Dünya genelinde 300 milyondan fazla kişi, retinaya bağlı görme kaybı riskiyle karşı karşıya.

Özellikle yaşa bağlı makula dejenerasyonu ve retinitis pigmentosa gibi hastalıklarda, hasra gören retina dokusu günümüzde geri kazanılamıyor. Ancak Güney Kore’deki KAIST Üniversitesi bilim insanları, bu gidişatı değiştirebilecek devrim niteliğinde bir çalışmaya imza attı.

KAIST Biyolojik Bilimler Bölümü’nden Prof. Dr. Jin Woo Kim liderliğindeki ekip, retina sinirlerinin yenilenmesini sağlayan yeni bir tedavi yöntemi geliştirdi. 

PROX1 adlı proteinin retinal yenilenmeyi baskıladığını keşfeden araştırmacılar, bu proteini etkisiz hale getiren bir antikor aracılığıyla farelerde görsel iyileşme sağladı. 

Uygulanan tedavi, retina hasarı olan deney farelerinde görme yetisini altı ay boyunca koruyabildi.

Bu çalışma, memeli canlılarda uzun vadeli retina rejenerasyonunun ilk kez başarıyla sağlandığı bilimsel araştırma olarak kayıtlara geçti. Aynı zamanda görme kaybı yaşayan milyonlarca kişi için tedaviye giden yolda umut verici bir adım niteliğinde olmasıyla dikkatleri üzerine çekti.

Tedavinin 2028 yılına kadar insanlar üzerinde klinik denemelere başlanması hedefleniyor. 

Araştırmanın detayları, 26 Mart’ta Nature Communications dergisinde yayımlandı.

Bu bitkiler aynı zamanda bölge yerlisi olan şifacı kişiler tarafından da kullanılıyor.

BBC Türkçe Servisinde yer alan habere göre yapılan laboratuvar çalışmaları, bu bitkilerin antioksidan ve antimikrobiyal bakımdan zengin olduğunu ortaya koydu.

Aralarından biri ise süper bakteriler ile mücadele konusunda umut vadediyor.

Büyük maymunların, bitkileri iyileştirici özellikleri üzerinden seçerek, kendilerini tedavi ettikleri biliniyor.

Bu yıl içinde gözaltından yara alan bir orangutanın bitki özünü kullanarak yarasını tedavi etmeye çalışması dünyada haber olmuştu.

Yapılan çalışmada araştırmacılar, Gabon’un Moukalaba-Doudou Milli Parkı’ndaki gorillerin yedikleri bitkileri kaydetti.

Bilim insanları yerli şifacı kişilerle de görüştü ve ilaç olm olasılığı yüksek dört ağaç belirledi.

Bunlar, Ceiba pentandra – fromager ağacı, Myrianthus arboreus – dev sarı dut , Milicia excelsa – Afrika tik ağacı ve Ficus – incir ağacıydı.

Bu dört bitkinin tamamı, en az bir çoklu ilaca karşı dirençli olan Koli Basili bakterisine karşı antibakteriyel etki gösterdi.

Araştırmacılar özellikle fromager ağacının test edilen tüm türlere karşı “dikkat çekici bir etki” gösterdiğini aktarıyor.

Gabonlu bilim insanlarıyla aynı araştırmada yer alan İngiltere’deki Durham Üniversitesi’nden antropolog Dr. Joanna Setchell, elde edilen sonuçların “gorillerin kendilerine fayda sağlayan bitkileri yemek için evrimleştiğini” gösterdiğine işaret etti.

Setchell aynı zamanda bu sonuçların “Orta Afrika yağmur ormanlarının barındırdıkları konusunda büyük bir eksiklik içinde olunduğunu” ortaya koyduğunu söyledi.

Gabon, orman filleri, şempanzeler ve
goriller ile henüz keşfedilmemiş ormanlara sahip bir ülke.

Ancak kaçak avcılık ve hastalıklar nedeniyle bu bölgeye özgü gorillerin sayısında büyük azalmalar oldu.

Buradaki goriller Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin kritik derecede tehlike altınaki hayvanları gösterdiği kırmızı listede yer alıyor.

