Yeni tarifeyle motorinin litre fiyatı yüzde 40 artarak 175 yeni Suriye lirasına yükseldi. 95 oktan benzine yüzde 28 zam yapılarak litre fiyatı 195 liraya, 90 oktan benzine ise yüzde 26 zam yapılarak 185 liraya çıkarıldı. Kararın ardından göstericiler, Şam-Halep yolu da dâhil olmak üzere stratejik güzergâhları kapattı; bazı bölgelerde rafinerilere ham petrol taşıyan tankerlerin geçişi engellendi. Protestocuların bir bölümü enerji ve ekonomi yönetimindeki yetkililerin görevden alınmasını istedi.

Hükümet, zamların küresel tedarik maliyetlerindeki artış ve Suriye’nin ithalata bağımlılığı nedeniyle alınan geçici bir önlem olduğunu açıkladı. Yetkililer, fiyatların piyasa koşullarına göre yeniden gözden geçirilebileceğini; tarifelerin ham petrolün yanı sıra rafinaj, nakliye ve tedarik giderlerini de kapsadığını belirtti. Hükümete göre ülkenin en büyük rafinerisi olan Banyas’ın üç aylık kapsamlı bakım nedeniyle devre dışı kalması da arz sıkışıklığını derinleştiriyor.

Petrol üretimi neden yetmiyor?

Suriye, kayda değer petrol rezervlerine ve uzun bir üretim geçmişine sahip olsa da bugünkü üretim ülkenin ihtiyacını karşılamaya yetmiyor. Enerji Bakanlığı verilerine göre günlük ham petrol ve petrol ürünü ihtiyacı yaklaşık 300 bin varil, yerli üretim ise 100 bin varil dolayında. Başka bir ifadeyle ülke, gereksiniminin ancak üçte birini kendi kaynaklarından karşılayabiliyor. Açığın bir bölümü bu yıl günde yaklaşık 60 bin varil Rus ham petrolü ithal edilerek kapatıldı. Yerli petrolün bir kısmının ağır nitelikte olması ve mevcut rafinerilerin bu ham maddeyi işlemekte yetersiz kalması da üretimin benzin ve motorin arzına dönüşmesini zorlaştırıyor. Bu nedenle Suriye, petrol üreticisi olmasına karşın rafine ürün ithalatına bağımlı kalıyor; motorin talebinin yaklaşık yüzde 60’ı dış alımla karşılanıyor.

Ülkenin Neredeyse Tamamı Yoksulluk Sanırının Altına Sürüklendi

Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesi siyasal ve toplumsal beklentileri yükseltmiş olsa da hanehalkının maddi koşullarında belirgin bir rahatlama henüz görülmedi. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, Suriyelilerin yüzde 90’ının yoksulluk sınırının altında yaşadığını tahmin ediyor; bu oran iç savaş öncesinde yaklaşık üçte birdi. Arab Barometer araştırmasında katılımcıların yalnızca yüzde 17’si ülke ekonomisini olumlu değerlendirirken, yüzde 86’sı hane gelirinin giderleri karşılamadığını söyledi; en çok belirtilen sorunlar enflasyon, iş kıtlığı ve yoksulluk oldu. Buna karşılık 2025 tarihli geniş kapsamlı bir kamuoyu araştırmasında yüzde 56 ülkenin doğru yönde ilerlediğini belirtmiş, yüzde 79-81’i rejimin düşüşünün ardından umut, sevinç, güven ve rahatlama gibi olumlu duygular bildirmişti. Aynı araştırmada çoğunluk ekonomik durumu kötü ya da çok kötü olarak tanımladı. Bu tablo, yeni yönetime ilişkin siyasal umudun gündelik refaha henüz dönüşmediğini; akaryakıt zammının da mevcut memnuniyet açığını büyütebilecek güçlü bir tetikleyici olduğunu gösteriyor.

Suriye İçişleri Bakanlığı, kuzeydoğudaki El Aktan hapishanesinde kontrolün artık hükümet güçlerinde olduğunu açıkladı. 

Suriye’de İşidle çatışmaların ardından ele geçirilen terör örgütü mensuplarının büyük bir bölümü El Aktan cezaevinde tutuluyorlar. El Aktan Şam merkezi yönetime bağlı güçlerin kontrolüne geçmeden önce hapishanedeki 7,000 civarında İşidlinin ABDliler tarafından Irak’a götürüldüğü belirtiliyor. 

Hapishanede ne kadar İşidlinin kaldığı bilinmiyor.

Suriye’de ayrıca İşidlilerin aileleriyle tutulduğu Haseke’deki El Hol Kampı bulunuyor.  Bu kamp da son gelişmelerin ardından Şam yönetimi güçlerinin elinde. 

