Arazi Açmak İçin Orman Yangını Çıkarmanın Sonucu

Endonezya’nın Sumatra ve Borneo adalarında aylardır süren orman ve arazi yangınları, son 11 yılın en şiddetli seviyesine ulaştı. Uzmanlar, özellikle kurutulmuş turbalık alanlarda çıkan bu yangınların, bölgedeki kurak iklim koşullarıyla birlikte kontrolden çıktığını belirtiyor. Tarım arazisi açmak amacıyla kullanılan yasa dışı “yak ve temizle” (slash-and-burn) yöntemleri de krizin derinleşmesinde büyük rol oynuyor.

Dolaylı Can Kayıpları Var

Güneydoğu Asya’yı esir alan yoğun zehirli duman sisi, bölge genelinde milyonlarca insanın sağlığını doğrudan tehdit ederken, özellikle çocuklarda ve kronik rahatsızlığı bulunan bireylerde öksürük, ateş ve şiddetli solunum yolu enfeksiyonlarında alarm verici bir artışa yol açtı. Can kayıplarından söz ediliyor ama resmi makamlar bu konuda açıklama yapmıyor.Hava kalitesinin insan sağlığını tehdit edecek kritik eşikleri aşması nedeniyle binlerce kişi hastanelere başvurmak zorunda kaldı. Resmi makamların son verilerine göre, Endonezya’da orman yangınlarının sebep olduğu yoğun duman ve hava kirliliği nedeniyle ülke genelinde kümülatif olarak 283.000’den fazla akut solunum yolu rahatsızlığı ve vakası kaydedildi.

Komşular da Zehirleniyor ve Endonezya Yardımı Reddediyor

Yayılım gösteren toksik partiküller, Endonezya’nın yanı sıra komşu ülkelerdeki yerleşim yerlerinde de günlük yaşamı ve kamusal sağlığı olumsuz etkiliyor. Yangınlarla mücadele eden Endonezya’da söndürme çalışmaları; düşük görüş mesafesi, coğrafi erişim zorlukları ve yapay yağmurlama  için uygun hava koşullarının bulunmaması nedeniyle aksıyor. Öte yandan, krizin boyutları büyümesine rağmen Endonezya hükümeti, durumun kendi imkanlarıyla kontrol altına alınabileceğini savunarak komşu ülkelerden gelen resmi yardım tekliflerini reddediyor.

Avustralya ve Çin’den bilim insanlarının yürüttüğü ortak araştırmada dünya nüfusunun sadece çok az bir bölümünün Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) belirlediği ince parçacık (PM2,5) kirliliği limitleriyle uyumlu yaşadığı ortaya çıktı.

The Lancet Planetary Health’te yayımlanan araştırmada insanların yıl içindeki günlerin yüzde 70’inden fazlasında DSÖ’nün güvenli olduğunu belirttiği 15 mikrogram/m3 seviyesinin üzerindeki hava kirliliğine maruz kaldığı tespit edildi.

Bilim insanları, 2,5 mikrometreden küçük partikül ya da ince parçacık kirliliğinin, motorlu araç egzozları, enerji santralleri ile diğer tesislerde yakılan yakıtlar ve orman yangınlarından kaynaklandığını belirtti.

Monash Üniversitesi’nden Prof. Yuming Guo, dünya çapında ince parçacık kirliliğini daha doğru şekilde ölçmek maksadıyla geleneksel hava kalitesi gözlemleri, uydu tabanlı meteoroloji ve hava kirliliği dedektörleri ile istatistiksel ve makine öğrenimi yöntemlerini bir araya getirerek yeni bir metot geliştirdiklerini açıkladı.

Yerkürenin yüzeyini yaklaşık onar kilometrekarelik bölümlere ayırarak DSÖ’nün güvenli limit belirlediği kirlilik oranını aşan bölgelere yoğunlaştıklarını anlatan Guo, 2000-2019 yıllarına ait çoklu meteorolojik ve jeolojik bilgileri derleyerek yenilikçi bir metot kullandıklarını söyledi.

Araştırma sonucunda, verilerin değerlendirildiği yaklaşık 20 yıl içinde yıllık ince parçacık kirliliği oranı ve yıl içinde yüksek kirliliğe maruz kalınan günler, Avrupa ve Kuzey Amerika’da düşüş gösterirken Asya, Avustralya, Yeni Zelanda, Latin Amerika ile Karayipler’de ise arttığı tespit edildi.

Bunun yanı sıra Güney ve Doğu Asya ile Kuzey Afrika’da yıl içindeki günlerin yüzde 90’ında yüksek ince parçacık kirliliğine maruz kalındığı, en düşük kirlilik yoğunluğunun Avustralya ve Yeni Zelanda’da olduğu, sonrasında Okyanusya’nın kalan bölgelerinin ve Güney Amerika’nın geldiği açıklandı.

Araştırmada, dünya nüfusunun sadece yüz binde 1’inin DSÖ’nün 2021 limitlerine uygun ince parçacık kirliliği değerlerinin altında (ortalama 5 mikrogram/m3) yaşadığı, dünya karasal alanının sadece binde 18’inin söz konusu seviyeyle uyumlu olduğu belirlendi.

Öte yandan ABD’de yapılan bir araştırma, hava kirliliğinin Parkinson hastalığına yakalanma riskini artırdığını ortaya koydu.

Amerikan Nöroloji Akademisi’nin 75. Yıllık Toplantısı’nda sunulan araştırmada, 22 milyon 500 bin kişinin sağlık değerleri incelendi.

Araştırmacılar, deneklerden 83 bin 674’ünün Parkinson hastası olduğunu belirledi. Bu kişilerin yaşadığı yerlerde Parkinson’a yakalanma oranı ile yüksek hava kirliliği olan bölgelerde bu hastalığa yakalanma oranları karşılaştırıldı.

Karşılaştırma sonucunda ortalama 19 mikrogram/m3 ince partikül kirliliğine sahip bölgelerde 100 binde 434 Parkinson hastasına rastlanırken yıllık 5 mikrogram/m3 kirlilik yaşanan bölgelerde 100 binde 359 vaka tespit edildi.