Parmaklıkların arkasında Trump’ın hareketlerine benzer davranışlar sergileyen oyuncu, bölgede bulunanların ilgi odağı oldu.

Hapishanedeki sembolik Trump’ın fotoğraflarını çekmek isteyenler nedeniyle bölgede yoğun araç trafiği oluştu.

Sembolik hapishanede ayrıca, ABD’nin Minab’daki Şecere-i Tayyibe Okulu’na yönelik saldırıları ile Sirik’te bir düğün evine düzenlenen saldırılarını hatırlatan ifadeler de yer aldı.​​​​​​​​​​​​​​

Trump, bir mitingde, “Başkanınız olarak benim temsil ettiğim ABD Nobel Barış Ödülü’nü kazanmalıydı ama bu gerçekleşmedi” dedi.

Trump, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu, Norveç’in ve bu utanç verici, mahcup edici kararı alanların üzerinden asla silinmeyecek bir lekedir. Nobel Barış Ödülü, aşırı ideolojik, demokrasi karşıtı ve aslında medeniyet düşmanı bir avuç insanın elinde güvenilirliğini sonsuza dek yitirdi.”

ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından,”3 Kasım’da ABD’de yapılacak ara seçimlerden önce hiçbir zaman İran’a saldırmayacağız” ifadesini kullandı.

Gelişmiş Ülkelerde De Tepki Büyüdü

Motorin fiyatlarındaki sıçrama yalnızca ithalata bağımlı ekonomileri değil, ABD ve Avrupa’daki tüketicileri de vurdu. ABD’de motorinin galon fiyatı eylülde 6,52 dolarla rekor kırdı; yükselen ulaşım, ısınma ve market maliyetleri halkın tepkisini artırırken Trump yönetimi de ara seçimler öncesinde yoğun baskı altında kaldı. Bunun üzerine G-7 ülkelerinin temsilcileri acilen video konferansla Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron başkanlığında bir araya gelerek söz konusu kararı aldılar. Kararı da Macron açıkladı.

İlk Yirmi Günde Motorin Öne Çıkacak

G-7 açıklamasına göre Uluslararası Enerji Ajansı eşgüdümündeki salım hemen başlayacak ve dört aya yayılacak. Motorinin önemli bir bölümü ilk 20 günde piyasaya verilecek; üyeler ve ortak ülkeler rafinerileri mümkün olan en yüksek kapasitede çalıştıracak, enerji ve petrol ürünlerinin ortaklar arasındaki ticaretini sınırlamayacak.

Motorin Neden Daha Sert Zamlandı

Motorin, akaryakıtlar içinde en fazla tüketilen ürün. Kamyonlar, otobüsler, tarım makineleri, iş makineleri, gemiler ve bazı ısıtma sistemleri motorine bağımlı. Fiyat yükselse bile motorin tüketimi kısa vadede kolayca düşmez.  Savaşın lojistiği aksatması, Avrupa’nın üretim açığını ithalatla kapatması, ABD’nin ağustosta Avrupa Birliği motorin ithalatının yaklaşık yarısını karşılaması ve kamyon taşımacılığı ile ısınmadan gelen güçlü talep, motorini benzin gibi diğer yakıtlardan daha kırılgan hale getirdi. Bu nedenle stratejik ham petrolün serbest bırakılması da pompaya hemen ekstra motorin olarak yansımıyor.

Fiyatlar Nasıl Alıp Başını Gitmişti

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasıyla enerji fiyatları tırmanmaya başlamıştı. Uluslararası Enerji Ajansı Üyeleri martta 400 milyon varillik rezerv salımını onaylamış, ancak arz sıkıntısını yalnızca kısmen hafifletebilmişti. İran savaşı sekizinci ayına girerken Brent petrol 100 doların üzerinde kalmış, yılbaşından bu yana yüzde 60’tan fazla yükselmişti. Rusya-Ukrayna savaşının temmuzda yeniden şiddetlenmesi de motorin arzındaki baskıyı ağırlaştırmıştı.

