ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı başlattığı savaşın enerji hatlarında yarattığı sarsıntı, dünyanın en gelişmiş ekonomilerini stratejik rezerv kapısını açmaya zorladı. Körfez’deki arz ve sevkiyat kesintileri ham petrolü ve özellikle motorini pahalılaştırırken, Washington’ın Avrupa’yı rezerv boşaltmaya zorlaması ve motorin ihracatını yasaklama tehdidi, G-7’yi küresel piyasaya dört ayda 100 milyon varile kadar petrol ürünü sürme kararında buluşturdu.
Gelişmiş Ülkelerde De Tepki Büyüdü
Motorin fiyatlarındaki sıçrama yalnızca ithalata bağımlı ekonomileri değil, ABD ve Avrupa’daki tüketicileri de vurdu. ABD’de motorinin galon fiyatı eylülde 6,52 dolarla rekor kırdı; yükselen ulaşım, ısınma ve market maliyetleri halkın tepkisini artırırken Trump yönetimi de ara seçimler öncesinde yoğun baskı altında kaldı. Bunun üzerine G-7 ülkelerinin temsilcileri acilen video konferansla Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron başkanlığında bir araya gelerek söz konusu kararı aldılar. Kararı da Macron açıkladı.
İlk Yirmi Günde Motorin Öne Çıkacak
G-7 açıklamasına göre Uluslararası Enerji Ajansı eşgüdümündeki salım hemen başlayacak ve dört aya yayılacak. Motorinin önemli bir bölümü ilk 20 günde piyasaya verilecek; üyeler ve ortak ülkeler rafinerileri mümkün olan en yüksek kapasitede çalıştıracak, enerji ve petrol ürünlerinin ortaklar arasındaki ticaretini sınırlamayacak.
Motorin Neden Daha Sert Zamlandı
Motorin, akaryakıtlar içinde en fazla tüketilen ürün. Kamyonlar, otobüsler, tarım makineleri, iş makineleri, gemiler ve bazı ısıtma sistemleri motorine bağımlı. Fiyat yükselse bile motorin tüketimi kısa vadede kolayca düşmez. Savaşın lojistiği aksatması, Avrupa’nın üretim açığını ithalatla kapatması, ABD’nin ağustosta Avrupa Birliği motorin ithalatının yaklaşık yarısını karşılaması ve kamyon taşımacılığı ile ısınmadan gelen güçlü talep, motorini benzin gibi diğer yakıtlardan daha kırılgan hale getirdi. Bu nedenle stratejik ham petrolün serbest bırakılması da pompaya hemen ekstra motorin olarak yansımıyor.
Fiyatlar Nasıl Alıp Başını Gitmişti
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasıyla enerji fiyatları tırmanmaya başlamıştı. Uluslararası Enerji Ajansı Üyeleri martta 400 milyon varillik rezerv salımını onaylamış, ancak arz sıkıntısını yalnızca kısmen hafifletebilmişti. İran savaşı sekizinci ayına girerken Brent petrol 100 doların üzerinde kalmış, yılbaşından bu yana yüzde 60’tan fazla yükselmişti. Rusya-Ukrayna savaşının temmuzda yeniden şiddetlenmesi de motorin arzındaki baskıyı ağırlaştırmıştı.
Piyasalar Karara İlk Tepkiyi Verdi
Rezerv planının haberiyle ABD motorin vadeli işlemleri yüzde 4’ten fazla gerilerken Avrupa motorin kontratları ton başına 100 doların üzerinde düştü. Dört aya eşit yayılması halinde günlük yaklaşık 830 bin varile denk gelecek paketin gerçek etkisini ise motorinin ne hızla piyasaya çıkacağı, rafineri kapasitesi, lojistik ve serbest bırakılan ham petrolün niteliği belirleyecek. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un başkanlık ettiği video konferansta varılan uzlaşma, Avrupa Birliği’nin ABD’nin olası ihracat yasağına itiraz ettiği kriz görüşmelerinin ardından geldi; Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de vatandaşların uygun fiyatlı enerjiye ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Türkiye’de Motorine İndirim Baskısı
G-7’nin özellikle ilk 20 güne yığılacak motorin rezervi salımı, uluslararası motorin fiyatını ve Akdeniz ürün piyasasındaki primi aşağı çekerek Türkiye’de pompa fiyatlarına indirim yönünde yansıyabilir. Nitekim sektör kaynakları 3 Ekim’den itibaren motorinde litre başına 2,22 liralık indirim beklerken, fiyatın İstanbul’da 94,98 liraya, Ankara’da 96,08 liraya ve İzmir’de 96,38 liraya gerilemesi öngörülüyor. Ancak Türkiye’de akaryakıt fiyatı yalnızca ham petrole göre değil, CIF Akdeniz ürün fiyatı ile dolar/TL kurunun yanı sıra ÖTV, KDV, dağıtım ve bayi payları üzerinden oluştuğu için küresel rezerv hamlesinin etkisi bire bir ve kalıcı olmayabilir; kurdaki yükseliş ya da İran savaşı kaynaklı yeni bir arz ve navlun şoku indirimi sınırlayabilir veya kısa sürede geri alabilir.
