Bir siber güvenlik yazılımındaki küçücük bir kodun hatalı olması yüzünden dünya çapında yaşanan tarihi bilgi işlem felaketi henüz tam olarak sona ermedi. Binlerce firma hala toparlanmayı çalışıyor.

Olayın sanığı Crownstrike adlı siber güvenlik firmasının CEO’su küresel olarak tam bir kurtarmanın haftalar süreceğini açıkladı.

Olayla ilgili tuhaf da bir ironi söz konusu. İnternet, nükleer savaştan etkilenmeyecek bir iletişim sistemi olarak icat edilen internet, nükleerin özündeki süreç gibi bir zincirleme bir reaksiyonla küresel kaosa neden oldu.

Uzmanlar Crowdstrike’ın hatası bir yana digital felaketin ortaya çıkardığı sorunları şöyle sıralıyorlar.

-Küresel gündelik hayat aşırı boyutlarda teknolojye bağlı.

-Bilgisayar teknolojisi veya bilgi işlem sistemleri küresel çapta birbirine haddinden fazla bağlı, iç içe geçmiş, karmaşık ve kırılgan.

-İş alemiyle, kamu hizmeti kuruluşlarıyla, devletlerle dünya, bu tür bir olaya karşı hazırlıklı değil; acil durum planları yok.

-Operasyonel açıdan kritik olan yazılımlar üzerindeki kontrolün bir avuç şirkette olması büyük risk.

Dünya, zararın o da kabaca boyutunu tam kurtarma bittiğinde belirleyebilecek. Elde şimdilik sadece digital felaketten en fazla etkilenen havayolu taşımacılığından bazı tutarlar değil, sayılar var.

Sadece ABD’de 11,000 sefer ertelendi ve 3,000 sefer iptal edildi. Küresel olarak sayılar henüz net değil ama 19 Temmuz Cuma günü 11,000 tarifeli uçuştan 5,000’ni iptal edildi. Bu verideki vahametin daha da artacağı belirtiliyor.

Bu firma, bugüne kadar enformasyon teknolojileri veya bilişim konusunda orta hallinin üzerinde bilgi sahibi olanların adını pek duymadıkları bir şirket. Küresel bilgisayar kesintileri sonucunda havalimanlarını, bankaları, sağlık gibi kritik hizmetleri hatta devletleri veya eyaletleri krize sokan Crowdstrike bir siber güvenlik firması.

Crowdstrike belki pek bilinmiyordu ama ürünü Falcon meşhurdu.

Microsoft işletim sistemi için ürettiği ve çok yaygın olarak kullanılan Falcon adında bir ana antivirüs yazılımı var. Falcon özellikle Microsoft’un bulut sistemindeki verileri korumak için tasarlanmış.

İşte bu yazılımın son güncellemesindeki bir hata domino teorisi gibi bütün dünyadaki sistemleri felç etti. Yazılımın içindeki söz konusu hata, kod ya da her neyse bir virüs gibi çalıştı. Dünyada bilgisayarlı hayat neredeyse durdu. Crowdstrike güncellemedeki hatayı düzeltti, çözüm için gereken bilgileri verdi ama olan oldu. On milyonlarca insan büyük sıkıntılar yaşadı. Krizli ortamın normale dönmesinin birkaç gün süreceği belirtiliyor. Apple ve Linux işletim sistemleri krizden etkilenmedi.

Crowdstrike bir Amerikan şirketi. 2011’de kuruldu. Fortune dergisinin en büyük küresel 500 şirketinin hemen hemen hepsi müşterisi. Müşterileri arasında Microsoft aracılığıyla dünyadaki devletler, bu devletlerin kuruluşları, ABD eyaletleri ve Amerikan hükümeti de var. Şirket Amerikan hükümetinin siber güvenlik soruşturmalarına katılıyor ya da yardım ediyor. Crowdstrike ABD hükümeti için 10 yılı aşkın bir süredir Kuzey Koreli bilgisayar korsanlarını takip ediyor. 2014’te Sony Pictures’ı hackleyen grupların takibi konusunda katkıları olmuştu.

Şirket adını asıl, ABD’de 2016 seçimlerine bilgisayar korsanlığı aracılığıyla Rusya müdahelesi iddialarını araştırırken duyurmuştu.

Ama bu şöhret son olayla hem karalandı hem de kötü şöhrete dönüştü.

