Trump, Texas’ın Dallas kentinde gerçekleştirilen ve Cumhuriyetçileri bir araya getiren 2 günlük Cumhuriyetçi Parti Ulusal Kongresi’ne katılarak konuşma yaptı.

ABD Kongresi’nin iki kanadını oluşturan Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçi Parti 214’e karşı 218 sandalyeyle, Senato’da da 47’ye karşı 53 sandalyeyle çoğunlukta.

Trump’ın Harg Adası Paylaşımı

Trump, Truth Social hesabından “Harg Adası paramparça ediliyor” anlamına gelen bir ifadeyle dramatik patlamalar gösteren bir video yayımladı. Reuters, videonun büyük olasılıkla yapay zekâ ile üretilmiş olduğunu belirtti. Beyaz Saray ve ABD Savunma Bakanlığı ise Reuters’ın yorum taleplerine hemen yanıt vermedi. İran tarafı, Harg Adası’ndaki koşulların sakin olduğunu savunarak paylaşımı “gülünç” diye nitelendirdi.

Harg Adası, savaş öncesinde İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını gerçekleştirdiği stratejik bir merkez olarak öne çıkıyordu.

Gerçek Saldırı İse Larak Adası’na 

BBC ve uluslararası ajansların aktardığına göre ABD güçleri, İran’ın Hürmüz Boğazı girişindeki Larak Adası’nda bulunan iki füze rampasını hedef aldı. Washington, saldırının İran Devrim Muhafızları’nın boğaza deniz mayını taşıyan füzeler fırlatmaya hazırlandığı iddiası üzerine düzenlendiğini savundu. ABD Merkez Komutanlığı operasyonu “sınırlı ve hassas” bir müdahale olarak nitelendirirken, İran saldırıda askerlerin ve sivillerin öldüğünü ya da yaralandığını açıkladı.

Saldırının ardından gerilim Ürdün’e de sıçradı. İran Devrim Muhafızları, Larak Adası’na yapılan Amerikan saldırısına karşılık olarak Ürdün’de ABD güçlerinin bulunduğu Kral Hüseyin ve El-Ezrak üslerini hedef aldığını duyurdu. Ürdün ordusu ise ülke hava sahasına giren sekiz füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini; ilk açıklamalara göre can kaybı bildirilmediğini açıkladı.

Bu gelişme, Larak saldırısını yalnızca İran’ın güneyindeki askeri hedeflerle sınırlı bir operasyon olmaktan çıkarıp bölgesel bir güvenlik krizine dönüştürdü. Hürmüz Boğazı’ndaki mayınlama iddiaları enerji nakil hatlarını tehdit ederken, Ürdün üzerinden gelen karşılık ABD üslerinin ve müttefik ülkelerin de çatışmanın doğrudan parçası haline gelebileceğini gösterdi.

Hürmüz’de Askeri Risk, Ekranda Bilgi Kirliliği

Arka planda iki ayrı ama birbirini besleyen başlık var. Birincisi, Hürmüz Boğazı’nın dünya petrol ticareti açısından taşıdığı stratejik önem: İran kıyılarına çok yakın bu dar geçitte yaşanacak her askeri hareket, yalnızca Tahran-Washington hattını değil, Körfez ülkelerini, enerji piyasalarını ve deniz taşımacılığını da doğrudan ilgilendiriyor. İkincisi ise savaş ortamında bilgi kirliliğinin giderek daha etkili hale gelmesi. Harg Adası’na ilişkin yapay zekâ üretimi olduğu belirtilen görüntüler, gerçek saldırı haberleriyle aynı dolaşıma girdiğinde kamuoyunda kafa karışıklığı yaratıyor; Larak Adası’ndaki gerçek operasyon ve ardından Ürdün’e uzanan karşılık ise bu karmaşanın sahadaki askeri risklerle birleştiğini gösteriyor.

Türkiye’de de siyasi gündem NATO’dan ziyade büyük ölçüde bu ziyaret etrafında şekillendi.

Kamuoyunun odağında, zirvenin genel sonuçlarından ziyade ABD Başkanı’nın açıklamaları ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ile yaptığı görüşme yer aldı.

Trump’ın ziyaret öncesinde verdiği mesajlar oldukça olumluydu. Bu durum, kamuoyunda önemli gelişmeler yaşanacağı yönündeki beklentileri artırdı. 

