Danimarka Teknik Üniversitesi’nden Estrid Naver ve ekibinin, ‘X-ray CT’ ve ‘Nötron CT’ adlı iki ileri teknolojiyi kullanarak ‘Black Beauty’ (NWA 7034) kod adlı Mars gök taşına zarar vermeden içini görüntülemeyi başardığı bildirildi.

Yaklaşık 4,48 milyar yaşında olan bu taşın içinde, ‘H-Fe-ox’ (hidrojen bakımından zengin demir oksihidroksit) adı verilen küçük kaya parçacıkları bulundu. Numunenin yalnızca yüzde 0,4’ünü oluşturan bu küçük alanların, taşın toplam su içeriğinin yüzde 11’ini barındırdığı ortaya çıktı. Bu buluşun, Mars’ın bir dönem sanılandan çok daha yaygın ve muhtemelen sıvı halde suya sahip olduğunu kanıtladığı belirtildi.

Uzmanlar, bu temassız tarama yöntemini gelecekte Mars’tan Dünya’ya getirilmesi planlanan numuneler üzerinde kullanmayı hedeflediklerini açıkladı.

Günde fazladan 300 mg kalsiyum almak (yaklaşık büyük bir bardak sütteki miktar) bağırsak kanseri veya ABD’de bilinen adıyla kolon kanseri riskini yüzde 17 oranında azaltabilir.

Bilim insanları, 97 ürün ve besin maddesi ile bir kişinin kansere yakalanma olasılığı arasındaki bağlantıyı araştırmak için 542.000’den fazla kadının beslenme verilerini analiz etti.

Bulgular, süt ve yoğurt gibi kalsiyum açısından zengin yiyecek ve içeceklerin 16 yıl boyunca tanı alma riskinin daha düşük olmasıyla bağlantılı olduğunu gösterdi.

Kalsiyumun hem süt hem de süt dışı kaynaklardan elde edilen ürünlerde benzer etkilere sahip olduğu bulunmuş ve bu da riski azaltmada ana etkenin kalsiyum olduğu sonucuna varılmıştır.

Ancak ekip, çok fazla peynir veya dondurma yemenin bir fark yaratmadığını keşfetti.

Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni araştırmanın bulguları, alkol tüketimi ile kolon kanseri riskinin artması arasındaki açık bağlantıyı da güçlendirdi.

Günde fazladan 20 gr alkol tüketmenin – büyük bir kadeh şaraba eşdeğer – tüm kohortlarda riski yüzde 15 artırdığı bulundu.

Kırmızı ve işlenmiş et, bağırsak kanseri riskini artıran diğer besinler arasında yer alıyor. Günde 30 gram daha fazla kırmızı et tüketmek, riski yüzde 8 artırıyor.

Oxford Nüfus Sağlığı’nda baş araştırmacı ve kıdemli beslenme epidemiyoloğu olan Dr. Keren Papier, şunları söyledi: ‘Bu, beslenme ve bağırsak kanseri arasındaki ilişkiye dair şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı çalışmadır ve kalsiyumun bu hastalığın gelişimindeki koruyucu rolünü vurgulamaktadır.

‘Farklı popülasyonlarda kalsiyumun artırılmasının sağlık üzerindeki etkilerini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.’

Ekip, kalsiyumun koruyucu rolünün, kolondaki safra asitlerine ve serbest yağ asitlerine bağlanabilme yeteneğinden kaynaklanabileceğini ve bu sayede bunların potansiyel kansere neden olan etkilerini azaltabileceğini söyledi.

Mars’ta suyun varlığına dair önemli ipuçları var. Yüzeyinde bazı yerlerde suyun izleri görülüyor. Bunlar Mars’ın yüzeyinde bir zamanlar nehirler ve göller olduğunu gösteriyor. Ayrıca kutuplarında donmuş halde su bulunuyor. Zamanında atmosferinde de su buharının bulunduğuna dair kanıtlar elde edildi.

Mars atmosferini kaybettiğinde yüzeydeki suyun bir kısmı kayboldu.

