Eğer dünyanın dört bir yanındaki tarım otoriteleri çabalarını ve mücadelelerini birleştirmezlerse pazarlarda, manavlarda ve market tezgahlarında kış aylarındaki o hakim turuncu renk yok olabilir. 

Bilim dünyasının ve uluslararası tarım uzmanlarının uyarısı bu kadar iddialı. 

Sebeb, Asya’daki, Güney ve Kuzey Amerika’daki, Afrika’daki narenciye bahçelerini kasıp kavuran Türkiye’de turunçil yeşillenme hastalığı olarak bilinen Huanlongbing hastalığı…

Bu hastalık, Asya turunçgil psillidi böceği ile yayılıyor. Bu böcek 2 kilometre uçabiliyor. Portakal, mandalin, limon çeşit ne olursa olsun hastalığın bulaştığı ağaçta yapraklardaki küçük beyaz beneklerle kendini gösteriyor. Meyveler büyümüyor, üzerlerinde lekeler oluşuyor ve içleri de acı oluyor. Hastalık bulaştığı zaman dönüş yok. Ağaçlar ölüyor; bahçeler yok oluyor.

Hastalığın bulaştığı ülkelerdeki turunçgil tarımının durumu içler acısı. Brezilya’da üretim %20 oranında düştü. Bu oranlar Güney Amerika’nın kuzeyindeki Guadalup’ta %60 ve Abd Florida’da %90. Yani Florida’da eyaletin en önemli ekonomik faaliyetlerinden turunçgil üretimi ve endüstrisi neredeyse bitmiş durumda. Florida’da turunçgil endüstrisindeki istihdam da %50 düştü. Eyaletteki turunçgil endüstrisinin kaybının 3 milyar dolar olduğu hesaplandı. Hastalık, Florida gibi Abd’de turunçgil tarımı ve endüstrisinin endüstrisinin büyük önem taşıdığı California’da yayılıyor.

Turunçgil ihraç eden ve önemli ölçüde döviz getirisi elde eden Türkiye’deki duruma gelince.

İlgili bakanlıklar harekete geçmiş durumda. Bir çeşit alarm durumu söz konusu. 

Turinçgil yeşillenme hastalığının Türkiye’de görüldüğüne dair herhangi bir kayıt yok. Ancak çok yakınında şüpheler söz konusu. 

Bir süre önce KKTC’ye bir heyet gitti ve orada yapılan incelemenin ardından bir dizi tedbir alındı. Ve KKTC’den yapılacak narenciye ithalatında uyulması gereken kurallar belirlendi. KKTC’den Türkiye’ye yolcu beraberinde meyve getirilmesine izin verilmiyor. Zararlının Türkiye’ye bulaşmasını önlemek için hem sınır kapılarında hem de Kıbrıs tarafında sıkı tedbirlerler uygulanırken, uluslararası ticarette kullanılan tüm taşıma araçlarının dış yüzeylerinin dezenfekte edilmesi kararlaştırıldı.

Turunçgil yeşillenme hastalığının Türkiye’ye bulaşması halinde ülkenin ekolojik koşullarına bağlı olarak yıkıcı etkileri olabileceği belirtiliyor. 

Türkiye’de elektrik tüketiminde dün 1 milyon 77 bin 63 megavatsaatle günlük bazda yeni rekor kırıldı.

Yurt genelinde hava sıcaklıklarının yükselmesine paralel olarak artan klima kullanımı ve tarımsal sulamalar, elektrik tüketiminde zirve değerlerin görülmesine yol açtı.

AA muhabirinin Türkiye Elektrik İletim AŞ verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye’de dün 1 milyon 77 bin 63​​​​​​​ megavatsaatle günlük bazda yılın en yüksek elektrik tüketimi seviyesi kaydedildi. Böylece, elektrik tüketiminde 13 Temmuz’daki 1 milyon 58 bin 962 megavatsaatlik rekor aşılmış oldu.

Saatlik bazda dün en düşük elektrik tüketimi 34 bin 625 megavatsaatle 07.00’de görüldü. En yüksek elektrik tüketimi ise 51 bin 588 megavatsaatle 16.00’da gerçekleşti.

Türkiye’de dün günlük bazda 1 milyon 67 bin 367 megavatsaat elektrik üretildi.

Söz konusu üretimin yüzde 23,7’si doğal gaz, yüzde 22,4’ü ithal kömür ve yüzde 16,3’ü barajlı hidroelektrik santrallerinden, kalan bölümü diğer kaynaklardan karşılandı.

Dün 6 bin 413 megavatsaat elektrik ihracatı, 16 bin 112 megavatsaat elektrik ithalatı yapıldı.

Yaşadığımız bu coğrafya inanılmazdır. vahşi hayvanların evcilleştirildiği, avcılık ve balıkçılığın başladığı, buğday tohumunun filizlendiği yani tarımın başladığı, yazının bulunduğu, inançların ortaya çıktığı bir coğrafya.. Yüzlerce uygarlığın ayak izi var… Konumuz Mezopotamya…

Dicle kıyılarındaki Musul Barajı’nda sular çekildi tarih ortaya çıktı. Yapılan kazılarda Mitanni uygarlığa ait bir kent bulundu. Dünya Zaktuki kentini konuşuyor. Bizim gündemimiz ise malum.