El Hol Kampı’nda 24 bin kişinin yaşadığı belirtiliyor. Bunların 15 bini Suriyeli, 3,500’ü Iraklı ve 6,200’ü diğer ülkelerden. 

El Hol’daki bazı İşidlilerin SDG’nin kontrolü Şam’a devretmesinin ardından salıverildiği iddia ediliyor. 

Suriye’de ABD, “Suriye Demokratik Güçleri” adı altındaki PKK’ya bağlı silahlı örgütü İşid’le mücadele ediyor diye besleyip büyütmüş, ancak SDG ülkede merkezi yönetime entegre olmakta ayak diretmişti. Şam yönetimine bağlı güçler de kısa süre önce harekata başlayarak PKK/YPG veya SDG’yi Fırat’ın doğusuna süpürmüştü. 

Bu süreçte ABD ve İsrail, eski müttefiklerinin Suriye’den silinmesi dönemini başlatan gelişmelere ses çıkarmamıştı. 

Ortadoğu’da Kürtler ve etnik silahlı örgütler, özellikle ABD tarafından bir kez daha kandırılmıştı. 

İsrail’in Kanal 7 televizyonunun haberinde, İsrail askerlerinin, Suriye topraklarından 250 keçiden oluşan bir sürüyü çaldığı ve kamyonlarla Batı Şeria’daki Yahudi yerleşim yerlerindeki çeşitli çiftliklere taşıdığı belirtildi.

Haberde, Suriye topraklarından yaklaşık iki hafta önce yapıldığı belirtilen ve “istisnai” olarak nitelendirilen hırsızlık olayında, İsrail askerlerinin sürüyü çalmak için nakliye kamyonları çağırdığı ve ardından İsrail’de yerel bir çiftçinin sabahın erken saatlerinde ana yolda onlarca keçinin yürüdüğünü fark ederek durumu yetkililere bildirdiği aktarıldı.

Askeri polisin, olaya karışanlar hakkında disiplin tedbirleri aldığı ve bu çerçevede takım komutanının görevden alındığı, bölük komutanına liderlik uyarısı verildiği ve tüm takımın faaliyetlerinin uzun bir süre askıya alındığı ileri sürülen haberde, askeri polisin, olayla ilgili soruşturma başlattığı ifade edildi.

Beyaz Saray, ABD, İsrail ve Suriye’nin ortak imza attığı mutabakata ilişkin yazılı açıklama yaptı.

Açıklamaya göre İsrail ve Suriye’nin üst düzey yetkilileri, ABD’nin himayesinde Paris’te bir araya gelerek iki ülke arasındaki ilişkilere dair konuları ele aldı.

Açıklamada şunlar ifade edildi:

“İsrail Devleti ve Suriye Arap Cumhuriyeti aşağıdaki mutabakatlara varmıştır:

Taraflar, her iki ülke için de kalıcı güvenlik ve istikrar düzenlemelerine ulaşma yönünde çaba gösterme kararlılıklarını yeniden teyit ederler.

Her iki Taraf; Amerika Birleşik Devletleri’nin denetimi altında istihbarat paylaşımı, askeri gerilimi azaltma, diplomatik angajman ve ticari fırsatlar konularında acil ve sürekli koordinasyonu kolaylaştırmak amacıyla ortak bir füzyon mekanizması (özel bir iletişim birimi) kurmaya karar vermiştir.

Bu mekanizma, her türlü anlaşmazlığın süratle çözüme kavuşturulması ve yanlış anlaşılmaların önlenmesi için bir platform görevi görecektir.”

13 yıl süren iç savaşın bu cümle etrafında şekillendiği Suriye’de bombalanmayan yer kalmamış; milyonlarca insan ya ülke dışına göç etmiş ya da yer değiştirmişti.

Takvimler 8 Aralık 2024’ü gösterirken, Beşar Esad Rusya Federasyonu’nda firardaydı; İslamcı militan güçler ise Şam’da yönetimdeydi.

Suriye’de 61 yıllık BAAS rejimi buharlaşmış, Şam Kurtuluş Heyeti ya da Hey’etu Tahrîri’ş-Şâm’ın (HTŞ) liderliğinde yeni bir döneme girilmişti.

Ulusal bütünlüğe sahip olamamanın sancıları Suriye’de de kendini göstermektedir.

Etnik, mezhepsel ve ideolojik grupları dengelemenin zorluğuna üçüncü ülkelerin çıkarları da eklendiğinde, uzlaşıya giden yolun sancılı olması kaçınılmazdır.