Tüm dünyada yaşanan problemi Türkiye’de Türk Hava Yolları, Sun Express ve Pegasus’un da Check-In işlemlerinde kendini gösterdiği öğrenildi

Dünya çapındaki BT kesintileri Türkiye’den de Pegasus ve Türk Hava Yollarının sistemini etkiledi. Yolcular Check-In işlemlerini yapamadıklarını aktarıyor.

Sorundan etkilenen bir başka kurum da Denizbank oldu. Denizbank’tan yapılan açıklamada, “Kullandığımız global yazılım sisteminin dünya genelinde yaşadığı teknik aksaklık nedeniyle ülkemizde de birçok kurumu etkileyen kesintiler yaşanmaktadır. Bankamız, söz konusu aksaklığın giderilmesi ve tüm kanallarımızın en kısa sürede hizmete açılması için çalışmaktadır. Anlayışınız için teşekkür ederiz.” denildi.

Sistemsel sorun yaşayan TÜVTÜRK’ten de bir açıklama geldi. Açıklamada, “Türkiye genelinde bir problem var. Destek birimimiz yoğun bir şekilde çalışmalarını sürdürüyor. En kısa sürede araç sahiplerine hizmet vereceğiz” denildi.

THY Basın Müşaviri Yahya Üstün, sosyal medyadan yaptığı açıklamada, bilgi sistemlerinde yaşanan sorunlar nedeniyle biletleme ve rezervasyon işlemlerinde aksamalar yaşandığını belirtti.

Yahya Üstün, “Sorunun giderilmesi ve yolcularımızın mağdur olmaması adına gerekli çalışmalar yapılmaktadır. Söz konusu aksaklık için özür dileriz. En kısa sürede sizlere bilgi vereceğiz” ifadelerini kullandı.

Bu arada Türkiye’de National Geographic TV Kanalı da yayın yapamıyor.

Nokia yeni tuşlu telefonu Nokia 105 (2024)’ü pazara sundu.

Nokia için telefonlar üreten HMD Global, geçtiğimiz aylarda HMD 105 adlı tuşlu telefonunu piyasaya sürmüştü. Şimdi Nokia, bu cihazı yeniden markalayarak yeniden karşımıza çıkardı. İşte TL karşılığı yaklaşık 400 TL eden Nokia 105’in detayları.

2 inç büyüklüğünde 120 x 160 piksel çözünürlüğünde bir ekranla gelen Nokia 105, daha önce de dediğimiz gibi bir tuşlu telefon. Bu sayede gayet basit ve sade bir yapısı olan 105, 4GB gibi mütevazı bir dahili depolama alanına sahip. Ancak alanı genişletmek isteyen kullanıcılar için 32GB’a kadar destekli microSD kart yuvası da cihaz üzerinde mevcut.

Günümüz telefonlarının beşte biri ölçüsünde 1000 mAh’lik bir pile sahip olan 105 (2024), fazla bir fonksiyonu olmadığı için bu pille tam 18 saat kullanım sunuyor. Üzerinde bir adet kulaklık girişi de taşıyan cihaz, FM Radyo, MP3 oynatıcı, LED flaş gibi özellikleri ile günlük ihtiyaçlarınızı karşılayabiliyor. IP52 ile toza karşı dayanıklılık gösteren 105, bir Nokia klasiği olan Snake oyununu içerisinde barındırıyor. 2G desteği ile tam bir internet desteği sağlıyor denilmese de, cihaz kullanım alanına göre yeterli performans sunuyor.

Siyah, mavi ve mor renk seçenekleri ile pazara sürülen Nokia 105 (2024) 15 Dolar gibi cüzi fiyatıyla tuşlu telefon ihtiyacı olanların imdadına yetişiyor

Shift Delete

Özellikle son birkaç yılda hızla gelişen yapay zeka, çeşitli meslekleri insanların elinde alma korkusu da yayıyor. Sanat ve eğlence sektörü çalışanları da bu listede yer alırken, geçen yılın ses getiren Hollywood  grevlerinde bu meseleye ağırlık verilmişti.

Kısmen bu endişelerin ne kadar gerçekçi olduğunu test etmek isteyen araştırmacılar ChatGPT ve insanların yaptığı esprileri karşılaştırdı. Çalışmada, haberlere getirdiği hicivli yorumlarıyla bilinen ABD merkezli medya kuruluşu Onion’ın başlıkları da yer aldı.