Yapılan araştırma PLOS ONE dergisinde yayınlandı.

Maymun çiçeği virüsü; birçok Avrupa ülkesinden sonra ABD, Kanada ve Avustralya’da da görüldü. Virüsün yayılması endişe yarattı.

ABD’deki Jackson Laboratuvarı’nda bağışıklık sistemi profesörü Derya Unutmaz, BBC Türkçe’nin virüsle ilgili sorularını yanıtladı.

Maymun çiçeği yeni bir virüs mü?

Yeni bir virüs değil. Maymun adını alması da 1958 yılına dayanıyor. O sırada maymunlardaki bir salgın sonrası keşfedildi. Ancak çoğunlukla maymunlardan insanlara geçmiyor. Daha küçük; sincaplar, fareler, sıçanlar gibi hayvanlardan insanlara geçişi daha sık görülüyor.

Virüsün özelliği, çiçek virüsüne benzemesi. Tabii çiçek virüsü artık dünyada yok. Aşılarla yok edildi. Ona bir miktar benziyor ama o onun kadar ölümcül veya tehlikeli değil. Aynı aileden geliyor. Genel olarak Orta ve Batı Afrika’da görülüyor. Başka virüslerde olduğu gibi çoğunlukla hayvandan insana geçişler oluyor.

Afrika’daki virüsün de iki tipi var. Bunlardan biri Orta Afrika’da Kongo civarında olanı. Bu biraz daha tehlikeli. Ölüm oranı yüzde 10’lar civarına çıkabiliyor.

Diğeri de Batı Afrika’da Nijerya civarında olan. Ölüm oranı yüzde bir ya da daha altında. Genel olarak daha hafif geçen bir varyant oluyor.

Virüs nasıl bulaşıyor?

Maymun çiçeği virüsü insandan insana vücut sıvılarından geçebiliyor, buna solunum yoluyla ağızdan çıkan sıvılar da dahil. Ama bu virüs koronavirüs gibi havada asılı kalabilen bir virüs değil o. Çok yakın bir temasta olmak lazım. Yani enfekte olmuş ve semptom gösteren kişiyle fiziksel bir ilişkide olmanız lazım.

Virüsün bir kuluçka evresi var. Bu kuluçka evresi 21 güne kadar çıkabiliyor. Ama virüs kuluçka devresinde bulaşıcı olmuyor. Bu, bu virüsü koronavirüsten ayıran çok önemli bir özellik. Virüsün bulaşması için semptomların bir miktar başlamış olması lazım.

Virüsün cinsel ilişki sırasında geçme olasılığı da var. Şu son vakaların biraz ona yönelik olduğu da düşünülüyor. Bunun nadir nadir bir durum olduğunu düşünüyoruz.

Semptomları neler?

Bir süre sonra vücutta zaten lezyonlar, döküntüler oluşuyor. İçi sıvı dolmaya başlıyor genelde. Biraz suçiçeğine de benzer ama çiçeğe daha çok benziyor. Lenf bezleri büyüyor. Bu önemli bir semptom. Virüs, o lezyonların içindeki sıvılardan da geçebilir

Maymun çiçeği hangi noktada riskli olabilir?

Genel halk sağlığı açısından şu anda bunu bir riski olarak görmüyoruz. Çünkü insandan insana bulaşma olasılığı çok düşük. Fakat şu anki durum biraz garip. Garip kelimesini kullanıyorum çünkü virüsün bulaşma yolları ile uyumlu bir bulaş gözükmüyor. Çünkü daha önce de Avrupa ve Amerika’da 6-7 kere böyle ufak salgınlar oldu. Ama bu şu ana kadarki en büyüğü, yani en fazla yaygın olanı.

Örneğin Amerika’da lokal bir bölgede, Afrika’dan getirilen hayvanlardan bir sıçrama oluyor. O bölgede 20-30 kişi enfekte oluyor. Hemen hızlı bir şekilde takip edip birinci hastayı bulabiliyorsunuz. Şu anda olan durumda, örneğin İngiltere’de ilk gün 9 vaka görülmüştü. Birisi Afrika’dan gelmiş, Nijerya’dan. Ama diğerlerinin o yolcuyla bir ilişkisi yok. Ve onlar nereden bu virüsü kaptı belli değil.