Piyasalar Karara İlk Tepkiyi Verdi

Rezerv planının haberiyle ABD motorin vadeli işlemleri yüzde 4’ten fazla gerilerken Avrupa motorin kontratları ton başına 100 doların üzerinde düştü. Dört aya eşit yayılması halinde günlük yaklaşık 830 bin varile denk gelecek paketin gerçek etkisini ise motorinin ne hızla piyasaya çıkacağı, rafineri kapasitesi, lojistik ve serbest bırakılan ham petrolün niteliği belirleyecek. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un başkanlık ettiği video konferansta varılan uzlaşma, Avrupa Birliği’nin ABD’nin olası ihracat yasağına itiraz ettiği kriz görüşmelerinin ardından geldi; Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de vatandaşların uygun fiyatlı enerjiye ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Türkiye’de Motorine İndirim Baskısı

G-7’nin özellikle ilk 20 güne yığılacak motorin rezervi salımı, uluslararası motorin fiyatını ve Akdeniz ürün piyasasındaki primi aşağı çekerek Türkiye’de pompa fiyatlarına indirim yönünde yansıyabilir. Nitekim sektör kaynakları 3 Ekim’den itibaren motorinde litre başına 2,22 liralık indirim beklerken, fiyatın İstanbul’da 94,98 liraya, Ankara’da 96,08 liraya ve İzmir’de 96,38 liraya gerilemesi öngörülüyor. Ancak Türkiye’de akaryakıt fiyatı yalnızca ham petrole göre değil, CIF Akdeniz ürün fiyatı ile dolar/TL kurunun yanı sıra ÖTV, KDV, dağıtım ve bayi payları üzerinden oluştuğu için küresel rezerv hamlesinin etkisi bire bir ve kalıcı olmayabilir; kurdaki yükseliş ya da İran savaşı kaynaklı yeni bir arz ve navlun şoku indirimi sınırlayabilir veya kısa sürede geri alabilir. 

Beyaz Saray tarafından yayımlanan bilgi notuna göre, kararname, tüm bakanlık ve kurumların resmi yazışmalar, kamuoyu duyuruları, politika belgeleri ve yasal nitelikte olmayan tüm evraklarda “süper zeka” ve “SI” terimlerini kullanmasını zorunlu kılıyor.

Trump ile “Beyaz Saray Süper Zeka Mutabakatı” başlıklı belgeyi imzalayan Alphabet Üst Yöneticisi (CEO) Sundar Pichai, Anthropic CEO’su Dario Amodei, Meta CEO’su Mark Zuckerberg, OpenAI Başkanı Greg Brockman, xAI CEO’su Elon Musk ve Nvidia CEO’su Jensen Huang, sorumlu teknoloji geliştirmeye yönelik taahhütlerde bulundu.

Yasağın Kapsamı Belirsiz
Trump, Truth Social paylaşımında CNN, Politico ve MS NOW’u “sürekli yalan haber yaptıkları” gerekçesiyle Beyaz Saray’dan “derhal geçerli olmak üzere” men ettiğini duyurdu; başka kuruluşların da aynı yaptırımla karşılaşabileceğini söyledi. Buna karşın kararın muhabirlerin kalıcı basın kartlarını iptal edip etmeyeceği ya da yalnızca brifingler, başkanlık etkinlikleri ve dar kapsamlı basın havuzlarıyla mı sınırlı kalacağı açıklanmadı. İlk saatlerde Beyaz Saray ile hedef alınan kuruluşlardan ayrıntılı bir uygulama takvimi veya kapsam teyidi gelmedi.

CNN Ve Politico İle Gerilim Birikti
Trump, uzun süredir eleştirel yayınları “yalan haber” diye hedef almış, mitinglerinde destekçilerini gazetecileri yuhalamaya yönlendirmiş ve bazı muhabirleri sosyal medyada isim vererek eleştirmişti. 2018’de CNN’in Beyaz Saray muhabiri Jim Acosta’nın giriş kartı bir basın toplantısındaki sert tartışmanın ardından iptal edilmiş; CNN’in açtığı dava sonrasında bir yargıç kartın geçici olarak geri verilmesine hükmetmişti. Trump, Politico’yu da federal kurumların Politico Pro abonelikleri için yaptığı ödemeler üzerinden hedef almış; bu harcamaların kurumu ayakta tutmaya yönelik olduğunu ileri sürmüş, ancak ödemelerin farklı yönetimler döneminde satın alınan profesyonel aboneliklerden kaynaklandığı belirtilmişti.