Hakemli dergi PLOS One’da çarşamba günü yayımlanan  araştırmada 105 katılımcıdan üç yönergeye göre espri yazması istendi. Katılımcıların akronimlerden esprili ifadeler çıkarması, cümleleri komik bir şekilde tamamlaması ve varsayımsal senaryolarda sert alaylar içeren şakalar yapması gerkiyordu.

Aynı yönergeler ChatGPT 3.5’e verildikten sonra iki taraftan gelen espriler karıştırılarak 200 kişinin beğenisine sunuldu.

Hangi şakayı kimin yaptığını bilmeyen katılımcıların yüzde 70’i yapay zeka sohbet botunu daha komik buldu. Katılımcıların yüzde 25’i insanların yaptığı esprileri tercih ederken, yüzde 5’i iki tarafın eşit derecede komik olduğu görüşündeydi.

Araştırmacılar daha sonra Onion’ın başlıklarını tanıttıkları ChatGPT’den benzer başlıklar atmasını istedi. Ardından 217 kişilik ayrı bir grup, Onion’ın gerçek başlıklarıyla yapay zekanın attıklarını, kimin yazdığını bilmeden değerlendirdi.

Bu çalışmanın sonucunda iki tarafın komiklik derecesi arasında kayda değer bir fark görülmedi. İlk 4’te Onion ve  ChatGPT’nin ikişer başlığı yer alırken, “Bölge halkından bir adam yeni bir duygu keşfetti fakat yine de bunu düzgün bir şekilde tanımlayamıyor” başlığıyla birinci sıra yapay zekanın oldu.

Çalışmayı yürüten Drew Gorenz bulguları şöyle değerlendiriyor:

ChatGPT duyguları hissetmese de yenilikçi şakaları ortalama bir insandan daha iyi yaptığından bu çalışma, gerçekten iyi bir şaka yapmak için iyi bir espriyi takdir etme hissine gerek olmadığına dair kanıtlar sunuyor.

Bulguların, eğlence sektörü çalışanları açısından endişe verici olduğunu düşünen araştırmacılar makalede “Günlük iletişimlerini bir doz mizahla geliştirmek isteyen kişiler için sonuçlar daha olumlu” diye yazıyor:

Ancak sonuçlarımız, geniş dil modellerinin profesyonel komedi yazarları açısından ciddi bir istihdam tehdidi oluşturabileceğini gösteriyor.

Öte yandan çalışmada yazılı esprilere yer verildi. Mizahın tonlama ve duraklama gibi öğeleri göz önüne alınırsa, yapay zekanın komedyen veya stand up sanatçılarının yerini alması daha zor görünüyor.

Independent Türkçe

Bilgisayar bilimcileri, robotların etraflarındaki dünyayı görme ve tepki verme biçimlerini geliştiren ve insan gözünden ilham alan bir kamera mekanizması icat etti.

İnsan gözünden ilham alan yeni bir kamera sistemi, robotların ve diğer teknolojik cihazların görme yeteneklerini önemli ölçüde geliştirmeyi vaat ediyor. Maryland Üniversitesi’nden bir grup bilgisayar bilimcisi tarafından geliştirilen yenilikçi kamera mekanizması, insan gözünün doğal işleyişini taklit ederek daha net ve stabil görüntüler elde etmeyi amaçlıyor.

Artificial Microsaccade-Enhanced Event Camera (AMI-EV) adı verilen bu yeni kamera sistemi, Mayıs 2024’te Science Robotics dergisinde yayımlanan bir makalede detaylı olarak açıklandı. Araştırma ekibinin lider yazarı ve Maryland Üniversitesi’nde bilgisayar bilimleri doktora öğrencisi olan Botao He, projenin çıkış noktasını şöyle açıklıyor:

“Günümüzde kullanılan olay kameraları, hareketli nesneleri takip etmekte geleneksel kameralardan daha iyi olsa da, çok fazla hareket olduğunda net ve bulanıklıktan arınmış görüntüler yakalamakta zorlanıyor. Bu, robotlar ve otonom araçlar gibi değişen çevreye doğru tepki vermek için doğru ve zamanında görüntülere güvenen teknolojiler için büyük bir sorun teşkil ediyor.”

Araştırmacılar bu soruna çözüm bulmak için insan gözünün çalışma prensibine odaklandı. İnsan gözündeki mikro sakkadlar olarak bilinen küçük ve hızlı göz hareketlerini taklit eden bir sistem geliştirdiler. Bu mikro sakkadlar, insanların bir nesneye odaklanmaya çalışırken istemsiz olarak gerçekleşen göz hareketleridir ve görüşün net ve stabil kalmasını sağlar.

