Pasifik Okyanusu tabanında gerçekleşen depremin ardından Kamçatka’nın güneyinde bulunan Japonya ile okyanusun karşı kıyısındaki ABD, Ekvador ve Peru’da tsunami uyarısı verildi.

Pasifik Tsunami Uyarı Merkezi Tsunami dalgalarının Hawaii’yi etkilemeye başladığını açıkladı.

Adaya vuran dalgaların boyunun 1,2 metreye ulaştığı ve dalgaların 12 dakika arayla vurduğu da bildirildi. Hawaii’nin eyalet başkenti Honolulu’daki Acil Durum Yönetimi İdaresi de, dalgaların yıkıcı olacağı uyarısında bulunmuştu.

ABD’nin California eyaletinde halktan kıyılardan uzak durması istenirken, Çin, Filipinler, Endonezya, Yeni Zelanda ve hatta Meksika’da Tsunami uyarıları yapıldı.

Japonya, dalgaların üç metreye ulaşmasının beklendiğini duyurdu ve Pasifik Okyanusu kıyısındaki yaklaşık iki milyon kişiye tahliye emri verdi.

Deprem ve tsunamide şu ana kadar can kaybı bildirilmedi.

Rusya’nın Kamçatka Yarımadası açıklarında 8.8 büyüklüğünde şiddetli deprem meydana geldi. Birçok ülkeyi alarm durumuna geçiren deprem sonrası Pasifik Okyanusu’nda tsunami dalgaları oluştu. Amerikan Jeolojik Araştırma Kurumu verilerine göre, deprem yüzeye yakın bir noktada geldi.

Olay tsunami zannedildi. O sırada sahilde bulunanlar ilk bakışta ciddi endişe yaşadılar ama tsunami olmadığını anlayınca kaçmak yerine görüntülemek için cep telefonlarına davrandılar. 

Portekiz’de veya okyanuslara sahilleri olan çok sıcak yerlerde zaman zaman görülen bu olaya “yuvarlanan bulut” deniyor. 

Olay günü bölgede hava sıcaklığı 46,6 santigrad dereceye kadar çıkmıştı.

Yuvarlanan bulut ya da “rolling cloud” adıyla bilinen hava olayında okyanus üzerindeki serin ve nemli hava akıntısı karaya yaklaştığında buradaki sıcaklığı yüksek hava ile buluşunca hemen yoğunlaşıyor. Oluşan bulutun altındaki ve üstündeki hava akımları ise söz konusu bulut şeklini oluşturuyor.

Sözcü’nün haberine göre raporda, 1956 yılında Güney Ege’de meydana gelen Amorgos depremine atıf yapılarak, geçmişte yaşanan tsunamilerin etkileri hatırlatıldı.

“Kilimli (Kalimnos) Adası’nda 2.5 metre yüksekliğinde dalga oluşmuş, kıyıdan 1.5 kilometre içeriye kadar su baskını yaşanmıştı. Ünye (İos), İncirli (Nisyros), Batnaz (Patnos), Papazlık (Tilos) ve Lipsi (Lipsos) adalarında büyük maddi hasar meydana gelmişti. Tsunami dalgaları Fethiye’de 1 metre yüksekliğe ulaşmış ve 250 metre içeriye ilerlemişti.”

Uzmanlar, Santorini ve çevresindeki sismik aktivitenin, bölgedeki potansiyel tsunami riskinin devam ettiğini gösterdiğini vurguladı.

Kandilli raporuna göre, Türkiye’de en büyük tsunami tehlikesi altında olan bölgeler Kaş Yarımadası ve Antalya Körfezi.

Raporda şu ifadelere yer verildi:

“Orta ve Doğu Akdeniz ile Ege Denizi’nde Helen yayı, çevresi ve ona dik olan Güney Akdeniz ve Kuzey Afrika sahillerinde tsunami tehlikesinin yüksek olduğu belirtilmiştir. Güney Ege, Trablusgarp, Doğu Sicilya ve Güney İtalya, Batı Yunanistan, Kıbrıs’ın batı ve güney kıyıları, Türkiye’de Kaş Yarımadası ve Antalya Körfezi ile Mısır arasındaki bölgede 1 ila 3 metre arasında tsunami tehlikesinin mümkün olduğu anlaşılmıştır.”