Kalan onca suyun nereye gittiği önemli bir soruydu.

Elbette yeraltına sızmış olabilirdi ama kanıt gerekiyordu.

Bu kanıtı artık emekliye ayrılmış bir NASA aracının gönderdiği veriler sağladı.

Amerikan Uzay ve Havacılık dairesi NASA’nın 2018’de Mars’a indirdiği Mars Insight Lander adlı araç…

Mars Insight Lander, 2022 yılına kadar 4 yıl boyunca bir sismogram aracılığıyla Mars’ın nabzını tuttu, derinliklerini dinledi. O arada Mars’ta 1,319 deprem saptadı.

İşte Abd California Üniversitesi ve California Berkeley Üniversitesi’nden bilim insanları bu depremların dalgalarını incelediler. Deprem dalgalarının geçtikleri yapıların yoğunlukları, bu yeraltı yapılarının ne olduğunu ortaya koyuyordu. Kaya mı? Çökelti mi? Başka türlü bir yapı mı?

Sismik dalgalar likit su yoğunluklarından da geçiyordu.

Mars’ın aranan kayıp likit suyu Kızıl Gezegen’in yer altında, kaya kabuğunun 10-20 kilometre derinlerinde bulunuyordu.

Araştırmayı yapan bilim insanları şaka yollu Mars’a özel ilgisi olan Amerikalı iş insanı Elon Musk’a gönderme yaparak kanıtlanan su varlığının milyarderler için sevindirici bir haber olmadığını belirtiyorlar.

Araştırmacılar, “Mars’ta 10 kilometre derinlikte kuyu açmak Elon Musk için çok ama çok zor” diyorlar.

Mars’ta yer altında suyun varlığı milyarderler için sevindirici olmayabilir ama Mars denilince akla gelen en büyük sorunun yanıtına yaklaşılması açısından önemli.

Araştırmayı yürüten bilim insanlarından Profesör Michael Manga, “Su yoksa hayat da yoktur” diyor ve ekliyor:

“Yani eğer Mars’ta yaşanabilir ortamlar varsa, bunlar şu anda yerin çok derinlerinde olabilir.”

Manisa’da Büyükşehir Belediyesi’nin yaptığı proje ile su 1 lira ekmek ise 5 lira oluyor. Pilot bölgede başlayan proje 17 ilçeye yayılacak.

Manisa Büyükşehir Belediyesi yaptığı proje ile suyu 1 liradan ekmeği ise 5 liradan satacak. ‘Halk Ekmek’ projesi için pilot bölge olarak Yunusemre seçilirken sonrasında 17 ilçeye yayılması hedefleniyor.

Manisa Büyükşehir Belediyesi Başkanı Ferdi Zeyrek, konuyla ilgili yaptığı açıklamada “Önümüzdeki haftadan itibaren söz verdiğimiz gibi su 1 lira, ekmek de 5 lira oluyor” ifadelerini kullandı.

Türkiye ile Irak arasındaki görüşmelerde Terör ve Kalkınma Yolu Projesi ile gündeme gelen bir diğer konu Su Kaynaklarının İhtilafı idi.

Irak da Suriye gibi Dicle ve Fırat nehirleri üzerinde kurulan ve ülkelerinde su kıtlığına yol açtığı düşüncesinde bulunduğu barajlara, yıllardır eleştirisel ve ön yargılı yaklaşmıştır.

Dicle-Fırat Havzası Türkiye, İran, Suriye, Irak ve Kuveyt arasında paylaşılmaktadır.  Dicle’nin birçok kolu İran’dan gelir ve Dicle-Fırat birleşmesi Irak-Kuveyt sınırının bir parçasını oluşturur.

Bu iki nehir Nil ile birlikte, gerek çorak toprakların sulanıp bereketlenmesi gerekse de taşımacılık alanlarında geçtikleri yerlerde adeta hayat kaynağıdırlar.

Yaşamın esası olan taze suya sahip olmak, Orta Doğu için hiçbir zaman kolay olmamıştır. 

