “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarına atıf yaparak Kırım Tatarlarının mücadelesinin, Kırım Hanlığı’nın 1783 yılında Rusya tarafından işgal edilmesinden beri devam ettiğinin altını çizdi. Bununla birlikte, “1783’ten beri sürgünler, soykırımlar devam ediyor fakat Kırım Türkleri, ısrarla direnmeye devam ediyorlar ve direnecekler” diyordu.
Ukrayna’dan da gelen 20’nin üzerinde araştırmacının katıldığı Çalıştay’da Kırım Tatar kültür tarihi tüm yönleriyle ele alındı.
Türkiye, dünyadaki en büyük Kırım Tatar nüfusuna ev sahipliği yapıyor. Eskişehir ise nüfus yoğunluğu, dernekleşme düzeyi, mutfak kültürü (çiğbörek, göbete ) ve geleneksel etkinlikleriyle (Tepreş şenlikleri) ülkemizdeki Kırım Tatar kültürünün başkenti kabul ediliyor.
Cengiz ERDİL