Kimileri F-35 savaş uçaklarının yeniden Türkiye’ye verileceğini, kimileri ise Patriot hava savunma sistemlerinin satışının önünün açılacağını öngördü.

Bazıları da ABD’nin Rusya, İran ve Kuzey Kore’ye uyguladığı ve Türkiye’yi de kapsayan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını dile getirdi.

ABD Başkanı, önceki temaslarında olduğu gibi bu görüşmede de sıcak ve dostane ifadeler kullandı. Türk mutfağını övmeyi ihmal etmedi. 

Yapılan açıklamalar, iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin başladığını gösterecek somut adımlarla desteklenmedi.

Anlaşılan o ki, yapılan diplomatik hazırlıklar, kamuoyunda oluşturulan beklentileri karşılamaya yetmedi. 

Zira ABD yönetiminde başkanın yaklaşımı tek başına belirleyici değildir. Kongre, Pentagon ve Vashington’daki karar alma mekanizmaları farklı değerlendirmeler yapabildiği sürece, kişisel dostluk mesajlarının dış politikaya doğrudan yansıması mümkün görünmez.

Hal böyle olunca, “Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer.” atasözünü bu duruma uyarlamak gerekirse, bu kez ev sahibi beklentilerinin karşılığını almak yerine birkaç sıcak sözle yetinmek zorunda kaldı.

Aslında son yıllarda ABD’nin Türkiye’ye yönelik politikalarının benzer şekilde sonuçlandığını artık kamuoyunun önemli bir kesimi görebilmektedir. Buna rağmen Türk diplomasisinin hala beklenti içerisinde olması dikkat çekicidir.

Sorunun temelinde yalnızca buzdağının görünen kısmı S-400 sistemi ya da savunma alanındaki anlaşmazlıklar bulunmamaktadır. 

Esas mesele, Türkiye’nin son yıllarda izlediği bölgesel politikalar ile Batı dünyasıyla yaşadığı stratejik görüş ayrılıklarıdır.

Türkiye’nin konuya ilişkin açık, net ve süreklilik arz eden diplomatik girişimleri müttefiki nezdinde beklenen karşılığı bir kez daha bulamamıştır.

Batı ittifakıyla son yıllarda yaşadığı stratejik ayrışma giderilmediği sürece, benzer görüşmelerden farklı sonuçlar beklemek de gerçekçi olmayacaktır.

Devletler arası ilişkiler kişisel dostluk söylemleriyle değil, ortak çıkarlar ve stratejik dengeler doğrultusunda şekillenir. Bu gerçek göz ardı edildiği sürece, her yeni zirvenin ya da görüşmenin ardından benzer hayal kırıklıkları yaşanması kaçınılmazdır. 

Son sözse, uluslararası siyasette önemli olan verilen mesajlar değil, uygulama alanı bulan kararlardır. 

İsmet HERGÜNŞEN

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “İran Askeri Çatışması: 4 ay, 18 ölü.” ifadesini kullandı.

Kendi Danışmanları İsyan Etti: “Kendi Silahımızla Kendimizi Vururuz”

CNN’in ulaştığı kaynaklara göre, Trump’ın Truth Social üzerinden yaptığı “hürmüz haracı” açıklaması, kendi ulusal güvenlik ve dış politika danışmanlarında adeta bir panik havası yarattı. Aylardır Trump’ı bu tür tek taraflı ve fevri bir adımdan kaçınması konusunda uyaran kurmaylar, bu kararın ABD’nin bölgedeki askeri ve stratejik hedeflerine doğrudan darbe vuracağını biliyordu.

Danışmanların Trump’a sunduğu en büyük argüman, bu mafyatik haraç planının ABD’nin İran politikasındaki tüm ahlaki ve hukuki üstünlüğünü sıfırlayacağı yönündeydi. ABD yönetimi, daha önce İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alma yönündeki örtülü girişimlerini defalarca “yasa dışı” ve “uluslararası hukuka aykırı” olarak nitelendirmişti. 

İran Dışişleri Bakanı Dalga Geçmişti

Trump’ın %20’lik geçiş ücreti dayatması, ironik bir şekilde Tahran’ın iddialarını meşrulaştıracak ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin sosyal medyada “Çok doğru, koruma sağlayan bedelini almalı. Biz de adil bir ücret belirleriz” diyerek ABD ile dalga geçmesine zemin hazırlayacaktı. Ayrıca Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun daha birkaç hafta önce “Hiçbir ülke uluslararası su yollarından geçiş ücreti alamaz, bu uluslararası hukuka aykırıdır” açıklamasıyla çelişmek, ABD diplomasisini dünyaya karşı gülünç duruma düşürecekti.

