Dünyanın en stratejik tarım ürünleri arasında yer alan zeytin  ülkemizde maden ve taş ocaklarına yenik düştü. Cumhuriyet’in son 25 yıla kadar koruduğu zeytinliklerin imhası için artık bir yasa bile var.  Bu yıl çıkarılan yasayla zeytinlikler madencilik faaliyetlerine açıldı.

Dünyanın her yerinde korunması için özel yasalar çıkarılan zeytinlikler, bizde jandarma gözetiminde sökülüyor.  Hem dünya halleri hem insan halleri bizim zeytinliklerimizi bitiriyor.  

Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin hesaplamalarına göre, 2025-2026 sezonunda 2 milyon 450 bin ton zeytin rekoltesi bekleniyor.

Bu geçen yıla göre yüzde 35 bir azalma demek. 

Aslında zeytin ilginç bir tarım ürünü. Zeytin ağaçları bir yıl az, bir yıl çok ürün veriyor.  Bu duruma var yılı ve yok yılı deniliyor.

Zeytincilikte bu sezon “yok yılı”… Ancak küresel ısınma yüzünden sadece bizde değil; diğer Akdeniz ülkelerinde rekolte düşüklüğü var.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ANADOLU’YU DA FENA HALDE VURUYOR

Ziraat Odaları ve Zeytin Konseyi verilerinden aldığım bilgilere göre, Nisan-Mayıs aylarında yaşanan düşük sıcaklıklar ve don olayları, çiçeklenmeyi ve meyve tutumunu olumsuz etkiledi. Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaşanan kurak geçen yaz ayları, zeytin tanelerinin gelişimini yavaşlattı ve verimi düşürdü. Yağış azlığı, zeytinin yağ oranını da olumsuz etkiledi. Ege Bölgesi düşüşten en çok etkilenen yerlerin başında geldi. Hem yok yılı hem de don ve kuraklık etkisiyle rekolte geçen yıla göre yüzde 40-60 oranında düştü. Marmara Bölgesi (Gemlik, Mudanya) Bu bölge de ilkbahardaki donlardan ciddi şekilde etkilendi. Özellikle sofralık Gemlik zeytininde verim ve kalite düşüşü yaşandı.  

Elbette rekoltenin düşmesi sofralık zeytin ve zeytinyağı fiyatları artıyor. Fakirin sofrasındaki zeytin artık sosyete mezesi haline geliyor.

Doğa aktivisti  Endüstri Mühendisi olan arkadaşımız Cem Tüzün Çanakkale’deki küçük zeytinliğinde  hasada başladı. Cem Tüzün bu yıl için umutlu konuşmuyor;  

“Havası, suyu, toprağı kirletilmiş, çoraklaşmış, tarımsal üretim yapanlar köylerini terke zorlanmış. Böyle bir ülkede ne zeytin, ne meyve sebze, ne hububat, ne hayvansal üretimin artması olanaklı mı? Türkiye hem tarımda, hem hayvansal üretimde net ithalatçı durumunda.”

Zeytinyağı fiyatlarında tüm dünyada bir yükseliş olacağını, ülkemizde ise bunun katmerlisinin yaşanacağı belirten Tüzün’ün şu sözleri acı gerçeği işaret ediyor;  “Kuraklık İspanya’da, İtalya’da Yunanistan’da da var. Ama oralarda çiçeklenme, meyve tutulumu, ve zeytinin gelişim aşamalarında eğer yağışlar yetersizse, devlet organize bir şekilde sulama desteği ile ilgili projeler geliştiriyor. Destekler veriyor. Türkiye’de ise, bizler kendi kaderimizle baş başayız.”

Her meslek erbabının karalar bağladığı ülkemizde zeytincilerin de kan ağlamasına hiç şaşırmıyoruz.

Cengiz ERDİL

Anadolu tarihinin en yakın dönemindeki keçi düşmanlığı ayrı bir yazının konusudur ama ormana düşmanlık yeni zaman trajedisinin gelecek kuşaklara aktarılacak en vahim tablosudur. Bu trajedinin başrolünde gözü doymaz beton sever inşaat yapıcıları, vahşi kapitalizmin atlıları var.

Akbelen katliamının ana teması Anadolu topraklarının özlü sözü ‘bindiği dalı kesme’  eylemine dayanır. Zeytin gibi daha değerli bir ürünü görmezden gelip, kalitesiz kömürle enerji topunu çevirmenin adıdır bu.

Sadece zeytin ağaçları değil;  750 dönüm alanda 100 bine yakın çam ağacı iki yıl içinde kesildi. Akbelen ormanında, arıcılık, kekik ve çam fıstığı tarımı da bitti.

Peki umduklarını buldular mı?  Sözcü Gazetesi’nden Yaşar Anter’in haberine göre; jandarma ve polis eşliğinde  “Dört yıllık kömür var” diyerek doğayı talan eden şirketler bir aylık kömür bile çıkaramamış.

Bu trajedi film ve romanlara konu olan altına hücum gibi bir şey. Madenciler bir yere kazmayı vurduğunda artık o toprak parçası için çok geç… Çıkaramayan şirket gidiyor, yeni bir şirket maden hayaliyle tekrar kazmayı vuruyor. Orman kıyımını yapanlara göre, Akbelen gözden çıkarılabilir bir toprak parçası… Oysa orada kıyıcılar yokken zeytin ağaçları vardı. Hem de binlerce yıldır. 

AKBELEN ASLINDA KÜÇÜK KALIR

Akbelen bir simge aslında, tıpkı Kazdağları gibi… Kömür ve başta altın olmak üzere bilimum madenlere son 25 yıl içinde  plansız ve adeta bir yağma ordusuyla ormanlara ve dağlara  harekete geçtiler. Doğanın bu eşsiz mekanları, saldırılara karşı oluşan halk ve yurt toprağına duyarlı grupların direnişin böylece simgesi oldu.   