Beyaz Saray’da Yasakların Geçmişi
Beyaz Saray’ın belirli gazetecilere veya kurumlara erişim kısıtlaması uygulaması yeni değil. Trump yönetimi 2025’te Associated Press muhabirlerini, kuruluşun “Meksika Körfezi” adını kullanmayı sürdürmesi üzerine Oval Ofis, Air Force One ve sınırlı katılımlı etkinliklerden dışlamıştı. İlk Trump döneminde bazı kuruluşlar 2017’de gayriresmî bir brifinge alınmamış, 2018’de ise CNN muhabiri Acosta’nın kartı geçici olarak iptal edilmişti. Ancak bu kez tek bir muhabir yerine, ülke çapında ana akım bir televizyon ağı olan CNN’in kurumsal olarak Beyaz Saray’dan bütünüyle men edilmesinin ilan edilmesi, erişim kısıtlamalarının ölçeğini belirgin biçimde genişleten sıra dışı bir adım olarak görülüyor.

Trump, Texas’ın Dallas kentinde gerçekleştirilen ve Cumhuriyetçileri bir araya getiren 2 günlük Cumhuriyetçi Parti Ulusal Kongresi’ne katılarak konuşma yaptı.

ABD Kongresi’nin iki kanadını oluşturan Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçi Parti 214’e karşı 218 sandalyeyle, Senato’da da 47’ye karşı 53 sandalyeyle çoğunlukta.

Trump’ın Harg Adası Paylaşımı

Trump, Truth Social hesabından “Harg Adası paramparça ediliyor” anlamına gelen bir ifadeyle dramatik patlamalar gösteren bir video yayımladı. Reuters, videonun büyük olasılıkla yapay zekâ ile üretilmiş olduğunu belirtti. Beyaz Saray ve ABD Savunma Bakanlığı ise Reuters’ın yorum taleplerine hemen yanıt vermedi. İran tarafı, Harg Adası’ndaki koşulların sakin olduğunu savunarak paylaşımı “gülünç” diye nitelendirdi.

Harg Adası, savaş öncesinde İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını gerçekleştirdiği stratejik bir merkez olarak öne çıkıyordu.

Gerçek Saldırı İse Larak Adası’na 

BBC ve uluslararası ajansların aktardığına göre ABD güçleri, İran’ın Hürmüz Boğazı girişindeki Larak Adası’nda bulunan iki füze rampasını hedef aldı. Washington, saldırının İran Devrim Muhafızları’nın boğaza deniz mayını taşıyan füzeler fırlatmaya hazırlandığı iddiası üzerine düzenlendiğini savundu. ABD Merkez Komutanlığı operasyonu “sınırlı ve hassas” bir müdahale olarak nitelendirirken, İran saldırıda askerlerin ve sivillerin öldüğünü ya da yaralandığını açıkladı.

Saldırının ardından gerilim Ürdün’e de sıçradı. İran Devrim Muhafızları, Larak Adası’na yapılan Amerikan saldırısına karşılık olarak Ürdün’de ABD güçlerinin bulunduğu Kral Hüseyin ve El-Ezrak üslerini hedef aldığını duyurdu. Ürdün ordusu ise ülke hava sahasına giren sekiz füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini; ilk açıklamalara göre can kaybı bildirilmediğini açıkladı.

Bu gelişme, Larak saldırısını yalnızca İran’ın güneyindeki askeri hedeflerle sınırlı bir operasyon olmaktan çıkarıp bölgesel bir güvenlik krizine dönüştürdü. Hürmüz Boğazı’ndaki mayınlama iddiaları enerji nakil hatlarını tehdit ederken, Ürdün üzerinden gelen karşılık ABD üslerinin ve müttefik ülkelerin de çatışmanın doğrudan parçası haline gelebileceğini gösterdi.