Kendi ekibinin sunduğu bu hukuki ve askeri açmazlar karşısında öfkelenen Trump’ı asıl sarsacak hamle ise okyanusun diğer yakasından, Körfez’deki zengin dostlarından gelecekti.

Körfez Monarklarının Telefon Diplomasisi: Emirler Devreye Giriyor

Trump, attığı tweetin ardından ücreti doğrudan armatörlerin ödeyeceğini varsaymıştı ancak işin lojistik olarak imkansızlığı anlaşılınca faturayı Körfez’deki müttefiklerine kesebileceğinin sinyalini verdi. İşte bu hamle, Washington ile yakın ilişkileri olan Körfez sermayesini ve monarklarını ayağa kaldırdı.

Salı günü kameraların karşısına geçen Trump, kararından vazgeçtiğini bizzat açıklarken şu itirafta bulundu: “Dün bu fikri ortaya attım, iyi bir fikir olduğunu düşünmüştüm. Ancak tanıdığımız, sevdiğimiz farklı ülkelerden insanlar, krallar ve emirler beni aradı. Açıkçası hepsi bizim çok güçlü ortaklarımız.” Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer Körfez ülkelerinin liderleri, Trump ile yaptıkları acil telefon görüşmelerinde bu planın bölgedeki petrol ticaretini felç edeceğini, tanker sigorta primlerini fırlatacağını ve küresel enerji krizini tetikleyeceğini sert bir dille anlattılar. Körfez liderleri, doğrudan nakit haraç ödemek yerine ABD’ye milyarlarca dolarlık yeni ticaret ve yatırım anlaşmaları taahhüt ederek Trump’ın “ticari” zihnini çelmeyi başardılar. Sonuçta Trump, nakit haraç yerine devasa yatırım sözleri alarak “ikna edildi” ve geri adım attı.

Böylece 24 saatlik bu çılgın fırtına dindi.

Kırılgan Ateşkesin Ardından Gelen Gerilim

Aslında bu kriz durup dururken ortaya çıkmamıştı. ABD ve İran arasında haftalar önce sağlanan geçici ateşkes, henüz yeni bozulmuştu. Trump yönetimi, İran gemilerine yönelik deniz ablukasını yeniden devreye soktuğunu ilan etmişti. ABD savaş uçakları, İran hedeflerine yönelik son günlerin en ağır bombardımanlarından birini gerçekleştirmişti. Bölgedeki askeri varlığın faturasını tek başına üstlenmekten uzun süredir rahatsız olduğunu belirten Trump, Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlayan tek gücün ABD olduğunu iddia etmişti. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar boğazın tüm yükünü Amerika’nın taşımaması gerektiğini savunan Trump, çözümü Deli Dumrul usulü bir haraç mekanizmasında bulmuştu. Geçmişte de benzer kriz anlarında bu fikri ortaya atmış olan Trump, bu kez durumu resmi bir devlet politikası haline getirmeye yeltenmişti.

Trump’ın “Öngörülemezliği” Küresel Güvenliği Tehdit Ediyor

CNN’in aktardığı bu son kriz, Donald Trump’ın uluslararası ilişkileri, küresel ittifakları ve çok taraflı anlaşmaları nasıl birer “iş ortaklığı” veya “al-ver ilişkisi” olarak gördüğünü bir kez daha gözler önüne serdi. Trump’ın uluslararası deniz hukukunu, müttefiklik ilişkilerini ve stratejik planlamanın önünü arkasını düşünmeden, sadece anlık dürtüler ve sosyal medya postlarıyla küresel güvenliği riske atması müttefikleri arasında derin bir endişe yaratıyor.

Süper güç olarak tanımlanan bir ülkenin, dünya ekonomisinin şah damarı niteliğindeki bir su yolunda anlık kararlarla “haraç” talep edip, sonra gelen telefonlarla bundan vazgeçmesi, uluslararası sistemin ne kadar kırılgan bir zemine oturduğunu kanıtlıyor. Trump’ın “önce eylem, sonra analiz” odaklı bu yönetim tarzı, küresel diplomasiyi gergin tutmaya devam ediyor. 

