İran’da Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Amir Abdullahiyan’ın Helikopter kazasında ölümünden sonra ülkede sessiz bir yasın ve sinsi bir kutlamanın olduğu öne sürüldü.

Reuters Haber Ajansı’nın haberine göre, 5 günlük yas ilan edilen, kutuplaşmanın hakim olduğu ülkede rejimin 45 yıllık tarihinde böylesine bir olay karşısında ilk kez bu derece az bir toplumsal keder gözleniyor.

İran’da rejim yanlıları Reisi ve Abdullahiyan için camilerde, meydanlarda dua ederken dükkanların açık olduğu, otoritelerin hayatın normal akışına çok az müdahele ettikleri gözleniyor.

Reuters, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin geçen yıl 1979 devriminden bu yana en büyük düzen karşıtı gösterileri sona erdirmek için şiddetli baskı uyguladığını hatırlattı. Bu olaylardan bir yıl sonra Reisi’nin ölümünü kutlamak için şeker dağıtan insanların yer aldığı gizli videoların internette dolaştığı belirtiliyor.

İran Cumhurbaşkanı’nın ve Dışişleri Bakanı’nın ölümüyle ilgili söylemlerin duygusal dozunun da hafif olduğu, Devrim Muhafızları Komutanı Kasım Süleymani’nin Irak’ta öldürülmesinin ardından hem rejimin önde gelenleri arasında hem de rejim yanlıları nezdinde çok daha kasvetli bir yasın hüküm sürdüğüne dikkat çekiliyor.

Kadınların beklenen yaşam süresinin 76,2 yıldan 80,5’e, erkeklerinse 71,1’den 76’ya çıkacağı tahmin ediliyor.

Cinsiyetten bağımsız tahminlere göreyse bu süre zarfında 4,5 yıllık bir artış yaşanarak 73,6’dan 78,1 yıla çıkılacak.

204 ülkedeki risk faktörlerinin incelendiği 2021 Küresel Hastalık Yükü Çalışması’nın bulgularına dayanan yeni araştırmada, en yüksek artışın beklenen yaşam süresinin en düşük olduğu yerlerde görüleceği belirtiliyor. Bu tahmine göre ülkeler arasındaki beklenen yaşam süresi farkı azalacak.

Hakemli dergi The Lancet’ta yayımlanan araştırmanın yazarlarından Dr. Chris Murray “Beklenen yaşam süresindeki genel artışa ek olarak beklenen yaşam süresi eşitsizliğinin coğrafyalar arasında azalacağını tespit ettik” diyerek şöyle ekliyor:

Bu, en yüksek ve en düşük gelirli bölgeler arasındaki sağlık eşitsizlikleri devam etse de aradaki farkın kapandığına işaret ederken en büyük artış Sahra Altı Afrika’da bekleniyor.

Bilim insanları küresel çaptaki bu artışın büyük ölçüde kardiyovasküler hastalıklar, COVID-19 ve bir dizi bulaşıcı hastalığı önleme ve etkisini azaltmaya yönelik halk sağlığı uygulamalarından kaynaklandığını belirtiyor.

Sağlıklı geçen yıllar azalacak

Yeni araştırmanın önemli bulgularından biri de beklenen yaşam süresi artmasına karşın bu yılların sağlıklı bir şekilde geçmeyecek olması. Küresel ölçekteki sağlıklı yaşam süresi 2022’den 2050’ye kadar 64,8 yıldan 67,4’e çıkarak sadece 2,6’lık bir artış gösterecek. Bu artış beklenen yaşam süresinin neredeyse yarısına denk düşüyor.

Kardiyovasküler hastalıklar,  kanser ve  diyabet gibi bulaşıcı olmayan hastalıklar ve bunlara bağlı risk faktörlerinin, gelecek neslin hastalık yükü üzerinde en büyük etkiyi yaratacağı kaydedildi. Hastalık yükü, bir sağlık probleminin bir toplum üzerindeki etkisini ifade ediyor.