Hürmüz’de Askeri Risk, Ekranda Bilgi Kirliliği

Arka planda iki ayrı ama birbirini besleyen başlık var. Birincisi, Hürmüz Boğazı’nın dünya petrol ticareti açısından taşıdığı stratejik önem: İran kıyılarına çok yakın bu dar geçitte yaşanacak her askeri hareket, yalnızca Tahran-Washington hattını değil, Körfez ülkelerini, enerji piyasalarını ve deniz taşımacılığını da doğrudan ilgilendiriyor. İkincisi ise savaş ortamında bilgi kirliliğinin giderek daha etkili hale gelmesi. Harg Adası’na ilişkin yapay zekâ üretimi olduğu belirtilen görüntüler, gerçek saldırı haberleriyle aynı dolaşıma girdiğinde kamuoyunda kafa karışıklığı yaratıyor; Larak Adası’ndaki gerçek operasyon ve ardından Ürdün’e uzanan karşılık ise bu karmaşanın sahadaki askeri risklerle birleştiğini gösteriyor.

Türkiye’de de siyasi gündem NATO’dan ziyade büyük ölçüde bu ziyaret etrafında şekillendi.

Kamuoyunun odağında, zirvenin genel sonuçlarından ziyade ABD Başkanı’nın açıklamaları ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ile yaptığı görüşme yer aldı.

Trump’ın ziyaret öncesinde verdiği mesajlar oldukça olumluydu. Bu durum, kamuoyunda önemli gelişmeler yaşanacağı yönündeki beklentileri artırdı. 

Kimileri F-35 savaş uçaklarının yeniden Türkiye’ye verileceğini, kimileri ise Patriot hava savunma sistemlerinin satışının önünün açılacağını öngördü.

Bazıları da ABD’nin Rusya, İran ve Kuzey Kore’ye uyguladığı ve Türkiye’yi de kapsayan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını dile getirdi.

ABD Başkanı, önceki temaslarında olduğu gibi bu görüşmede de sıcak ve dostane ifadeler kullandı. Türk mutfağını övmeyi ihmal etmedi. 

Yapılan açıklamalar, iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin başladığını gösterecek somut adımlarla desteklenmedi.

Anlaşılan o ki, yapılan diplomatik hazırlıklar, kamuoyunda oluşturulan beklentileri karşılamaya yetmedi. 

Zira ABD yönetiminde başkanın yaklaşımı tek başına belirleyici değildir. Kongre, Pentagon ve Vashington’daki karar alma mekanizmaları farklı değerlendirmeler yapabildiği sürece, kişisel dostluk mesajlarının dış politikaya doğrudan yansıması mümkün görünmez.

Hal böyle olunca, “Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer.” atasözünü bu duruma uyarlamak gerekirse, bu kez ev sahibi beklentilerinin karşılığını almak yerine birkaç sıcak sözle yetinmek zorunda kaldı.

Aslında son yıllarda ABD’nin Türkiye’ye yönelik politikalarının benzer şekilde sonuçlandığını artık kamuoyunun önemli bir kesimi görebilmektedir. Buna rağmen Türk diplomasisinin hala beklenti içerisinde olması dikkat çekicidir.

Sorunun temelinde yalnızca buzdağının görünen kısmı S-400 sistemi ya da savunma alanındaki anlaşmazlıklar bulunmamaktadır. 

Esas mesele, Türkiye’nin son yıllarda izlediği bölgesel politikalar ile Batı dünyasıyla yaşadığı stratejik görüş ayrılıklarıdır.

Türkiye’nin konuya ilişkin açık, net ve süreklilik arz eden diplomatik girişimleri müttefiki nezdinde beklenen karşılığı bir kez daha bulamamıştır.

Batı ittifakıyla son yıllarda yaşadığı stratejik ayrışma giderilmediği sürece, benzer görüşmelerden farklı sonuçlar beklemek de gerçekçi olmayacaktır.

Devletler arası ilişkiler kişisel dostluk söylemleriyle değil, ortak çıkarlar ve stratejik dengeler doğrultusunda şekillenir. Bu gerçek göz ardı edildiği sürece, her yeni zirvenin ya da görüşmenin ardından benzer hayal kırıklıkları yaşanması kaçınılmazdır. 

Son sözse, uluslararası siyasette önemli olan verilen mesajlar değil, uygulama alanı bulan kararlardır. 

İsmet HERGÜNŞEN

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “İran Askeri Çatışması: 4 ay, 18 ölü.” ifadesini kullandı.