Anadolu’da Hititlerin olduğu dönemde Mezopotamya’da da Mitaniler vardı. yani üç bin 500- 4 bin yıl önceden söz ediyoruz.

Önce baraj sularından başlayalım… Irak dünyada küresel ısınmanın sancısını çeken ülkelerin başında geliyor… Güney’de Basra’da çağları aşan bir kuraklık yaşanıyor. Kuzey’de de yağış az, üstelik Basra’ya buradan su pompalanıyor… Tarihi buluntuların çıkmasını sağlayan da küresel ısınma oldu.

Burada Alman ve Iraklı arkeologlar kazılarını 10 yıldan beri sürdürüyorlardı. karşılarında bir kentin surlarını görünce şaşırdılar, kazıları hızlandırıldı, çünkü Dicle sularının yükselme ihtimali vardı.

Kısa bir zamanda, araştırmacılar kenti büyük oranda haritalamayı başardı. Burası antik Zaktuki kentiydi. Asıl büyük olay ise çivi yazısı tabletten meydana gelen bir arşivi barındıran Asur dönemine ait seramik kapların keşfedilmesiydi.

Harfler içeriyor olabilecek kimi kil tabletler, hâlâ kilden yapılma zarflarında duruyorlar. Uzmanlara göre,  “pişirilmemiş kilden yapılan çivi yazısı tabletlerin su altında onca yıl sağlam kalması neredeyse bir mucize”

Mitanniler milattan önce 1200’lü yıllarda hüküm sürmüşler. Komşularıyla bir barışmışlar, bir savaşmışlar(bu durum Ortadoğu’nun genlerinde var demek ki!)

Sonra tarihten silinen kavimler topluluğuna onlar da katılmış. Asur hakimiyetine girmişler… Bu uygarlığın kenti sular çekilince çıktı dedik ya, geldik zurnanın zırt dediği yere…

ORTADOĞU’DA SU SORUNU

Ortadoğu’da su sorunu çok eskilere dayanıyor. İşin uzmanları yılarca uyardılar… “Ortadoğu’da savaşlar petrol değil su yüzünden çıkacak” şeklindeydi bu uyarılar…

Küresel ısınmanın en fazla hissedildiği ülkelerden biri olan Irak; susuz kalınca, çareyi Türkiye ve İran’ı suçlamakta buldu. Petrolünün yanı sıra suyunu da har vurup harman savuran Irak, işi o boyuta götürdü ki; “Ticari ilişkilerimizi keseriz” diyerek üst perdeden açıklama yaptı. Açıklamayı yapan da Irak Parlamentosu Birinci Başkan Yardımcısı Hakim El Zamili idi.

Hakim El Zamili’ye göre, Türkiye Dicle ve Fırat sularının yüzde 80’i kesiyor, sadece yüzde 20 oranında suyu Irak topraklarına bırakıyor. Irak su ihtiyacının tamamının bu nehirlerden karşılıyor, nehirlerin ülke içindeki bölümünde su seviyesi yüzde 60’a kadar düştü.

Türkiye ve İran ile 36 milyar doları bulan ticaret hacmine ulaştıklarını anlatan Zamili, Irak’a su verilmemesi durumunda ticari ilişkilerin gözden geçirileceğini belirtiyor. Ancak çuvaldızı Türkiye ve İran’a batırırken, kendilerine iğne bile değdirmiyor.

İSRAİL ÖRNEĞİ

Yıllarda petrolünü silahlanmaya harcayan, ülkesini savaşlara sokan Saddam yönetimi su ve toprak kullanımı konusunda yatırımı yapmadı. Irak’ta bu sorun devam edip gidiyor…Diğer Ortadoğu ülkeleri de benzer sorunları yaşıyor… İsrail hariç…

İsrail susuz çölleri yeşertti… Nasıl mı? Örnek Arava bölgesi… İsrail burayı ağaçlandırdı. Kavundan karpuza, üzümden hurmaya, domatesten biber patlıcana kadar her şeyin yetiştirildiği çiftliklerde üretilen ürünlerin yüzde 90’ı Avrupa ve Amerika pazarına ihraç ediliyor.

Sadece bu bölgede 800 bin ton yaş sebze ve meyve üretiliyor. Güneş enerji panellerinde üretilen elektrikle çıkarılan su arıtılarak tarım kullanılıyor. Her bir güneş enerjisi panelinin, günlük ürettiği elektrik enerjisi ile 3 bin litre tuzlu su arıtılıyor. Sulamanın tamamı ise damla sulamayla gerçekleştiriliyor, vahşi sulama yok. Buna da artık şapka çıkarılmazsa…

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 17 Temmuz Haziran 2022

Yazarın Tüm Yazıları