Araştırmaya göre yüksek tansiyon ve kan şekeri gibi metabolik risk faktörleriyle ilişkili hastalık veya erken ölüm nedeniyle kaybedilen toplam yıl sayısı da 2000’den bu yana yüzde 49,4 arttı.

Sağlık Ölçütleri ve Değerlendirme Enstitüsü (IHME) Direktörü Dr. Murray küresel hastalık yükünün azaltılmasında politikaların önemine değinerek şöyle belirtiyor:

Yüksek kan şekeri, yüksek vücut kitle endeksi ve yüksek tansiyon gibi özellikle davranış ve yaşam tarzına bağlı etkenler başta olmak üzere, metabolik ve beslenmeyle ilgili bu artan risk faktörlerinin önüne geçerek küresel sağlığın geleceğini etkileme açısından önümüzde muazzam bir fırsat var.

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Amir Abdullahiyan’ın helikopter kazasında ölümlerinin ardından dini lider Ali Hamaney, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Muhbir’i yürütme organının geçici başkanlığına atadı. Hamaney, 5 günlük yas ilan etti. Geçici Başkan Muhbir ile yasama ve yargı organlarının başkanları ülkeyi 50 gün içinde seçime götürecekler.

İran Dini Lideri Ali Hamaney, İran Cumhurbaşkanı, Dışişleri Bakanı ve beraberindekilerin ölümünün teyit edilmesinin ardından yaptığı açıklamada, “Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhbir, yürütme organını yönetecek ve en fazla 50 gün içinde yeni bir cumhurbaşkanı seçmek için yasama ve yargı organlarının başkanlarıyla karar almakla yükümlü” dedi.

Hamaney, İran resmi haber ajansı İRNA aracılığıyla “5 günlük resmi yas ilan ediyorum. Sevgili İran halkına başsağlığı diliyorum” açıklaması yaptı.

İran’da yürütme organının geçici başkanlığını yürütecek olan Cumhurbaşkanı Yardımcısı 68 yaşındaki Muhammed Muhbir, Cumhurbaşkanı Reisi gibi Dini Lider Hamaney’e çok yakın bir isim. Muhammed Muhbir, İbrahim Reisi 2021 yılında cumhurbaşkanı seçildiğinde birinci cumhurbaşkanı yardımcısı olmuştu.

Katı tutumu ve uygulamalarıyla tanınan İbrahim Reisi, Dini Lider Ali Hamaney’in halefi olarak görülüyordu.

63 yaşındaki İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Amir Abdullahiyan ve beraberindekileri taşıyan helikopter, ülkenin kuzeydoğusundaki dağlık kesimde düşmüş, enkazın yeri Türk Akıncı İHA’sıyla tespit edilmiş ve olayda kurtulan olmadığı bildirilmişti.

Dünyanın en ‘yaşlı’ köpeği Bobi, 31 yaşında öldü

“Dünyanın en yaşlı köpeği olarak” Temmuz 2023’te Guinness Dünya Rekoru sahibi olan Alentejo Çoban Köpeği cinsi köpek Bobi, cumartesi günü Portekiz’deki evinde hayatını kaybetti.

Ölüm haberi, Bobi’yi birkaç kez tedavi etmiş olan bir veteriner tarafından duyuruldu. Dr. Karen Becker, “Tarihteki tüm köpeklerden daha uzun yaşamasına rağmen, dünyadaki 11 bin 478 gün onu sevenler için asla yeterli olmayacaktı,” diye yazdı.

BBC News’te yer alan habere göre, Bobi “gelmiş geçmiş en yaşlı köpek” unvanıyla da neredeyse 100 yıllık bir rekoru geride bırakmıştı.

Bobi’nin birlikte yaşadığı Leonel Costa,Bobi’nin bu kadar uzun süre yaşamasının en büyük faktörlerinden birinin yaşadığı ortamın kentten uzak, sakin ve huzurlu ortam olduğunu düşünüyordu.

Bobi’den önceki en yaşlı köpek, 1939 yılında 29 yaşındayken ölen ve Avustralya’da yaşayan Bluey’di.

İngiltere’de veterinerler köpeklerin ortalama ömrü konusunda bugüne kadarki en kapsamlı araştırmayı yaptı.