İlk anlarda çatışmaların ve anlaşmazlıkların olması normal karşılanmakla birlikte, ortaya çıkan tablo arzulananın çok gerisindedir.

29 Ocak 2025’ten itibaren Suriye Cumhurbaşkanlığı’nı elinde bulunduran, etnik ve dini çerçevede hareket eden HTŞ lideri Ahmet Hüseyin eş-Şara da geçmişin yanılgıları içindedir.

Gerçek anlamda silahlı güçleri devletin tekelinde henüz toplayamayan Suriye Cumhurbaşkanı, merkezi bütünlükte de otoriteyi sağlayamamış durumdadır.

An itibarıyla Suriye’nin kuzeydoğusunda SDG görünümlü PKK/KCK-PYD/YPG, batısında Alevi-Hıristiyanlar, güneyinde İsrail kontrolünde Dürzi bölgesi, Şam-Halep eksenindeyse çaresiz bırakılmaya çalışılan merkezi hükümet yer almaktadır.

Dört parçaya bölünmüş izlenimi veren Suriye’de, diplomatik girişimlerle hukuki altyapısı oluşturulmak istenmektedir.

Ahmet Hüseyin eş-Şara; Suriyeli özelinde hareket etmediği sürece iç cepheyi bir arada tutamayacağını, İsrail saldırılarına karşı koyamayacağını ve Suriye’nin parçalanmasına engel olamayacağını anlamalıdır.

Hedefi, Suriye’ye Sevr benzeri bir antlaşmayı dayatanların peşinden gitmek değil; Suriye’nin toprak bütünlüğünü korumak, birlik ve dirliğini tahkim etmek olmalıdır.

Bir meşale yakmak ve ölümsüz kalmak istiyorsa, çözümün adresi bellidir ve tektir.

Kısa vadeli hesaplar değil; amasız fakatsız Türk İstiklal Harbi’ni zafere ulaştıran emperyalizme karşı duruşun öncü lideri Gazi Mustafa Kemal Atatürk’tür.

Öncelikli yol da yine onun yaptığı gibi, ordu-millet iş birliği ve Meclis’e giden taşların döşenmesinden geçer.

Millî şuur ve millî birlik çerçevesinde halkın güvenliğini esas alan “Suriyelileşme” kimliğiyle oluşturulacak Suriye Ordusu, ülkenin birlik ve beraberliğinin sembolü ve kurtuluşu olacaktır.

ABD eski Başkanı Barack Obama’dan bu yana geçen süre ve son günlerde özellikli mazisi olan Türkiye Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Thomas J. Barrack’ın zihinleri yakan açıklamaları dikkate alındığında; ilkesel duruş gösterildiği takdirde çıkacak sonuç şudur:

Tarihte olmayan bir şey, isterse dünyanın tüm emperyalistleri birleşsin, yine de gerçekleşmeyecektir.

Son sözse: Aşiretten devlet çıkmaz; siyasi düzen, askerî düzen ile doğar ve gelişir.

İsmet HERGÜNŞEN

Londra merkezli, muhalif Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne (SOHR) göre, Esad’ın ülkeden kaçışı Suriye’nin birçok vilayetinde büyük bir boşluk yarattı.

Ülkeyi kontrol altına alan yeni askerî güçler, özellikle güvenlik ve ekonomik alanlarda ciddi zorluklarla karşı karşıya kaldı. Eski yönetimin çöküşüyle birlikte neredeyse tüm bölgeleri saran kaos ortamı, fırsatçılar tarafından kamu mallarına el koymak amacıyla kullanıldı.

Aynı dönemde, özellikle azınlıkların yaşadığı bölgeler başta olmak üzere, ülkenin birçok yerinde saldırılar meydana geldi. Kimlik temelli infazlar ve katliamlar artış gösterdi. Eski yönetime bağlı olmakla suçlanan kişilere yönelik bu saldırılar, Suriye toplumu içinde derin bir yarılmaya neden oldu ve demokrasi, özgürlük ve eşitlik talebiyle şekillenmesi hedeflenen “yeni Suriye”nin inşasını daha da güçleştiren bir toplumsal kırılma yarattı.

SOHR, 8 Aralık 2024 ile 7 Temmuz 2025 tarihleri arasında Suriye genelinde devam eden şiddet, yerel ve dış aktörlerin ihlalleri ile süregiden güvenlik kaosu sonucunda 8 bin 67 kişinin hayatını kaybettiğini belgeledi. Bu sayının 6 bin 150’sinin sivillerden oluştuğunu belirten SOHR, “Ölenler arasında 330 çocuk ve 451 kadın bulunuyor. Bu veriler, ülkedeki güvenlik açığını ve toplumun en kırılgan kesimlerine yönelik tehditlerin ciddiyetini açıkça ortaya koyuyor,” dedi.