Bölgede yarım asrı geçen çatışmalar nedeniyle alt yapı tesisleri ve sosyal yaşam alanlarında meydana gelen ağır tahribatlar suya ulaşımı daha da zorlaştırmıştır.

Suyun sorumsuzca kullanımı ve yönetimi, kirlilik ve iklim krizi yeraltı kaynaklarının kurumasına yol açtığı gibi tali nedenleri de yok sayamayız.

Hızla artan nüfus artışı, suya ulaşmada yetersizlik ve yatırımlardaki isteksizlik sorunun diğer başlıklarıdır.

Irak ve Suriye’nin sorunun ana kaynağı olarak Türkiye’yi görmesi, işin siyaseten kolaycılığı ve kendi beceriksizliklerini örtme çabasından öte bir şey değildir.

Nispeten verimli kaynaklara sahip olan ülkemiz, iklim krizinden fazlaca nasibini almaktadır.

Su tüketiminin büyük kısmı tarımsal alanlara ve artan kentsel nüfusa yoğunlaşsa da etkin ve verimli kullanıldığını ifade etmek zordur.

Yetersiz yağış almaya başlayan ülkemizde susuzluk derinlemesine hissedilirken, nihayetinde önemi anlaşılınca suyun kullanımında ciddi önlemler alınmaya başlandı ve alt yapı yatırımları önem kazandı.

Su da Petrol vb. yeraltı kaynakları gibi ülkenin egemenlik hakkıdır.

Sınır aşan sular, geçmişten günümüze bölge ülkeleriyle ilişkilerde önemli bir yere sahip olmuştur.

Ülkemiz için Fırat ve Dicle, uluslararası su yolu olmayıp, sınır ötesi yani sınır aşan su yoludur.

Bu nehirler Meriç, Aras, Çoruh ve Asi nehirleri ile birlikte ülkemizin su kaynaklarının yaklaşık yüzde 35’ini oluşturmaktatır.

İnşa edilen barajların aşağı havzalarda yer alan ülkeleri tedirgin etmesi kadar doğal bir şey olamaz.

Devletler eğer bir nehri paylaşıyorsa nehrin üst tarafına sahip olan devletin, hukuksal açıdan nehrin alt tarafındaki devlete su sağlamak gibi bir zorunluluğu yoktur.

Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında sürdürülen çalışmalarda suyun hakça ve makul kullanımı ilkesinden hareket ettiği bir gerçektir.

Suların akılcı, verimli ve etkin kullanımı konusunda hem Suriye hem de Irak tarafına defaten yapıcı önerilerde bulunmuştur.

Tüm görüşmelerde suların bir bütün olarak ele alınmasını en optimum çözüm gördüğünü ilgili ülkelere bildirmiştir.

1987 yılında imzalamış olduğu Ekonomik İş birliği Protokolü ile Fırat’tan yılda ortalama saniyede 500 metre küp su bırakmayı taahhüt etmiştir.

Suriye ve Irak ise imzaladıkları protokol ile ülkemizden gelen suyun kendi aralarında paylaşımına yönelik anlaşmışlardır.

Suudi Arabistan ve Umman’a kadar götürülmesi planlanan ¨Barış Suyu Projesi’ne¨ öncülük etmişse de istenilen netice alınamamıştır.

Proje ile neredeyse günümüz İstanbul nüfusuna eş değerde 15 milyon kişinin su gereksinimlerinin karşılanması hedeflenmekteydi.

Suyun insani boyutunu ön planda tutan Türkiye’nin bu önerisine olumsuz yaklaşan ilk ülkeler Suudi Arabistan ve Kuveyt olmuştur.

Olumsuz yaklaşımın ardındaki ana nedenler şöyle olsa gerek.

Bölgenin Türkiye’ye bağımlı kalacağı

İsale hatlarına zarar verileceği

İsrail’in yararlanacağı

Orta Doğu’da çatışmalar, güvensizlik ve istikrarsızlık devam ettiği sürece bu ve buna benzer projelerin gerçekleşmesi olasılığı hiçte mümkün değildir.

