YÜKSEL, kanseri çevresel faktörleriyle değerlendirdi.

“Hatırlanması gereken temel gerçek şudur: Kanser, yalnızca bireysel yaşam tarzlarıyla açıklanamayacak; çevresel, enfeksiyöz ve üretim süreçleriyle doğrudan ilişkili önlenebilir bir halk sağlığı sorunudur.

Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’nın bilimsel değerlendirmeleri; kanser vakalarının önemli bir bölümünün hava kirliliği, gıda zincirindeki fiziksel,  biyolojik ve kimyasal riskler, zoonotik ve gıda kaynaklı enfeksiyonlar gibi kontrol edilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. Buna rağmen kanserle mücadele politikaları, ülkemizde hâlâ ağırlıklı olarak tedavi odaklı bir yaklaşımla ele alınmakta; önleme ve risk azaltma boyutu ikincil planda kalmaktadır.

Oysa kanserden korunma, insan sağlığını; hayvan, bitki ve çevre sağlığından bağımsız ele alan yaklaşımlarla mümkün değildir. Tek Sağlık yaklaşımı, kanser dâhil olmak üzere günümüzün en ağır halk sağlığı sorunlarının çözümü için vazgeçilmez bir bilimsel çerçeve sunmaktadır. Güvenli gıda üretimi, zoonotik enfeksiyonların önlenmesi, çevresel kirleticilerin izlenmesi ve kimyasal maruziyetlerin kontrolü; kanser riskini doğrudan etkileyen alanlardır ve bu alanların tamamı veteriner hekimliğin uzmanlık ve sorumluluk alanı içerisindedir.

Veteriner hekimler; gıda zincirinin üretimden tüketime kadar tüm aşamalarında, zoonotik patojenlerin kontrolünde, veteriner ilaç ve pestisit kalıntılarının denetiminde, mikotoksinler ve çevresel kirleticilerin izlenmesinde kritik roller üstlenmektedir. Bu görevler, yalnızca hayvan sağlığını değil; toplumun uzun vadeli kanser riskini de doğrudan belirlemektedir. Bu alanlarda yaşanan her yapısal zafiyet, yıllar içinde biriken ve sessizce büyüyen halk sağlığı sorunlarına yol açmaktadır.

Buna karşın Türkiye’de veteriner halk sağlığını ve Tek Sağlık yaklaşımını esas alan bağımsız, güçlü ve yetkili bir veteriner otoritesinin bulunmaması, kanserden korunma dâhil pek çok önlenebilir riskin etkin biçimde yönetilememesine neden olmaktadır. Gıda güvenliği, çevre sağlığı ve zoonotik hastalıklarla mücadeledeki kurumsal parçalanmışlık, eşgüdüm eksikliği ve yetki karmaşası; bilimsel gerekliliklerle bağdaşmamaktadır.

2025 yılında gerçekleştirilen 4. Tarım ve Orman Şûrası Sonuç Bildirgesi’nde yer alan Ulusal Tek Sağlık Koordinasyon Kurulu’nun oluşturulması yönündeki karar, bu ihtiyacın resmî düzeyde de kabul edildiğini göstermektedir. Ancak bu kararın hâlâ hayata geçirilmemiş olması, kanserden korunma politikalarında önleyici ve bütüncül yaklaşımın yeterince benimsenmediğini ortaya koymaktadır.

Veteriner Halk Sağlığı Derneği (VHSD) olarak bir kez daha vurguluyoruz:
Kanser kader değildir. Ancak Tek Sağlık yaklaşımını ve veteriner hekimliği dışlayan politikalar, kanseri toplum için kaçınılmaz bir yüke dönüştürmektedir. Kanserden korunma; insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan, veteriner hekimliği bu sürecin ayrılmaz bir parçası olarak gören bilim temelli ve kamucu politikalarla mümkündür.

Dünya Kanser Günü ve Kanser Haftası, bu gerçeği hatırlamak ve karar vericileri sorumluluk almaya davet etmek için önemli bir fırsattır. Toplum sağlığının korunması için Tek Sağlık yaklaşımının kurumsal olarak hayata geçirilmesi ve bağımsız bir Veteriner Otoritesi’nin oluşturulması artık ertelenemez bir zorunluluktur.”