Türkiye Dönüşü Sır Dolu Uçak Değişimi. Yeni Uçağa Boşuna mı Para Harcandı?

Başkan Trump, Ankara’daki temaslarının ardından ülkesine dönerken beklenmedik bir kararla başkanlık filosunun eski model Air Force One jetine bindi; yeni lüks jet ise arkasından boş olarak uçuruldu. New York Times’ın Gizli Servis kaynaklarına dayandırdığı habere göre, bu ani değişimin arkasında, İran ile tırmanan gerilim esnasında yeni uçağın gelişmiş füze savunma ve elektronik harp sistemlerinden yoksun olması yatıyordu. 

Haber, yeniden düzenlenen uçağın epey yüklü bir kamu parasıyla tefriş edilmesine rağmen bir işe yaramadığını ima ediyor, Amerikan vergi mükelleflerinin parasının boşa harcandığı düşüncesini oluşturuyordu. Washington yönetimi iddiaları kesin bir dille yalanlayıp hamleyi “askerlere yeni uçağı gösterme jesti” olarak açıklasa da, uçuş esnasında Trump’ın gazetecilere verdiği yanıtlar soru işaretlerini gidermeye yetmedi.

Gözaltı Olmadı Ama Şafak Baskınıyla Tebligat Yapıldı. 

Haberin yayımlanmasının hemen ardından Adalet Bakanlığı ve FBI harekete geçerek New York Times’ın deneyimli muhabirleri Julian E. Barnes, Eric Lipton, Tyler Pager ve Eric Schmitt’e mahkeme çağrısı tebliğ etti. Federal ajanların bazı gazetecilerin ev kapılarına kadar giderek tebliğ ettiği bu çağrılar, FBI Direktörü Kash Patel ve Adalet Bakanlığı üst düzey yetkililerinin Beyaz Saray’da gerçekleştirdiği gizli güvenlik zirvesinin ardından geldi. Büyük jüri karşısında ifade vermeye zorlanan gazetecilerin sızıntı kaynaklarını açıklaması istenirken, bu hamle Washington’da medya üzerindeki baskının en somut göstergesi olarak yorumlandı.

Kamuoyunda büyük tepki toplayan bu sert yargı adımların odağındaki uçak ise aslında tartışmalı bir geçmişe ve yüz milyonlarca dolarlık bir dönüşüm hikayesine sahipti.

Katar Hediyesi “Uçan Saray”

Söz konusu uçak, Katar Emirliği tarafından ABD yönetimine hediye edilmiş ve başkanlık filosuna katılması amacıyla ABD bütçesinden yaklaşık 400 milyon dolar harcanarak baştan aşağı yenilenmişti. Soğuk Savaş döneminden kalan eski Air Force One filosunun yerine geçmesi planlanan bu devasa Boeing uçağı, resmi olarak sadece birkaç hafta önce kullanıma alınmıştı. Ancak iddialara göre uçak, ABD Başkanı’nı olası hava saldırılarından koruyacak seviyedeki yüksek askeri füze Savunma sistemleriyle tam anlamıyla donatılmamıştı. Beyaz Saray yetkilileri uçağın son teknoloji güvenlik protokollerine sahip olduğunu savunsa da, Ankara seyahati dönüşünde yaşanan son dakika değişimi uçağın operasyonel hazır oluşuna dair soru işaretlerini güçlendirmişti. Üstelik Trump İran’a saldırı emrini Ankara’da vermişti. Türkiye hava sahası İran’ın elindeki füze sistemlerinin menzilinde bulunuyor.

Haberi Yazanların Kapısına Dayanma Uygulamasına Büyük Tepki

Adalet Bakanlığı, gelen sert eleştiriler üzerine yaptığı açıklamada hedeflerinin gazeteciler değil, ulusal güvenliği ilgilendiren gizli bilgileri sızdıran bürokratlar olduğunu vurguladı. Ancak New York Times Başhukuk Müşaviri David McCraw, federal ajanların gazetecilerin kapısına dayanmasını “Anayasal haklara ve basın özgürlüğüne yönelik açık bir saldırı” olarak niteledi.