Suriye’de tüm devlet kurumlarına ait sembol, mühür, resmi belgeler ile kimlik kartı ve pasaportlar yeni ulusal logo ile değiştirilecek.

Yeni logoda, Suriye illerini temsilen 14 tüylü kanatlı şahin yer alıyor. Ayrıca şahin kalkanındaki 2 yıldız da 3’e çıkarıldı.

Eski ulusal logoda yer alan ve tarımsal karakteri simgeleyen 2 buğday başağı da kaldırıldı.

Turizm Bakanı Mazen al-Salhani, Facebook’ta yayınladığı bir yönergede “İster turist ister yerli olsun, halk plajlarını ve havuzlarını ziyaret edenlerin, halkın beğenisini ve toplumun çeşitli kesimlerinin hassasiyetlerini dikkate alan uygun mayolar giymeleri gerekmektedir” dedi.

“Halka açık plajlarda ve havuzlarda daha mütevazı mayolar (burkiniler ya da vücudun daha fazla kısmını örten mayolar) giyilmesi gerekmektedir” denilen yönergede, “Plaj ve diğer yerler arasında hareket ederken, mayoların üzerine plaj örtüsü ya da (kadınlar için) bol bir bornoz giyilmesi gerekmektedir” ifadelerine yer verildi.

ERKEKLERE DE GÖMLEK ZORUNLULUĞU

Yüzme alanları, otel lobileri ve yemek servisi alanları dışındaki kamuya açık alanlarda üstsüz giysilere izin verilmediğini belirten yeni yönerge uyarınca erkeklerin ise gömlek giymeleri gerektiği belirtildi.

Yönergeye göre, plajlar ve havuzlar dışındaki kamuya açık alanlarda, omuzları ve dizleri örten bol kıyafetler giyilmesi ve şeffaf veya aşırı dar kıyafetlerden kaçınılmasının tercih edilmesi gerektiği kaydedildi.

ULUSLARARASI İŞLETMELERDE BATILI MAYOYA İZİN

Ancak bakanlık, uluslararası ve premium (4 yıldızlı) olarak sınıflandırılan tatil köyleri ve oteller ile özel plajlar ve yüzme havuzlarında tipik Batılı mayolara izin verildiğini bildirdi.

YAPTIRIMLAR BELLİ DEĞİL

CNN International’ın aktardığına göre kurallara uymayanların ne gibi yaptırımlarla karşılaşacağı belli değil, ancak bakanlık cankurtaranların ve plaj denetçilerinin, kurallara uyulması için insanları izleyeceğini söyledi.

Geçici anayasada Suriye Devlet Başkanı’nın Müslüman olması zorunlu. İslami kurullar ülke hukukuna temel oluşturacak. Bu durumları düzenleyen maddelerin Esad dönemi anayasasından alındığı belirtiliyor.

Suriye’nin geçici anayasası hakkındaki bilgileri Ahmet el Şara’nın görevlendirdiği taslak anayasa komisyonu üyelerinden Abdülhamid el Awak açıkladı. Türkiye’de Mardin Artuklu Üniversitesi’nde hukuk dersleri veren Awak, geçici anayasada ifade özgürlüğünün ve basın özgürlüğünün esas olduğunu bildirdi. 

Abdülhamit el Awak’ın verdiği bilgiye göre, Suriye’nin geçici anayasasında güvenlik ile özgürlükler arasında denge kuruluyor. Anayasa’da yasama, yürütme ve yargı arasında kesin güçler ayrımı ilkesi gözetiliyor. 

Geçici anayasada devletin hak ve özgürlüklere “saygı göstererek” her türlü şiddet içeren aşırılıklarla mücadele etmeye kararlı olduğu vurgulanıyor. Vatandaşların ırk, cinsiyet veya soy temelinde ayrımcılık yapılmaksızın kanun önünde eşit olduğu belirtiliyor. 

Suriye’nin geçici anayasası, orduyu profesyonel bir ulusal kurum olarak tanımlıyor. Silahlanma ordu ve resmi güvenlik kuruluşları dışında yasaklanıyor.

Esad rejimini övmek de yasak.

Yeni geçici anayasa ile, Halkın Komitesi adı altında bir geçici parlamento oluşturuluyor. Bu yapı, kalıcı anayasa hazırlanana ve seçimler yapılana dek görev yapacak. Komite üyelerinin 3’te 2’si Devlet Başkanı Ahmet el Şara tarafından atanan komite tarafından seçilecek. Geçici parlamento üyelerinin 3’te 1’i ise doğrudan geçici Devlet Başkanı el Şara tarafından atanacak.