AMI-EV’nin içine yerleştirilen döner bir prizma, lensin yakaladığı ışık ışınlarını yeniden yönlendirerek mikro sakkadları başarıyla taklit ediyor. Prizmanın sürekli dönme hareketi, insan gözünde doğal olarak meydana gelen hareketleri simüle ederek, kameranın kaydedilen bir nesnenin dokularını insan gözü gibi stabilize etmesini sağlıyor. Ekip ayrıca AMI-EV içindeki prizmanın hareketini telafi etmek ve değişen ışıklardan stabil görüntüler oluşturmak için özel bir yazılım geliştirdi.

Maryland Üniversitesi’nden bilgisayar bilimi profesörü ve çalışmanın ortak yazarı Yiannis Aloimonos, bu buluşu robotik görüş alanında büyük bir adım olarak değerlendiriyor:

“Gözlerimiz etrafımızdaki dünyanın resimlerini çeker ve bu resimler beynimize gönderilir, orada analiz edilir. Algı bu süreç yoluyla gerçekleşir ve dünyayı bu şekilde anlarız. Robotlarla çalışırken gözleri kamerayla, beyni bilgisayarla değiştirin. Daha iyi kameralar, robotlar için daha iyi algı ve tepkiler anlamına gelir.”

AMI-EV’nin erken test aşamalarında insan nabzı tespiti ve hızlı hareket eden şekillerin tanımlanması dahil olmak üzere çeşitli bağlamlarda hareketi doğru bir şekilde yakalayıp gösterebildiği kanıtlandı. Araştırmacılar ayrıca yeni kameranın saniyede on binlerce kare yakalayabildiğini keşfetti. Söz konsuu değer, ortalamada saniyede 30 ila 1000 kare yakalayan çoğu ticari kameradan daha üstün bir performans sergiliyor.

Yeni kamera sisteminin otonom sürüş sistemlerinden akıllı telefon kameralarına kadar günlük hayatta kullanılan birçok teknolojide devrim yaratma potansiyeli bulunuyor. Ancak henüz ne zaman satışa çıkacağı konusunda bir bilgi bulunmuyor.

Kayıp Rıhtım

Yeni verilere göre, elektrikli araç sahibi Amerikalıların önemli bir kısmı alıcının pişmanlığını yaşıyor.

McKinsey & Co.’nun  bu ay yayınlanan 2024 Mobilite Tüketici Nabzı  , ABD’deki elektrikli araba sahiplerinin %46’sının bir sonraki satın almalarında gazla çalışan bir araca geri dönme olasılıklarının “çok” yüksek olduğunu söylediğini ortaya çıkardı.

Dünya çapında yaklaşık 37.000 tüketicinin katıldığı ankette, ABD’den daha fazla oran yakalayan ülke Avustralya oldu: %49.

Bu orandaki kullanıcılar , içten yanmalı motora geri dönmeye hazır olduklarını söylüyor.

Ankete dahil edilen diğer ülkeler Brezilya, Çin, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya ve Norveç’ti.

Ankete katılan tüm ülkelerde, arabalarını değiştirmek isteyen katılımcıların ortalama oranı %29’du.

Elektrikli araç sahiplerinin, gazla çalışan bir araca geri dönmek istemelerinin en büyük nedeni, mevcut şarj altyapısının olmamasıydı (%35); Belirtilen ikinci en yüksek neden ise elektrikli araç sahibi olmanın toplam maliyetinin çok yüksek olmasıydı (%34). Neredeyse 3 kişiden 1’i, yani %32’si, uzun mesafeli yolculuklardaki sürüş alışkanlıklarının elektrikli araç sahibi olmaları nedeniyle çok fazla etkilendiğini söyledi.

McKinsey, tüketicilerin küresel olarak şarj imkanına ilişkin memnuniyetinin geçen yılki anketten bu yana biraz arttığını ancak bunun “hala kat edilmesi gereken uzun bir yol olduğunu” belirtti.

Tüm ülkelerdeki elektrikli araba sahiplerinin %11’i yaşadıkları altyapının şarj noktaları açısından iyi kurulduğunu, %40’ı otoyollarda ve ana yollarda yeterli şarj cihazının bulunmadığını ve %38’i de yeterli şarj cihazının bulunmadığını söyledi.