Uçaktaki basın mensuplarının İran tehdidine ilişkin sorularını yanıtlayan Donald Trump ise “İran’ın hedef listesinde 1 numarayım, sürekli tehdit alıyorum” diyerek güvenlik tartışmalarını geçiştirirken; Beyaz Saray Basın Sözcüsü Steven Cheung, başkanın güvenliği için zaman zaman “şaşırtmaca ve yanıltma” taktikleri kullanabileceklerini belirterek detay vermekten kaçındı.

(*) Dejavu: Fransızca “zaten görülmüş” anlamına gelen dejavu (déjà vu), yeni bir anı veya ortamla karşılaşıldığında, o anı daha önce yaşamış veya o yeri daha önce görmüş gibi hissetmektir. 

AP’nin analizinde NATO Genel Sekreteri “dalkavuk”lukla itham edilirken Trump’ın da aslında AVrupalı müttefiklerinden benzer bir tutum beklentisi içinde olduğu iddia edildi.

“Babacık”

ABD merkezli ajansın analizinde, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin selefi Jens Stoltenberg’den devraldığı “Trump’ı ikna etme” politikasında çıtayı çok daha ileriye taşıdığı vurgulandı. Rutte’nin geçmişte Trump için “babacık” (daddy) benzetmesi yapması nedeniyle halihazırda yoğun eleştirilere maruz kaldığı hatırlatılan metinde, son Oval Ofis görüşmesinde kurulan mizansenin bu yakıştırmaları perçinlediği aktarıldı.

Amerikan bayrağı renkleriyle bezenmiş grafikler eşliğinde yapılan sunumda Rutte’nin, Avrupa’nın 300 milyar dolarlık askeri siparişleri sayesinde ABD’de on binlerce istihdam yaratıldığını belirterek tüm bu başarıyı “özgür dünyanın lideri” olarak nitelediği Trump’a atfetmesi, AP’nin analizinde ağır bir dille eleştirildi ve bu diplomatik dil “dalkavukluk” olarak yorumlandı.

Trump’ın Beklentisi: Sadece Para Değil, Tam Sadakat

Analizin en çarpıcı bölümlerinden birini de Donald Trump’ın Avrupalı müttefiklerinden beklentilerine dair bilgi oluşturdu. Trump’ın, NATO üyesi ülkelerin savunma harcamalarını artırarak külfeti paylaşmalarını tek başına yeterli görmediği belirtildi. ABD Başkanı’nın, savunma bütçelerine yapılan mali katkının ötesinde, Avrupalı liderlerden şahsına yönelik mutlak bir “sadakat” beklediği ve İttifak içi ilişkileri bir ortaklıktan ziyade kişisel biat zeminine oturtmak istediği vurgulandı.

İttifakı Ayakta Tutma Çabası Kronikleşmişti

Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) en yüksek sivil memuru olan genel sekreterlerin tarihsel olarak en büyük görevi, kararların oy birliğiyle alındığı bu yapıda uzlaşı sağlamak ve 32 üye ülke adına ortak ses yükseltmek olmuştu. Ancak Donald Trump’ın Beyaz Saray’daki ilk döneminden itibaren görev yapan gerek Jens Stoltenberg gerekse halefi Mark Rutte, enerjilerinin büyük bir kısmını yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’ni ittifakın içinde tutabilmek için harcamışlardı. Trump, sık sabit olarak NATO’dan ayrılma tehdidinde bulunmuş, Avrupa’daki Amerikan askerlerini çekmeyi gündeme getirmiş ve hatta müttefiki Danimarka’ya bağlı yarı özerk Grönland adasını satın almayı vaat ederek diplomatik krizlere yol açmıştı.

Savunma Bütçesi Tartışmaları Güveni Sarsmıştı

Trump’ın, askeri harcamalarını yeterli düzeye çıkarmayan üye ülkeleri olası bir saldırı karşısında korumayacağına dair beyanatları, ittifakın temel taşı olan kolektif savunma ilkesine olan güveni derinden sarsmıştı. Son dönemde Pentagon’un, müttefiklerinden birinin saldırıya uğraması halinde bölgeye göndereceği asker, savaş gemisi, uçak ve insansız hava aracı sayısını azaltacağını açıklaması ve Washington’dan gelen çelişkili askeri mesajlar, Avrupa’yı Rusya tehdidi karşısında kendi başının çaresine bakmaya itmişti. Tüm bu gelişmeler yaşanırken Rusya’nın, birçok Avrupa ülkesindeki askeri üslerin yakınında drone uçuşları gerçekleştirerek savunma hatlarını test etmeye devam ettiği bildirilmişti.