Veteriner Halk Sağlığı ve Toplumsal Çalışmalar Derneği Kurucu Üyesi ve Veteriner Hekimler Derneği İstanbul Temsilcisi Teoman Aslan: ‘Uyarılar dikkate alınmadı’

Aslında burada söz konusu olan yeni bir yasa tasarısı değil. Bundan tam 20 sene önce çıkarılmış olan 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu içerisinde yapılacak yeni bir düzenleme ile özellikle köpeklerin barınaklarda ‘uyutulması’ yani ‘öldürüleceği’ maddesinin konulacağı söylentisi.Mevcut kanunun doğru uygulanmaması, sokak hayvanlarının korunması, refahı, üremelerinin kontrol altına alınarak popülasyonlarının azaltılması gibi faaliyetler için yeterli bütçe, personel, ekipman sağlanmaması sonucu sokak hayvanları sorunu içinden çıkılamaz hale getirdi. Konunun asıl muhatabı olan veteriner hekimleri temsil eden Türk Veteriner Hekimleri Birliği, veteriner hekim odaları, veteriner hekimler derneği gibi sivil toplum kuruluşlarının ve bu konuda bilgi sahibi diğer paydaşlarının görüşleri ile uyarıları dikkate alınmadan sokak hayvanları için bu tür yöntemler aranmaya başlandı. Oysa belediyeler, kanun gereği ilçelerde bütçenin binde 5’ini, büyük şehirlerde ve illerde ise binde 3’ünü bu iş için ayırmalı. Bu yerel yönetimlere  hatırlatılmalı ve gerekli denetim süreçleri izlenmeli. Bir de 1985 yılında kapatılan Veteriner İşleri Genel Müdürlüğü ve bağlı taşra teşkilatlarının olmaması da sorunun büyümesinde önemli bir etkendir.

Bu tasarının çıkarılabileceği kanaatinde değilim. Eğer böyle bir düzenleme meclisten geçerse kamuoyu yöneticilere ‘20 yıldır mevcut kanunu ve yönetmeliklerini neden uygulatmadın (yerel yönetimlerin barınak kurma, kısırlaştırma, sahiplendirme gibi görevler) ve uygulamayanlara neden mevcut kanunda var olan cezai müeyyideleri yerine getirip gerekli denetimleri yapmadın’ diye sorar. Zaten muhalefetin de sorması ve sorgulaması gereken budur.

2004 yılında Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak çıkarılan ve 2021 yılında Türk Ceza Kanunu’ndaki yapılan değişiklikle hayvanlara yönelik işlenen suçların cezai şartlarının ağırlaştırıldığı 5199 sayılı kanunla hayvan haklarını, hayvan refahını ve bunlara paralel olarak insan ve toplum sağlığının korunması amaçlandı. Bu kanun ve sözleşmeler aynı zamanda sokak hayvanı olma potansiyeline sahip ev hayvanları yani sahipli hayvanları da sokak hayvanı olmaktan koruma amaçlıdır. Ne yazık ki kanundaki bu amaç da gerçekleştirilemedi, sokak hayvanı sorunu büyüdü.

“KANUNA AYKIRI”

Burada ‘uyutma’ kelimesi öldürme, imha etme, yok etme olarak kullanılıyor. Oysa tıp ve veteriner hekimlikte ‘uyutma’ tedavi amaçlı, acıyı azaltarak canlının yapılacak tıbbi uygulamalardan acı çekmemesi yani sağlığına hızlıca kavuşturulması amaçlıdır. Enjeksiyon ile uyutmada amaçlanan öldürme fiili hem mevcut hayvanları koruma kanununa hem de Türk ceza kanununa aykırıdır. Ayrıca hiçbir hekim yemini gereği böyle bir işlemi yerine getirmeyecektir. İnsani de değildir. Türk Veteriner Hekimler Birliği ve 56 veteriner hekim odası bu konuda açıklama yaptı.

“Uyutulan köpeklerden boşalan barınaklara sokaktan toplanan yeni köpekler gelecek ve süreç öyle aynı şekilde devam edecek.” Bu da diğer bir madde.