İnsanın en iyi dostu kimdir? Köpek besleyenlerin, cevabından hiç şüphe etmediği bir soru bu.

Ama köpek severlerin bildiği tatsız bir gerçek de var. Can dostları, insanlardan çok daha kısa ömürlü.

Gözlerinizin içine bakan tüy yumağı, acaba sizinle daha kaç sene beraber olacak? 15 yıl mı, yoksa 10 yılı çıkartsa şanslı mısınız?

İngiltere’de veterinerler konuyu bugüne kadar yapılmış en kapsamlı biçimde araştırdı ve ülkede beslenen köpek cinslerinin ortalama ömürlerini bir çizelge halinde yayımladı.

Ortalama 12,7 yıl yaşayan Jack Russell Terrier cinsi köpek, uzun ömür sıralamasının tahtında oturuyor.

Border Collie, 12,1 yıl ile ikinci, Springer Spaniel ise 11,9 yıl ile üçüncü sırada yer alan köpek cinsleri.

Öte yandan sosyal medyada son yıllarda sıkça karşımıza çıkan bazı köpek cinsleri, popülerlikleri kadar kısa ömürleri ile de dikkat çekiyor.

Bunlar, daha küçük yapılı ve basık suratlı köpek türleri.

Ortalama ömür listesinde en altta yer alan dört köpek cinsi de basık suratlı.

French Bulldog sadece 4,5 yıl ortalama ömre sahip ve listenin en altında yer alıyor.

Bunu English Bulldog cinsi köpekler 7,4 yıl ile takip ederken Pug ve American Bulldog cinsi köpeklere ise 7,7 ve 7,8 yıl ortalama ömür biçilmiş.

Basık suratlı köpeklerde sıklıkla karşılaşılan bir dizi ciddi sağlık sorunu var.

BBC News Türkçe’nin haberine göre, nefes alma problemleri, omurilik hastalıkları ve doğum sırasında ortaya çıkan komplikasyonlar ömürlerini sınırlandırıyor.

Cinslere göre ortalama ömürleri

Yaş hesabı için 20 milyon hayvanın bilgilerini içeren dev bir veri tabanından yararlanıldı.

Fakat araştırmacılar, elde ettikleri rakamların ‘ortalama’ ömre işaret ettiğinin altını çiziyor. Bir köpeğin ne kadar uzun ya da kısa yaşayacağını belirleyen çok sayıda faktör var.

Örneğin Chihuahua (Şivava) cinsi köpeklerin ortalama ömrü 7,9 yıl olarak belirlenmiş.

Görece düşük bir yaş ortalaması ve bunun sebebi Şivavalar arasında bebek ya da çocuk yaşta ölümlerin yüksek seyretmesiyle bağlantılı.

Araştırmanın baş yazarlarından Dr. Dan O’Neill, altı yaşını geride bırakmış bir Şivavanın önünde iki yıldan az yaşam süresi kaldığını düşünmenin yanlış olacağını vurguluyor.

Yetişkin hayata erişmiş bu cins bir köpeğin 15-16 yıla kadar yaşadığı vakalar var.

Bu yüzden veterinerler, sahipsiz kalmış yetişkin bir köpeği evlat edinmek isteyenlerin sadece ortalama ömür bilgisine takılıp kalmalarının yanlış olacağını belirtiyor.

French Bulldog cinsi köpeklerin ortalama 4,5 yıl olarak belirlenen ömürleri konusunda da araştırmacılar temkinli.

Bu cinsin çok hızlı artan popülerliği nedeniyle bir nüfus patlaması yaşandığını söyleyen veterinerler, ortalama ömürlerine dair daha güvenilir rakamlara erişmek için henüz erken olduğunu söylüyorlar.

Fakat bu çizelgenin köpek cinsleri arasında genel bir ayrım yapmakta faydalı olacağına şüphe yok.

Evcil hayvanlara sağlık sigortası veren şirketler de araştırmanın sonuçlarıyla yakından ilgili.

ALINTI :BBC News Türkçe