Trump’ın Bölgesel Yol Haritasına Tel Aviv Sabotajı

ABD ile İran arasında diplomatik kanalları yeniden canlandırmayı ve bölgede geniş çaplı bir ateşkesi kurumsallaştırmayı amaçlayan tarihi zirve, son anda rafa kaldırıldı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsviçre’ye yapacağı planlı diplomatik ziyaretin ertelendiğinin duyurulmasıyla birlikte, kalıcı barış umutları bir kez daha belirsizliğe gömüldü. Washington kaynakları, bu ertelemenin arkasındaki ana etkenin, Trump yönetiminin çizdiği uzlaşı vizyonunu görmezden gelerek Lübnan’daki saldırganlığını tırmandıran Netanyahu hükümeti olduğunu belirtiyor. Trump’ın diplomatik prestijini yatırdığı bu stratejik süreç, Tel Aviv’den gelen askeri hamlelerle adeta çıkmaza girdi.

Trump Anlaştı; Netenyahu Anlaşmayı Yok Saydı

Washington ve Tahran yönetimleri arasında yürütülen diplomatik temaslarda, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırması karşılığında çatışmaların durdurulması yönünde kritik bir mutabakata varılmıştı. Bu gizli diplomatik anlaşmanın en temel ve hassas maddelerinden birini ise İsrail’in Lübnan topraklarına yönelik askeri operasyonlarını tamamen durdurması şartı oluşturmuştu.

Ancak bölgesel barışın önünü açacak bu şartın varlığına rağmen, Netanyahu hükümeti Lübnan’a yönelik bombardımanlarını ısrarla sürdürmüştü. İsrail ordusunun Lübnan’ın güneyine gerçekleştirdiği son hava saldırılarında en az 18 sivil hayatını kaybetmiş, bölgedeki çatışmalarda 4 İsrail askeri de öldürülmüştü. Netanyahu’nun bu uzlaşmaz ve saldırgan tutumu, masadaki tüm diplomatik kazanımları dinamitlemiş ve ABD-İran arasındaki güven zeminini bütünüyle ortadan kaldırmıştı.

Diplomatik Krizin Derinleşen ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırma hamlesinin hemen ertesi gününde yaşanan bu diplomatik kırılma, uluslararası piyasalarda ve jeopolitik dengelerde yeni bir çalkantıya yol açtı. İptal kararının ardından, Hürmüz Boğazı üzerindeki ticari gemi trafiğinde kısmi bir canlanma gözlense de, kalıcı bir anlaşmanın zemin kaybetmesi petrol fiyatlarındaki istikrarsızlığı ve bölgesel risk primini yeniden tırmandırdı.

Netanyahu Trump’a İç Politikada da Sorun Oldu

Siyasi analistler, Netanyahu’nun Trump’ın iç ve dış siyaset dengelerini zor durumda bıraktığına dikkat çekiyor. Washington, müttefiki İsrail’i kontrol edemeyen bir pozisyona düşerken; ABD içinde yapılan son kamuoyu yoklamalarında Amerikalıların %65’inin Trump’ın İran politikasını reddettiğini ortaya koydu. İran’la ilgili şaşalı iç politika demeçlarına rağmen Trum’ın düşük genel kabul oranı (%37) yerinden kıpırdamadı.                              
Tahran yönetimi, Lübnan sahasındaki saldırılar durdurulmadığı sürece masaya oturmayacağını net bir dille ortaya koydu. Trump yönetiminin, kendi yol haritasını açıkça baltalayan Netanyahu hükümetine karşı önümüzdeki günlerde nasıl bir tavır takınacağı ise uluslararası kamuoyunda merakla bekleniyor.

Trump anlaşmanın yarın imzalanmasının planlandığını ifade etti.

İran yaptığı açıklamada şunları ifade etti:

“İmza tarihi yarın değil. Mutabakat anlaşması ABD ile yapılan nihai bir anlaşma değil, savaşın sona erdiğini doğrulayan bir anlaşmadır. Önceki deneyimler nedeniyle bu aşamada sadece tüm cephelerdeki savaşın sona erdirilmesine odaklanılıyor, buna Lübnan da dahil.”