Son sözse; Su çatışma değil, gerginlik yaratabilir. 

İsmet HERGÜNŞEN

İsmetHERGÜNŞEN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 4 Mayıs 2024

Yazarın Tüm Yazıları

Araştırmaya göre, Perseverance gezgini tarafından toplanan veriler, bir zamanlar Mars’ta Jezero Krateri adı verilen dev bir havzayı dolduran suyun biriktirdiği antik göl çökeltilerinin varlığını doğruladı.

Robotik gezici tarafından gerçekleştirilen ve yere nüfuz eden radar gözlemlerinden elde edilen bulgular, önceki yörünge görüntülerini ve bilim adamlarının Mars’ın bazı bölümlerinin bir zamanlar suyla kaplı olabileceğini ortaya koyuyor.

Kaliforniya ve Oslo Üniversitesi’nden ekiplerin yürüttüğü araştırma,  Science Advances dergisinde yayınlandı .

Araştırma, Perseverance’nin Mars yüzeyinde krater tabanında, nehir deltalarına benzeyen bitişik örgülü, tortul benzeri özellikli yeraltı taramalarına dayanıyor. .

Gezegen bilimcisi David Paige, gezicinin RIMFAX radar cihazından gelen sondajların, bilim adamlarının 20 metre derinlikteki kaya katmanlarının kesitsel bir görünümünü elde etmek için yeraltına bakmalarına olanak tanıdığını söyledi.

Bu katmanlar, suyun taşıdığı toprak çökeltilerinin, tıpkı Dünya’daki göllerde olduğu gibi, Jezero Krateri ve deltasında onu besleyen bir nehir tarafından biriktirildiğine dair şaşmaz kanıtlar sağlıyor.

Bulgular, önceki çalışmaların uzun süredir öne sürdüğü soğuk, kurak ve cansız Mars’ın bir zamanlar sıcak, ıslak ve belki de yaşanabilir olduğu yönündeki iddiayı güçlendirdi.

Bilim insanları, Dünya’ya nakledilmek üzere Perseverance tarafından toplanan örneklerde, yaklaşık 3 milyar yıl önce oluştuğu düşünülen Jezero çökeltilerinin yakından incelenmesini sabırsızlıkla bekliyor.

İSKİ’den yapılan açıklamada, küresel iklim değişikliği ve buna bağlı yaşanan kuraklığın etkilerini daha fazla hissettirdiği bugünlerde suyun tasarruflu kullanılmasının şart olduğu belirtildi.

Kuraklığın, suyun tasarruflu ve verimli kullanılmasının önemini her geçen gün artırdığı vurgulanan açıklamada, “Meteoroloji Genel Müdürlüğünün, ocak ayı verilerine göre de Türkiye birkaç bölge dışında aşırı kurak bir dönem yaşıyor. Su arzının devamlılığı için tüm dünyada olduğu gibi İstanbul’da da kullanım alışkanlıklarının değiştirilmesi gerekiyor. Su dikkatli kullanıldığında aynı ihtiyaçlar çok daha az sarfiyatla giderilebiliyor.” ifadesi kullanıldı.

Açıklamada, İSKİ’nin 2053 yılını hedef alan Su Master Plan çalışmalarının sürdürdüğü, bu plana uygun olarak gelecek yıllara yönelik yeni su kaynaklarının planlaması ve devreye alınmasına yönelik çalışmaların da devam ettiği kaydedildi.

İdarenin, kayıp, kaçak oranını düşürerek 2019 yılından bugüne kadar 60 milyon metreküpü kurtardığı ifade edilen açıklamada, geri kazanım suyu sayesinde de sadece 2022 yılında, 30 milyon metreküplük bir su tasarrufu sağladığına dikkat çekildi.