Virüsün böyle izole olarak görülmesi oldukça garip bir durum. Bu kişilere kimden bulaşıyor, nasıl bulaşıyor? Daha yaygın bir durum mu var? Bu bizi birazcık şaşırtıyor ama bunu söylerken de, Covid gibi bir pandemi oluşturacak bir durum olduğunu hiç zannetmiyorum. Çünkü virüsün bulaşma yolları belli. Ne kadar da mutasyona uğrasa onu çok fazla değiştiremez. Fakat bir gariplik var, bunu söyleyebilirim. Belki bir miktar değişti virüs. Cinsel yolla daha kolay bulaşmaya başladı. HIV gibi bir duruma geçmiş olabilir. Onu da önlemek mümkün tabii ama bunlar şu anda araştırma safhasında.

Peki bu durumda cinsel ilişkide korunmak virüse karşı işe yarar mı?

Eğer ki virüs, ilişki sırasında geçiş sağlayabiliyorsa, ki bu normal yolu değil aslında, evet yarayabilir. Eğer böyle bir şey varsa HIV’de olduğu gibi korunma işe yarayabilir. Ama cinsel ilişki sırasında diğer vücut sıvılarından da elbette bulaşma olasılığı var.

Virüsün asemptomatik zamanda ve kuluçka sürecinde kişiden kişiye bulaşmadığını biliyoruz. Semptomlar ise çok net. Döküntüler ve yüksek ateş. Bu sırada da kişilerin cinsel ilişkide bulacağını zannetmiyorum. Ama semptomsuz zamanda eğer cinsel ilişkiyle geçiyorsa tabii bunu korunmayla önlemek mümkün olabilir.

Bir garip nokta da vakaların çok büyük bir çoğunluğu erkek olması. Bu da başka ilginç bir durum.

Virüsle ilgili araştırmalar yapılıyor mu?

Bilim insanları virüsü sekanslamaya başladı. Sekanslama demek virüsün tüm genomlarını çözmek demek. Virüsün görüldüğü yerlerde virüsün bulaştığı kişilerde ortak bir taraf var mı? Bunlar aynı virüsler mi ve aynı kişiden mi çıkmış? Bunu oradan tespit etmek mümkün olabilecek.

Afrika’ya ziyaret etmiş bir kişi Kanada’ya, başka bir kişi de Avrupa’ya da getirmiş olabilir. Ya da virüs bir kişiden de üremiş olabilir. Bunu açıklamak zor olur ama bunlara dedektif gibi bakmak gerekiyor. Ülkeler bazında çıkmış olması bizi biraz şaşırtıyor. Hiç normale uymayan bir bulaşma biçim olduğu için devletleri bir miktar endişelendirdi.

Maymun çiçeğinin tedavisi mümkün mü?

Spesifik bir tedavi yok bu virüse karşı. Doğrudan bir ilaç yok şu anda ama virüse yakalananların büyük çoğunluğu hastalığı hafif geçiriyor. Hafif olanların Batı Afrika’dan geldiğini varsayıyoruz. Ama orada bile yüzde 1 bile olsa ölümcül bir durum olabilir. Binlerce kişiye bulaşırsa o zaman ölümler başlayabilir.

Genel olarak palyatif denilen, semptomlara yönelik bir bakım, tedavi oluyor. O lezyonların enfekte olmamasını sağlamak lazım.

Virüsün aşısı var mı?

İki aşı var. Bunlardan birisi çiçek aşısı. Ama bu aşı artık kullanılmıyor. 80’li yıllarda dünyadan çiçek virüsü yok edildi aşıyla. 50 yaşın üstünde olanlar çiçek aşısı oldu. Örneğin benim kolumda hala izi duruyor. 1970’li yıllarda çocukken olmuştum. Sonra çiçek aşısı bırakıldı. Ama çiçek aşısı bu virüse karşı yüzde 85 oranında etkili. Çünkü iki virüs de benzer ve aynı aileden geliyor. Bu bakımdan bazı ülkeler çiçek aşısı depolamaya başladılar ya da üretim yapılıyor. Şu anda herkese aşı yapılacak bir durum yok. Ama bağışıklığı bastırılmış kişilere veyahut belli bölgelerde aşı yaptırılabilir.