Japonya’nın güneydoğusu açıklarında Pasifik Okyanusu’nda Nankai Çukuru denilen tarih boyunca ağır can kayıplarına yol açan bir fay alanı var.

Burada 8 Ağustos 2024 Perşembe günü 7,1 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi; tsunami uyarısı da yapıldı.

Deprem büyüklüğünde 7,1, Japonya standartlarında pek önemli değil. Nitekim 8 Ağustos tarihli Nankai depremi can kaybına yol açmadı fazla hasar da oluşmadı. Tsunami uyarısı da geri çekildi.

Ancak bu depremden sonra resmi olarak hiç yapılmamış, beklenmeyen ve tartışılan bir uyarı oldu.

Japonya’nın Kandillisi ya da AFAD’I diyebileceğimiz Japon Meteoroloji Ajansı, Nankai Çukuru merkezli “büyük bir deprem” riskinin arttığını  söyledi. Hatta Japonya Başbakanı, bu uyarı nedeniyle gelecek hafta Orta Asya’ya yapacağı geziyi iptal etti. Japon Meteoroloji Ajansı uzmanları, bu alanda gelecek 30 yıl içinde 8 veya 9 büyüklüğünde bir mega deprem riskinin %70 ila %80 arasında olduğunu açıkladılar.

Japonya’da “mega deprem” ya da “büyük deprem”, toplumsal zihinde alarm zillerini çaldıran kavramlar. Söz konusu kavramlar, yakın tarihte yaşanan Kobe veya Tohoku depremlerini akla getiriyor.

Üstelik “mega deprem” için yapılan uyarıya konu olan Nankai Çukuru’nun karşısındaki bölge, Japonya’nın nüfus olarak en yoğun bölgelerinden biri. Bu nedenle bu alanda meydana gelecek büyük deprem en kötü senaryoları gündeme getiriyor. Buna göre trilyonlarca dolar maddi hasar ve yüzbinlerce can kaybı öngörülüyor.

Japonya Meteoroloji Ajansı’nın 8 Ağustos günü meydana gelen 7,1 büyüklüğündeki depremin bir öncü deprem olabileceği yolundaki uyarısı elbette tartışmalara yol açtı. Kimi uzmanlar bu öngörüyü desteklerken kimileri de uyarının hiç bir bilimsel yanı olmadığını belirttiler.

Japonya Deprem Ajansı’nın uyarısını destekleyen deprem uzmanlarına göre, bazı depremlerin öncü deprem olma olasılığı %5…

Üstelik 2011’deki Tohoku depremi öncesinde meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki depremin bir öncü şok olduğu, bunun büyük ölçüde gözardı edildiği belirtiliyor.

Japonya’nın kuzeydoğusunda 11 Mart 2011’de a meydana gelen 9 büyüklüğündeki Tohoku depremi ve tsunami nedeniyle 18,000 kişi ölmüş ağır hasar oluşmuş, Fukishima Nükleer Santrali patlamış, kontrolden çıkmıştı.

Japonya Meteoroloji Ajansı, büyük Tohoku depreminin öncü şokundan hareketle 2011’de bir uyarı sistemi oluşturmuştu.

8 Ağustos 2024 Perşembe günü 7,1’lik Nankai Çukuru depreminden sonra bu sistem ilk defa kullanıldı ve uyarı da yapıldı.

Kandilli Rasathanesi tarafından Marmara Denizi’nde çeşitli noktalara kurulacak olan tsunami uyarı istasyonları, kapsamlı bir gözlem imkanı sunacak.

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Marmara Denizi ve çevresindeki adalarda yeni tsunami uyarı sistemleri üzerinde çalışıyor.

‘Çok Disiplinli Tsunami Gözlem ve Erken Uyarı İstasyonları’ adıyla çalışmalarına başlanan proje, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı‘nın desteğiyle hayata geçiriliyor. Yeni yapılan tsunami uyarı istasyonu, Kartal‘daki su sporları merkezinde faaliyete geçti.