BU YIL CİĞERLERİMİZ KAÇ KEZ YANDI?

Bizim medyamızda bırak dağdaki bayırdakini milli parklardaki orman katliamları bile pek görmez ama ‘yine ciğerimiz yandı’ türünden yangın haberleri hiç bitmez.   Orman Genel Müdürlüğü verilerine göre, bu yıl 17 Ağustos tarihine kadar 5 bin 231 yangın çıktı.  Yangınların yüzde 57’si orman dışı alanlarda başladı, tarlalar, makilikler, yol kenarları ve kırsal yerleşimlerde çıkan yangınlar rüzgar ve sıcaklığın etkisiyle kısa sürede ormanlara sıçradı. Bunun sonucunda 64 bin 500 hektar alan zarar gördü.

Bilinen mevzudur, yangına müdahale uçak filomuz yeterli değil, aslında filomuz falan da yok. Karadaki ekipler ise teknik donanım olarak dünya sıralamasının çok altında. Yüzlerinde bir bez parçasından oluşan maske ve sokak giysileriyle hortum tutarak yangına müdahale eden orman işçilerinin görüntülerini televizyon haberlerinde izledik. 

Bu da orman yangınları trajedisi olarak tarihimizdeki yerini aldı. Anadolu toprakları gerçekten trajedinin doğal mekanları…

VE SON TRAJEDİ; HAKAN TOSUN’A DA KIYDILAR

Hakan Tosun doğadan ve emekten yana bir halk habercisiydi. Esenyurt’ta başına defalarca vurularak öldürüldü.  Hakan’ın katli bir sokak çetesi saldırının ötesinde.  

O’nun yakın dostu doğa aktivisti Cem Tüzün’ün veda mesajını burada paylaşıyorum; “Doğayı tanımayanlara, doğanın bir parçası olduğunu bilmeyenlere, içinde var olduğu, yaşadığı doğayı sevmeyenlere Hakan’ı anlatamam. Vicdanı, ahlakı olmayanlara da anlatamam. Hepimizin aklıydı, gözüydü, vicdanıydı, yüreğiydi, belleğiydi. Yürekliydi. Alçak gönüllüydü. Tertemizdi. Kibardı. Hakan’a kıyanlara, yalnız fiziksel olarak değil, bu haince saldırının arkasında olan tüm pisliklere öfkem çok büyük. Doğaya kıyan, insana kıymaz mı? Nasıl pis bir ruha sahip bu pislikler?”

Cengiz ERDİL

Çevrecilere göre, bundan böyle sermayenin kazması nereye değiyorsa orası şirket arazisi sayılacak.

Maden şirketlerinin önünü açan bu düzenlemeyle çevre tahribatının yanı sıra kültür mirası yani antik alanlar, elbette turizm de olumsuz etkilenecek. Asıl önemlisi tarım alanlarını kalıcı olarak yok edecek. Bile bile ayağa sıkmak herhalde buna denir.

“Toprağımızı vermiyoruz” Kampanya Grubunu oluşturan çevre derneklerinin hesaplamalarına göre ilk aşamada şunlar yaşanacak… “ Muğla’nın Menteşe, Milas ve Yatağan ilçelerinde tam 48 köyü içine alan zeytin ağaçlarını, toprağını kısaca doğanın ve insan yaşamını hiçe sayacak haritalar hazırlandı bile.”

Bu alanda kalitesiz kömür ocakları için ağaçlar kesilecek, toprak bir daha kullanılmamak üzere büyük zarar görecek. Kömürler 40 yıldır Ege’nin başına bela olan ve özelleştirilen üç termik santrale aktarılacak. Bu santrallerin sağladığı enerji devede kulak sayılır, başta zeytincilik olmak üzere tarımsal faaliyetlerin sağlayacağı gelir ise bu enerjinin gelirinden binlerce kat daha fazlaydı. 

Yapılan hesaplamalara göre, Muğla’nın kömüre feda edilen 48 köyünden 34 bin yurttaşımız göçe zorlanacak.

“Toprağımız vermiyoruz” Kampanya Gurubunun bildirisinde şöyle bir çarpıcı bölüm var; “Halka reva gördükleri yalnızca taşınmak değil, köksüzleştirmek… Bu sadece bir evin değil; bir yaşamın, bir belleğin dağıtılması, caminin, mezarlığın, çeşmenin, ağacın ve evin yanı sıra orada söylenen ninnilerin, anlatılan masalların unutulması demek.”

Dünyada eşi benzeri görülmemiş bir yasa meclisten geçti, bu yasa özellikle tarımın önem kazandığı günümüzde gelişmiş bir ülkede ağıza bile alınmazdı. 

Kimse maden ve enerji yatırımlarına karşı değil, madenlerimiz çıkaralım, dünyanın yöneldiği yeni enerji alanlarına ağırlık verelim. Bu projeler doğaya en az zararla mümkün. Önemli olan bu projelere kafa patlatmak ve elbette eski Türkiye’de olduğu gibi beş yıllık planlardan geçiyor.

Cengiz ERDİL

Türkiye onu havalimanındaki aramalarda yakalanan ve bir kutu içindeki çaresiz haliyle tanıdı. Yavru goril önce rehabilite edildi, ardından da bakanlık tarafından koruma altına alındı. Bakanlık bir süre sonra gorile isim arayışına girdi. Binlerce öneri gündeme geldi, ‘Zeytin’ ismine karar verildi.