İkinci olarak da maymun çiçeği virüsüne karşı da bir aşı geliştirildi. Çok nadir görüldüğü için yaygın olarak kullanılmıyor. Ancak Afrika’yı ziyaret edecek kişilere yapılıyor. Bunun da hızlı bir şekilde üretime geçmesi mümkün olabilir.

Şu an için endişelenecek bir noktaya geleceğini zannetmiyorum. Ama dediğim gibi garip bir durum da söz konusu. Bu yüzden temkinli olmakta fayda var.

Virüsün yeni varyantları mümkün mü?

Mümkün elbette. Afrika’da da çeşitli varyantlar tespit edildi. Covid gibi insandan insana çabucak bulaşabilecek bir hale gelemeyebilir ama örneğin cinsel ilişki sırasında bulaşma özelliği kazanmış olabilir. Ya da insandan insana geçişi biraz daha hızlandırmış olabilir. Ama önümüzdeki haftalar içerisinde sekanslama neticesinde daha iyi anlayacağız.

Türkiye’de de bir vaka görülürse insanlar nasıl önlem almalı?

Açıkçası bireysel olarak şu anda panik yapacak, endişe edecek bir durum yok. Böyle bir durumda tek yapabileceğimiz önlem sosyal mesafe ve maske olacaktır. Ama vakaların ortaya çıkması durumunda da mevcut koşullarda bulaşma olasılığı çok yüksek değil.

Onun dışında sağlık personelinin dikkat etmesi lazım. Lezyonlu hastaların hastaneye yatması durumunda sağlık çalışanlarının lezyonlara doğrudan temas etmemesi lazım. Hastaları dikkatli bir şekilde izole etmek lazım. Orada riski biraz daha büyük. Bu yüzden sağlık personeli daha iyi önlemler alması lazım.

Ancak şimdilik halk düzeyinde Covid’de olduğu gibi önleme şu anda çok gerek yok. Ama tabii ki riskini sıfıra düşürmek istiyorsanız uçak yolculuklarında maske takılabilir.

Koronavirüsün maymun çiçeği virüsü üzerinde dolaylı ya da doğrudan etkileri var mı?

Doğrudan bir ilişki olduğunu zannetmiyorum. Ama pandeminin sonuna doğru geldiğimiz için seyahatlerde bir artış oldu. 2 yılın ardından Afrika’ya daha fazla seyahat yapıldı. Bu geçiş olasılığını artırmış olabilir.

Öte yandan koronavirüs nedeniyle insanlar hala tetikte. Eskiden de maymun çiçeği virüsünü görülürdü. Ancak bu kadar çok fark edilmiyordu. Bunlar gibi dolaylı neden olabilir.

Kaynak: BBC News Türkçe https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-61520371

Metal dedektörü gibi çalışan özel bir cihaz, İngiltere’de Ulusal Sağlık Hizmetleri’nin (NHS) meme kanseri tedavisi için tavsiye ettiği yöntemler arasına girdi.

BBC Digital Sağlık Editörü Michelle Roberts’ın haberine göre cihaz, meme kanserinin yayılıp yayılmadığını tespit etmeyi amaçlıyor.

İngiltere’nin sağlık ve bakım alanındaki denetleyici kurumu NICE’in tavsiye ettiği yöntem, hastanelerde kanserin teşhis ve tedavisini de kolaylaştırabilir.

Cihaz nasıl çalışıyor?

Sentimag isimli bu gürültülü cihaz, derinin yüzeyinde hareket ettirilerek kanserli dokunun etrafına enjekte edilen manyetik sıvıyı (Magtrace) takip ediyor.

Sıvının vücutta nereye yöneldiğini izleyen cihaz, kanserin yayılmış olabileceği bölgeleri tespit ettiğinde de biplemeye başlıyor.

Daha sonra kanserli hücreden doku ya da sıvı alınarak biyopsi yapılabiliyor.