Bu maddeyi bir şekilde uyguladınız diyelim. Tasarıyı çıkaracaklara ‘Bu uygulamayı yapacak yani bu işin içinde olacak kişilerin ve toplumun ruh sağlığını nasıl düzelteceksiniz?’ sorusunu da sormak gerekir.

Çözüm yolları ne olmalı? Sokak hayvanları için neler yapılabilir?

Belediyeler kanunda yer alan ‘kısırlaştır, aşıla, işaretle ve yerine bırak’ maddesini hayata geçirmeli, şikayet gelmedikçe duyarsız kalmamalı, bu konuya gerekli bütçeyi ayırmalı, veteriner hekimleri kadrolarında istihdam etmeli. Örneğin, Kadıköy Belediyesi bu kanun daha gündemde yokken 1987 yılından itibaren hayvan refahı ve sağlığı ile ilgili çalışmaları başlatan sayılı belediyelerden. Kısırlaştırma ve aşılamaların yanında 1999 yılında Geçici Hayvan Bakım Merkezi’ni kuran örnek bir belediyedir. 5199 sayılı kanunun çıkmasından sonra tüm belediyeler bu tür merkezlerde kısırlaştırmaları yapıp, uygun alanlarda bu hayvanlar için yaşam alanları yaratsalardı, tabii ki bu vatandaşla uzlaşarak olması gereken bir süreçtir  bu sorun gündemde olmayacaktı. Uygun alanlar belirlenip bu alanlarda sokak hayvanları için yaşam imkanları sağlanabilir. Doğru bir bütçeleme, hayvan severler ve sivil toplum kuruluşları ile birlikte çalışılarak onlar için doğru yaşam alanları oluşturulabilir. Ayrıca zaten sokağı tarafından benimsenmiş, o sokağın, mahallenin bireyi haline gelmiş bu canlıları, mevcut yerlerinde koruyup buralarda tutmak en doğalı ve doğrusu olacak. Öldürerek bir sonuç alınamayacağı açıktır.

“KÖKLÜ ÇÖZÜM BULUNUR”

Türkiye’de belde belediyelerini saymazsak 1003 belediye mevcut. Bunların 30 tanesi büyükşehir, 51 tanesi il, 922’si ilçe belediyesi, beldeleri de sayarsak bu rakam 1403’ e ulaşıyor. Beldeleri dışında bıraksak bile ciddi ve samimi bir bütçe oluşturarak bu belediyelerde veteriner istihdamı, uygun personel, mekan ve ekipman sağlanarak hızlıca kısırlaştırılmaların yapılması gerekir. İmkanı olan belediyelerin veteriner hekim odalarıyla protokoller yaparak serbest hekimleri de bu sürece dahil ederek çok kısa sürede popülasyonu azaltacağı ve soruna köklü bir çözüm bulabileceklerini düşünüyorum.

Belediyelerin diğer belediye sınırlarına köpek bırakmasının engellenmesi, hala durdurulamayan ve kontrol altına alınamayan hayvan ticaretinin de  buna üretimi de dahil, kontrol altına alınması şarttır. Tekrar etmek istiyorum doğasında ısırmak olan ve binlerce yıl sadakati ve koruyuculuğu ile bizlerin bir parçası olarak yaşayan köpekleri ki aynı şey kediler için de geçerli öldürmek sorunu çözmeyecek.

Teoman ASLAN/Veteriner Hekim

TeomanASLAN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 3 Haziran 2024

Yazarın Tüm Yazıları

“DSÖ; Dünyada başıboş 200 milyon köpek, 480 milyon kadar da kedi bulunuyor “

Dünyada, yaşamlarını zor koşullar altında geçirmeye çalışan sokak hayvanlarının yaşam koşullarını iyileştirmek ve farkındalık oluşturmak amacıyla 2010 yılından bu yana 4 Nisan “Dünya Sokak Hayvanları Günü” olarak kutlanıyor.

Yazarımız; Veteriner Halk Sağlığı Derneği Yönetim Kurulu Üyesi, Vet. Hekim Teoman ASLAN Kent Ekranı için yazdı

Sanayinin gelişmesi ve tarım dışı etkinliklerin artması sonrasında 17. ve 18. yüz yıldan itibaren özellikle Avrupa’da kentsel alanlara göçlerin artması, göç eden insanların köylerde ve kırsalda kendilerine birçok işlevsel faydaları olan köpeklerini ve kedilerini birlikte getirmeleri sonrasında bu hayvanlar kentsel yaşama entegre edilmişlerdir.