Melen Sistemi’nden alınan suyu artırmak için çalışmalara başlandığına değinilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“İSKİ, Melen 3. Terfi Merkezi kapsamında çalışmalarını tamamlamak üzere. Çalışmalar sona erdiğinde sistemden günlük 735 bin metreküp ilave su temin edilebilecek. İçme suyu yatırımlarında da hız kesmeyen İdare, başta 4 yeni içme suyu arıtma tesisi Ömerli Emirli 2. Kademe, Taşoluk, Şile ve Silivri inşaatı olmak üzere 3,5 yıl içinde 7 milyar 600 milyon liralık yatırım gerçekleştirdi.”

Açıklamada görüşlerine yer verilen İSKİ Genel Müdürü Şafak Başa, gerçekleştirilen tüm bu çalışmalara rağmen İstanbulluların da su tasarrufuna riayet etmesi gerektiğini belirterek, şu ifadeleri kullandı:

“Biz İSKİ olarak İstanbulluların küresel iklim değişikliği ve buna bağlı yaşanan kuraklığın etkilerini hissetmemesi için her türlü adımı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Ekrem İmamoğlu’nun çizmiş olduğu vizyon doğrultusunda atıyoruz. Ancak, iklim değişikliğinin ve kurak dönemin etkilerini sınırlandırmak için hepimizin el ele vermesi, 16 milyon İstanbullunun su kullanım alışkanlarını değiştirmesi son derece önemli. Yarın için şimdi harekete geçmek durumundayız.”

Son derece kurak bir dönemden geçildiğini bildiren Başa, “Meteorolojik verilere bakıldığında da bunu rahatlıkla görebiliyoruz. Yağışlı mevsimde olmamıza rağmen istenilen düzeyde bir yağış alamıyoruz. Kuraklık noktasında olağanüstü bir dönemden geçiyoruz. Biz İSKİ olarak baraj dışı kaynaklarımızla İstanbul’u 44 88 8 hm susuz bırakmıyoruz ancak bu durumun sürdürülebilir olması hemşehrilerimizin suyu tasarruflu kullanmasına bağlı.” değerlendirmesinde bulundu.

İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun İstanbul’da suya zam yapmak için meclisi olağanüstü toplantıya çağırmıştı.

Bugün yapılan toplantının ardından İBB Meclisinde oy birliğiyle alınan kararla birlikte İstanbul’da suya yüzde 40,38 zam yapıldı.

Konutta kullanılan suyun birim fiyatı 11,69 TL’ye çıktı.

İstanbul’da su fiyatlarına en son Nisan ayında yüzde 29 zam gelmişti.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Başhekimliği: “(Bolu’da sudan zehirlenen çocuklar) Üç hasta yoğun bakımda, üç hasta Çocuk Nefroloji Servisi’nde izlenmektedir. Hastalardan 5’inin diyaliz ihtiyacı olmuştur. Bu klinik tablo nedenine yönelik araştırmalar devam etmektedir.” açıklamasını yaptı

Bolu’nun Çaydurt Yuva Köyü bölgesinde içme suyundan etkilenen 30 çocuk ve 22 yetişkin çeşitli hastanelere nakledilmişti.

İstanbul’u besleyen kentteki barajların yanısıra komşu İl barajları da tamamen doldu.
Geçen sene kuruyan Kırklareli Kazandere ve Papuçdere Barajlarında doluluk oranı arttı

Geçen Kasım ayında doluluk oranı yüzde 4 seviyelerine düşen Kazandere Barajı bu gün itibariyle yüzde yüz seviyesine ulaştı.

Papuçdere Barajı ise geçen yıl Ağustos ayında 2.04 ölçülürken son verilere göre 96,96 seviyesine yükseldi.

İSKİ’nin son verilerine göre, İstanbul’u destekleyen barajların doluluk oranları Ömerli Barajı yüzde 85.86, Papuçdere Barajı yüzde 96.96, Sazlıdere barajı yüzde 66.31, Büyükçekmece Barajı yüzde 95.98, Alibeyköy Barajı yüzde 71.74, Terkos Barajı yüzde 84.32, Kazandere Barajı yüzde 100, Elmalı Barajı yüzde 94.46, Darlık Barajı yüzde 99.06, Istrancalar Barajı yüzde 99.99 olarak ölçüldü.