“Meme kanserine yakalanan insanlar kanserin başka organlara yayılıp yayılmadığını bilmek istiyorlar” diyen NICE yetkilisi Jeanette Kusel, bu teknoloji ile radyoloji birimleri olmayan ya da imkanları sınırlı olan hastanelerde kanser teşhis ve tedavisinin daha hızlı yapılabileceğine dikkat çekti.

Günümüzde bazı hastaneler, zararsız radyoaktif boya enjekte etmek ya da ultrason gibi yöntemlere başvuruyor.

Ancak pek çok ülkede hastanelerin bu teknolojilere erişimi yok.

Sentimag cihazı, içeriğinde manyetik demir oksit maddesi olan, kahverengi bir sıvı enjekte edilerek çalışıyor.

Enjekte edildiğinde bu sıvı tanecikler halinde lenf sistemi tarafından emiliyor, kanser hücrelerinin bir tümörden başka yerlere sıçradığında izlemesi beklenen yoldan ilerliyor. Bu hücreler çoğu zaman koltuk altı gibi bölgelerde bulunan lenf bezlerine yapışıyor.

Sıvı, lenf bezlerini koyu kahverengiye boyayarak, doktorların biyopsi yapmasını da kolaylaştırıyor.

Bazı hastalar enjeksiyondan sonra cilt dokusunda renk değişimi olduğunu fark etse de, bu kahverengimsi renk zamanla kayboluyor.

İngiltere Sağlık Bakanı Sajid Javid, cihazın İngiltere’de en çok görülen kanser türü olan meme kanserinin yayılmasının önüne geçebileceğini söylüyor.

Kaynak :BBC News Türkçe

Sosyal Sigortalar ve Güvenlik Kurumu (SGK) pandemi bakım hizmetini SGK listesinden çıkardı

Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu, pandemi bakım hizmetlerini hizmet başı işlem ve tanıya dayalı işlem puan listelerinden çıkardı.

Buna göre, hastanelerde ödenen ücretlerde koronavirüs hastası ayrımı kalktı. Artık hastanelerde koronavirüs tedavisi ücretli olacak.

Nesli tehdit altında olan kara akbaba Van’da şifa buldu

Polislerin kurtardığı kara akbaba özgürlüğe kanat çırpmayı bekliyor

Van’da kurtarılan ve nesli tükenme tehlikesi altında bulunan yaralı kara akbaba, tedavisinin ardından özgürlüğe kanat çırpacağı günü bekliyor.

Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan kara akbaba, yaralı bir şekilde Van’ın Gürpınar ilçesindeki polis merkezine kondu.

Yaralı olarak kurtarılan kara akbaba, Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü ekiplerine teslim edildi. Kara akbaba daha sonra Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Yaban Hayvanları Koruma ve Rehabilitasyon Merkezine getirilerek tedavisine başlandı.

Merkez Müdürü Prof. Dr. Lokman Aslan tarafından tedavisi titizlikle yapılan akbaba, ayağındaki yara ve beslenme sorunu giderilerek sağlığına kavuştu. Akbaba, uygun zamanda doğal yaşam alanına salınacak.

Merkez Müdürü Prof. Dr. Lokman Aslan, merkez olarak Van Gölü Havzası’ndaki tüm yaban hayvanlarıyla ilgilendiklerini belirtti. Kış sezonu boyunca çeşitli türden yaralı yaban hayvanın merkeze getirilerek tedavi edildiğini ifade eden Prof. Dr. Aslan, “Bu sezon iki kara akbaba getirildi. Hakkari’den gelen kara akbabanın tedavisini yaparak doğaya saldık. İkinci kara akbaba ise Gürpınar polis merkezine yaralı olarak konmuş. Doğu koruma tarafından alınan akbaba bize getirildi. Ayağında kesik yarası ve bazı beslenme problemleri vardı. Tedavileri tamamlandı. Uygun bir zamanda doğaya salacağız” dedi.

Baharda gelecek yaralı yaban hayvanları için gerekli hazırlıkları tamamladıklarını dile getiren Aslan, hasta türüne göre bu hayvanları doğaya kazandırmak amacıyla çalışmalara devam edeceklerini kaydetti.