Bu doğrultuda, insanların hayvanlarla aynı ortamları paylaşma nedenleri de farklılaşmaya başlamıştır. Kentlerde insanların zevk ve refakat amaçlarıyla hayvanları sahiplenme, onlarla birlikte yaşama, böylece aynı meskeni kullanma alışkanlığı ve zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Tam da bu noktada insanların bir arada yaşadıkları hayvanları meskenlerin dışına bırakmaları, terk etmeleri, bu hayvanların kontrolsüzce üremeleri ve üretilmeleri sokak hayvanı, başıboş hayvan, sahipsiz hayvan diyerek de adlandırdığımız yeni bir terimin ortaya çıkmasına yol açmıştır.

İnsanların kendileri için yaşam alanı oluşturdukları yerleşim yerlerinde ve ulaşımlarını sağladıkları alanlarda insanlarla birlikte yaşama olanağı bulmuş, beslenme ve barınmasını bu alanlarda sürdüren hayvanlar birer sokak hayvanıdır. Ortak görüşe göre, “vahşi” hayvanlar olarak adlandırılan vahşi doğada doğan evcil türlerin aksine, “başıboş” hayvanlar terk edilmiş veya kaybolmuş evcil hayvanlar olarak tanımlanmaktadır. Tüm hayatlarını başıboş olarak geçiren hayvanlar ve bir zamanlar sahiplenilen ancak şimdi terk edilen hayvanlar olmak üzere sokak hayvanlarının farklı kategorilere ayrılmaktadır. Sokak hayvanları çoğunlukla çevreyi aşırı dolduran kontrol edilemeyen üreme ile bağımsız olarak yaşamlarını sürdürmektedirler.

Dünya Sağlık Örgütü, dünya genelinde 200 milyon başıboş köpek bulunduğunu, 480 milyon kadar başıboş kedinin ise sokaklarda dolaştığını tahmin etmektedir. Başıboş hayvanlar; onların varlığını kabul eden ve onların varlığını kabul etmeyen, hatta küçümseyenler olarak toplumu ikiye ayırmaktadır. Bu, başıboş hayvanlarla ilgilenme istekliliği konusunda toplumda uzun vadeli tartışmalara da neden olmaktadır.

Dünyada, özellikle gelişmiş ülkelerde hayvanların aç ve susuz kalması, zoonoz hastalıklar, hayvanlara eziyet vb. sokak hayvanı konusunda ortaya çıkan sorunlar, öncelikle hayvan sahiplerine getirilen sorumluluklar, hayvan sahiplenilmesi, üretilmesi ve hayvan refahı yasalarla sıkı sıkıya denetim altına alınarak aşılmıştır. Diğer ülkelerde ise bu konuda koruyucu ve denetleyici yasaların olmaması ya da var olan yasaların uygulanmaması sonucu bu canlıların aç, susuz, hasta ve kötü muameleler sonucu ızdırap, vb. çok zorlu koşullarda yaşamak zorunda kalmalarına yol açmıştır.

Ülkemizde 2004 yılında yasalaşarak yürürlüğe giren ve 2021 yılında Türk Ceza Kanunu ile kapsamı genişletilen Hayvanları Koruma Kanunu ile hayvanların üretimi, sahiplenilmeleri kontrollü hale getirilirken, sahiplenilmiş hayvanların sokağa bırakılmaları yasaklanarak, olumsuz davranışların önüne geçilmeye yönelik adımlar atılmaya başlanmıştır. Sokakta yaşayan hayvanların kısırlaştırılması, aşılanması, rehabilite edilmesi, kayıt altına alınması ve sonrasında sahiplendirilmesi ya da alındığı yerlerde uygun şartlarında oluşturularak bu alanlara tekrar bırakılmasının sağlanmasına çalışılmaktadır. Bu konuda özellikle İstanbul’da birçok ilçe belediyesi Hayvanları Koruma Kanunu çıkmadan çok önce barınaklar oluşturarak kısırlaştırma, aşılama, sahiplendirme gibi konularda sivil toplum kuruluşları ve gönüllülerle çalışmalar sürdürmekteydiler. Öte yandan bazı ilçeler ve illerde bu çalışmaların hiç yapılması ya da yetersiz yapılması nedeniyle kentler arası hayvan transferleri ve hayvanların kontrolsüzce üremelerin önüne geçilememiştir. Son yıllarda kanunun etkin uygulanması çözüm sağlıyor gibi görünse de, özellikle küçük kentlerde ve yazlık bölgelerde belediyelerin yeterli bütçe ve ekip ayırmaması, hayvan refahı gibi konularda bilinç eksikliği gibi nedenlerle henüz bir başarı sağlanamamıştır.