ABD Başkanı Donald Trump’ın geçtiğimiz şubat ayında İran’a yönelik başlattığı hava saldırılarıyla tırmanan süreç, yerini belirsizliklerle dolu ve çelişkili bir müzakere trafiğine bıraktı. BBC Kuzey Amerika Muhabiri Gary O’Donoghue, Trump’ın İran politikasındaki “karışık mesajları” ve arka planda işleyen dinamikleri masaya yatırdı.

“Anlaşma Yakın” İddiası ve Tahran’ın Tepkisi

Donald Trump, son günlerde yaptığı açıklamalarda İran ile çatışmayı sona erdirecek “büyük ve anlamlı bir uzlaşmaya” çok yakın olunduğunu iddia etti. Hatta müzakerelerin oldukça “yapıcı” ilerlediğini ve Tahran yönetiminin nükleer silahlardan uzak durması şartıyla bölgesel barışın (İsrail’i de kapsayacak şekilde) sağlanabileceğini öne sürdü.

Ancak Tahran kanadından bu iddialara jet yalanlama geldi. İran Dışişleri Bakanlığı, ortada kesinleşmiş hiçbir anlaşma olmadığını belirterek Trump’ın iddialarını “spekülatif ve asılsız” olarak nitelendirdi.

U Dönüşü mü, Bilinçli Bir Taktik mi?

Gary O’Donoghue’nun incelediği temel soru, Trump’ın bir gün İran’ı “en kötü kabus” olmakla tehdit edip, ertesi gün “bana hediye verdiler” diyerek yumuşamasının arkasında ne olduğu. Uzmanlar bu durumu iki farklı şekilde yorumluyor:

Bilinçli İş Dünyası Taktiği (Öngörülemezlik): Trump, iş hayatından gelen “Art of the Deal” (Anlaşma Sanatı) felsefesini siyasette de uyguluyor. Karşı tarafa sürekli farklı sinyaller göndererek (bazen Hürmüz Boğazı’nı açması için 10 gün süre tanımak, bazen gizli kara harekatı planları sızdırmak) İran’ı baskı altında tutmayı ve masada taviz koparmayı amaçlıyor.

“U Dönüşü” ve Stratejik Hata: BBC’nin Uluslararası Siyaset Editörü Jeremy Bowen gibi kıdemli analistler ise durumun bir “taktik” değil, büyük bir hesap hatası olduğunu savunuyor. Analistlere göre Trump, İran’ın direniş gücünü ve savaşma iradesini yanlış hesapladı. Hızlı ve kolay bir zafer elde edemeyince, şimdi kamuoyu önünde zafer ilan ederek bu askeri çıkmazdan kurtulmanın yollarını arıyor.

Müttefiklerle Yaşanan Çatlaklar

Trump’ın İran stratejisi sadece Tahran’la değil, ABD’nin geleneksel müttefikleriyle de arasını açmış durumda:

NATO Tehdidi: Avrupalı müttefiklerin ABD-İsrail eksenli bu savaşa askeri destek vermeyi reddetmesi üzerine Trump, ABD’yi NATO’dan çekmekle tehdit etti.

Netanyahu ile İpler Gerildi: Trump’ın bölgede acil bir diplomatik başarı (İbrahim Anlaşmaları’nı canlandırmak) arzulayarak İran’la müzakere yürütmesi, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu küplere bindirdi. İki lider arasında Lübnan ve İran operasyonları konusunda sert tartışmalar yaşandığı ve ABD-İsrail çıkarlarının bu savaşta ilk kez bu denli keskin şekilde ayrıştığı belirtiliyor.

Sonuç: Trump’ın Dikkat Süresi ve Askeri Bataklıktan Çıkış Arayışı

Savaşın ekonomik maliyetleri ABD borsalarını aşağı çekerken, petrol piyasaları ise bir anlaşma umuduyla dalgalanıyor. Gary O’Donoghue ve BBC uzmanlarının ortak kanaati; Trump’ın zorlu ve derin krizlerdeki “sınırlı dikkat süresinin” bu çok katmanlı Orta Doğu krizini yönetmesini zorlaştırdığı yönünde. Trump, selefi Barack Obama’nın yaptığına benzer bir anlaşma imzalayarak “zayıf görünmek” istemiyor ancak bölgedeki askeri bataklıktan çıkmak için de diplomatik bir çıkış kapısına muhtaç görünüyor.