Proje kapsamında Marmara Denizi çevresinde ve adalarda 20 yeni istasyon kurulacak ve İstanbul İl Afet Risk Azaltma Planı‘nın bir parçası olarak kurulan bu istasyonlar, depremler sonucu oluşabilecek tsunamileri izlemek için çok disiplinli bir yaklaşım uygulamayı hedefliyor.

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener, istasyonların deniz seviyesi değişikliklerini 7/24 takip edebileceğini ve deniz seviyesi sensörleri, ivmeölçerler, meteorolojik sensörler ve GNSS alıcıları gibi çoklu sensörlerle donatılacağını belirtti :

“Türkiye genelinde halihazırda 28 tsunami uyarı istasyonundan sadece ülkemize değil; Ege, Akdeniz, Karadeniz ve bağlantılı denizlerde 15 farklı ülkeden 21 kuruma erken uyarı mesajı gönderiliyor. Enstitümüz, Ulusal Tsunami Uyarı Merkezi olarak, 1 Temmuz 2012’den bugüne toplam 45 tsunami uyarı mesajını AFAD başta olmak üzere abonelerine iletti. İRAP kapsamında kurmakta olduğumuz yeni istasyonlarımızda İstanbul başta olmak üzere tüm Marmara Bölgesi’nde deniz seviyesi değişiklikleri daha da yakından 7/24 izlenecek.”

Deprem, Filipinler’in güneyinde Mindanao adasınde meydana geldi.

Yetkililer Tsunami uyarısı yaptı.

32 km derinlikte meydana gelen depremden sonra oldu. Filipinler Hükümeti Mindanao adasında doğu kıyısında yaşayanların derhal yüksek yerlere gitmelerini istedi.

Pasifik Tsunami Uyarı Merkezi tsunaminin Filipinler’in yanısıra Endonezya, Palau ve Malezya’yı oa vurabileceğini duyurdu.

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Bölgesel Deprem-Tsunami İzleme ve Değerlendirme Merkezi Müdürü Doç. Dr. Doğan Kalafat, olası İstanbul depreminin Marmara Denizi’nde tsunamiye neden olabileceği uyarısında bulundu. Kalafat depremin büyüklüğünü ortalama 7.2 olarak açıkladı.

Doç. Dr. Kalafat, Trakya Üniversitesi ev sahipliğinde Balkan Kongre Merkezi’nde düzenlenen “Her Yönüyle Deprem” sempozyumunda, “Türkiye’de depremlerin izlenmesi ve deprem oluş düzenleri” konusunda sunum yaptı. Kalafat, Marmara Denizi’nde meydana gelebilecek bir depremin çevresindeki 7 ili etkileyeceğine dikkati çekti.

Depremin ardından tsunamilerin oluşabileceği uyarısında bulunan Kalafat, “Marmara’da büyük bir deprem olduktan sonra denizin kenarına gidilmemesi gerektiğini kesinlikle bilmemiz gerek” dedi.

Kalafat, Marmara’da beklenen tsunamilerin heyelan kaynaklı olduğunu dile getirdi.

Depremin büyüklüğünün 7’nin üzerinde olacağını öngördüklerini anlatan Kalafat, şunları kaydetti:

“Marmara Denizi’nin dibinde 3 çukur var, yaklaşık 900-1200 metre civarında. Üzerinde 15-20 metreye yakın alüvyonlar var. Bunlar depremin sarsıntısıyla sallanacak, o heyelan kütleleri denize akacak ve dolayısıyla tsunami oluşacak. Bu tsunamiden korunmak için seyretmek yerine kıyılardan uzaklaşmak lazım.

Prof. Dr. Naci Görür bir panelde, depremin heyelanı tetikleyebildiğini belirtt. Prof. Dr. Görür, Antalya’da bazı bölgelerin heyelan oluşumuna yatkın olduğunu söyledi.

Antalya için tsunami riskine dikkati çeken Prof. Dr. Görür, “Antalya’da tsunami riski olabilir; Helen Kıbrıs yayında. Dalma batma zonları, dünyada tsunami üreten faylardan. Antalya, her zaman tsunamiye maruz kalabilir. Tsunaminin etkisi, deniz seviyesinden yüksekteyseniz gelmez ama dalga boyunun 10 metreyi bulduğunu düşünün. 10 metre aşağıda olan her yeri kaplar. Deprem önlemleri alıp, tsunami tabelaları koyarak, nerelerde etkili olabileceğini belirtmek şart” diye konuştu.