Özellikle köpek sahipleri; bir köpeğin sahipliğini üstlendiğinde, o köpeğin ve onun doğurabileceği tüm yavruların, yaşamı boyunca veya bir sonraki sahibi bulunana kadar sorumluluğu derhal kabul etmelidir. Sahibi, davranışsal ihtiyaçlar da dahil olmak üzere köpeğin refahına saygı duyulmasını ve köpeğin mümkün olduğunca aşılama ve parazit kontrolü yoluyla bulaşıcı hastalıklardan ve istenmeyen üremeden korunmasını sağlamalıdır. Köpeğin topluma ve/veya çevreye sorun yaratacak şekilde kontrolden çıkmamasını sağlamak için gerekli tüm önlemleri almalıdır

Sokak hayvanı konusundaki çözülemeyen sorunlar başta kuduz hastalığı olmak üzere birçok bakteriyel, viral ve paraziter hastalığın ortaya çıkmasına neden olarak, sokak hayvanları ve toplum için sorun oluşturup, insanlar ve hayvanlar üzerinde birçok maddi manevi zararlara yol açmaktadır. Çevre ve toplum için risk oluşturan bu tür sorunların aşılabilmesi için yürürlükteki mevzuatın tam olarak uygulanması, başta konunun uzmanı veteriner hekim örgütleri olmak üzere ilgili diğer sivil toplum örgütleri ve gönüllülerle birlikte yerel ve merkezi otoritenin işbirliği içerisinde çalışmasıyla mümkün olabilir.

Her yıl 4 Nisan tarihi bu sorunlara dikkat çekmek ve zorlu koşullarda yaşayan bu hayvanlar için farkındalık oluşturmak amacıyla Dünya Sokak Hayvanları Günü olarak kutlanıyor. Gün, 2010 yılında 100’den fazla Hollandalı kuruluşun Hollanda Ulusal Sokak Hayvanları Konferansı’nda bir araya gelmesiyle başlatıldı. 4 Nisan günü, Dünya Hayvanları Koruma Günü’ne tam altı ay kaldığı için seçilmiştir.

Dünya Sokak Hayvanları Günü, kendi hataları olmaksızın çaresiz durumda olan bu talihsiz hayvanlardan milyonlarcası hakkında farkındalık yaratmak için bir fırsat olarak kabul edilmelidir. Dünya Sokak Hayvanları Günü, herkese fark yaratacak bir seçim yapabilme şansı olarak değerlendirilmelidir.

Betonlaşarak gitgide doğal yaşamdan uzaklaşan, sıkışık kentleşme ortamında martı ve karga gibi yaban hayvanlarında habitatları değişmektedir. İnsanların yarattığı bu durumun sonucunda, onların da etolojik davranışları bozularak, tıpkı kediler ve köpekler gibi sokakta yaşamak ve beslenmek zorunda bırakıldıkları görülmektedir. Dolayısıyla genellikle sadece kediler ve köpekler değil, yaşam koşullarının bozulması nedeniyle sokaklarda, yani kendi habitatları dışında, uygun olmayan koşullarda yaşamaya zorlanan tüm hayvanların 4 Nisan Sokak Hayvanları Gününde hatırlanması ve gerekli iyileştirme çalışmalarının yapılması dileğiyle.

“Keşke bir şiir okumuş, Bir kedi sevmiş olsaydınız. Belki bu kadar, kirletmezdiniz dünyayı…”

Turgut UYAR

Teoman ASLAN/Veteriner Hekim

TeomanASLAN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 3 Nisan 2024

Yazarın Tüm Yazıları