Ülkede, artan sayıda insan, ‘akıllı’ telefonları bırakıp yalnızca arama ve mesaj gönderen ‘basit’ telefonlara yöneliyor.

Basit telefonlardan ABD’de geçen yıl 2,8 milyon adet satıldı ve insanlar  kendilerini daha sakin ve günlük hayatlarında daha zinde hissettiklerini söylüyorlar.

Dumbwireless gibi şirketler, akıllı telefon bağımlısı kullanıcılara basit cihazlar satıyor ve giderek artan sayıda akıllı telefon karşıtı örgüt, özellikle çocuklar arasında bu cihazların kullanımını sınırlamaya çalışıyor.

Aktivistler, akıllı telefonların ortaya çıkışının , 2010 ile 2019 yılları arasında yüzde 50’den fazla artan depresyon ve anksiyete oranlarındaki artışla aynı zamana denk geldiği gibi istatistiklere dikkat çekiyor .

İstihbarat teşkilatına göre bu sayede kötü amaçlı yazılımların ve casus yazılımların bilginiz olmadan cihazınıza yüklenmesi önlenebiliyor.

NSA (ABD Ulusal Güvenlik Ajansı)
“Mobil cihazlara yönelik tehditler daha yaygın hale geliyor ve kapsam ve karmaşıklık bakımından giderek artıyor” uyarısında bulunuyor.

Forbes, ayrıca bazı akıllı telefon özelliklerinin ‘kolaylık ve yetenek sağladığını, ancak güvenlikten ödün verdiğini’ belirtti .

NSA ayrıca, kullanılmadıkları zamanlarda telefonunuzdaki Wi-Fi, Bluetooth ve hücresel hizmetlerin kapalı olmasını öneriyor ; çünkü bu, bilgisayar korsanlarının kişisel verilerinize erişmesini de önleyebilir.

NSA Yetenekler Direktörlüğü Teknik Direktörü Neal Ziring, daha önce AP’ye yaptığı açıklamada, cihazınızı yeniden başlatmanın faydalı olabileceğini belirtmişti; PC Mag’in haberine göre, ‘Çoğu modern siber saldırı, üst üste gelen iki, üç veya daha fazla güvenlik açığından oluşan ve bunların başarıyla kullanılması gereken bir zincirdir… Düşmanı o zincirin başına döndürebilir ve tüm süreci tekrar yaşamaya zorlayabilirsiniz ‘

Konuyla ilgili hazırlanan raporunun bir bölümünde de “Mümkün olduğunca halka açık Wi-Fi’ye bağlanmaktan kaçının” yazıyordu . “Genel Wi-Fi ağlarını kullanırken risk artıyor. Daha güvenli olacağından mümkün olduğunca güçlü kimlik doğrulama ve şifrelemeye sahip kurumsal veya kişisel bir Wi-Fi erişim noktası kullanın.” önerileri yer aldı.

Nereden Öğrendi Acaba? Otomobildeki Yapay Zeka Trafikte Araya Kaynak Yaptı.

Elektrikli otomobil üreticisi Tesla’nın otonom sürüş sistemindeki yapay zekanın trafikte haksız eylemi de öğrendiği anlaşılıyor. ABD’nin Wisconsin eyaletinde bir Tesla’daki otonom sürüş sisteminin Türkiye’de “araya kaynak” olarak adlandırılan eylemi yaptığı gözlendi.

Aracının söz konusu hamleyi yaptığını şaşkınlıkla karşılayan sürücü görüntüleri sosyal medya platformu X’te paylaştı. Görüntüde Tesla’da yapay zeka ile yönlendirilen otonom sürüş sisteminin trafik sıkışıklığında beklerken aracı kuyruktan çıkarıp sağ şeritten metrelerce ilerleyerek bulduğu bir araçlık boşluğa daldırdığı görülüyor.

Tesla’daki yapay zekanın hamlesi, akla Türkiye’de trafikte de sık rastlanan araya kaynak yapmayı akla getirdi ve “Nereden öğrendi?” sorusu soruldu.

Otomobilin otonom sürüş sistemindeki yapay zeka söz konusu hamleleri veri yığınından yakaladığı eylemlerden öğrenebilir. Mesela araya kaynak yapmanın sık yaşandığı bir ülkedeki Tesla sürücüsü böyle bir eylemi yapmışsa o hamle, firmanın veri tabanına işlenmiş ABD’deki aracın otonom sürücüsü de bu uyanıklıktan yararlanmış olabilir.