İstanbul’da 90 binden fazla riskli bina bulunduğuna da değinen Prof. Dr. Görür, olası depremde 4 milyon insanın ölümle burun buruna geleceğini söyledi.

Türkiye’de 24 ilin fay hatları üzerine kurulduğunu vurgulayan Prof. Dr. Görür, “Antalya’ya yakın Akşehir fay zonu var. Burası büyük depremler üretme kapasitesine sahip Fethiye-Burdur fay zonu ile Kıbrıs fayı ile ilişkisi var. Antalya’nın kuzeyinde göller bölgesinde Beyşehir, Eğirdir, Burdur bölgesinde graben yapılar var. Onlar da ciddi deprem üretebilir. Fethiye-Burdur zonu çok ciddi. Bunun üzerinde 7.2’ye kadar deprem olmuş. Antalya’ya 90 kilometre uzakta. Akşehir fay zonu 115 kilometre uzaklıkta, bir de Kıbrıs fay zonu 116 kilometre uzakta. Canlı faz 7 ve üzeri deprem üretirse; 100 kilometre alan içerisinde hasara neden olabilir” diye konuştu.

BM, Akdeniz kıyısındaki veya yakınındaki büyük şehirlerin bir tsunami tehdidiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyarıda bulundu.

BM Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO, önümüzdeki 30 yıl içinde 1 metreden uzun bir dalganın bu şehirlere ulaşma ihtimalinin neredeyse yüzde 100 olduğunu söyledi.

Riskin deniz seviyelerine paralel olarak arttığını ve Pasifik ve Hint Okyanusu’ndaki ülkelerin tehdidin farkında olmasına rağmen, Akdeniz kıyı bölgelerinin olmadığı belirtildi .

UNESCO, Mısır’daki İskenderiye ve Türkiye’de İstanbul da dahil olmak üzere risk altındaki beş Akdeniz topluluğunun 40 merkezinin “tsunamiye açık” kasaba ve şehir listesine katılacağını söyledi.

21 ülkeyi kapsayan “tsunamiye hazır” program, BM’nin tehdit altındaki toplulukların hazırlanmasını sağlama çabalarının bir parçasını oluşturuyor.

UNESCO’da baş tsunami uzmanı olan Bernardo Aliaga, sırasıyla 230.000 ve 13.000 kişiyi öldüren Hint Okyanusu ve Japon tsunamilerine atıfta bulunarak, “2004 ve 2011 tsunamileri bir uyandırma çağrısıydı” dedi.

“2004’ten bu yana çok yol kat ettik. Bugün daha güvendeyiz. Ancak hazırlık konusunda boşluklar var ve iyileştirmemiz gerekiyor; uyarıların ziyaretçiler ve topluluklar tarafından anlaşıldığından emin olmamız gerekiyor.”

2004 yılından bu yana, BM’nin Pasifik Tsunami Uyarı Merkezi, biri Türkiye’de olmak üzere 12 yeni uyarı merkezi kurdu.

Aliaga, “Akdeniz dahil çoğu bölgede tsunami riski hafife alınıyor” dedi.
“Olaylar çok sık değil ve risk bir nesilden diğerine geçmiyor. Mesajı vermemiz gerekiyor. Akdeniz’de buna hiç şüphe yok: Olup olmadığı değil, ne zaman olduğu.”

Bu çerçevede, İskenderiye, İstanbul ve diğer Akdeniz şehirlerindeki yetkililer, yeni tahliye işaretleri ve tekniklerini içeren “tsunamiye hazır” politikaları hazırlıyor.

Aliağa, bu şehirlerin birçoğu popüler turizm destinasyonları olduğu için eğitimin de hayati önem taşıdığını söyledi. “Kanıtlanmış bir tehlikenin olduğu toplulukların %100’ünün 2030 yılına kadar yanıt vermeye hazır olmasını istiyoruz” dedi.

Aliağa; “Yerel bir tsunami ise, ilk dalga vurmadan önce en fazla 20 dakikanız var. İkinci dalga daha büyüktür ve ilkinden 40 dakika sonra gelir. Hâlâ kaçma şansın var.” şeklinde konuştu.