Felaket Nasıl Oldu

Himalayalar’ın yüksek kesimlerinde yer alan bir buzulun küresel ısınma nedeniyle dengesini kaybederek çökmesi, devasa bir buz ve kaya çığının dik vadi boyunca aşağıya yuvarlanmasına yol açtı. Kayarak düşen enkazın oluşturduğu muazzam darbe, sismometrelerde 5,2 büyüklüğünde bir sarsıntı sinyali yarattı ve ilk etapta bir deprem sanıldı.

Vadiye inen buz, kaya ve su birikintileri, Bhote Koshi nehrinin yan kolunu geçici olarak tıkayarak doğal bir bent oluşturdu. Kısa bir süre sonra muson yağmurlarıyla doymuş tortunun da baskısıyla bu bent patladı; serbest kalan devasa su ve çamur kütlesi Nepal-Tibet sınırından aşağıya doğru yıkıcı bir ani sel dalgası halinde sürüklendi.

Yeryüzünün Uyarıları 

Himalaya coğrafyası, küresel ortalamanın üzerindeki ısınma oranları nedeniyle uzun süredir buzul erimeleri ve kütle kaymaları tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyordu. Son yıllarda küresel sıcaklık artışına bağlı olarak yüksek irtifalardaki buzul göllerinin hacminin kontrolsüzce genişlediği ve dağlık yapıların dengesizleştiği bilimsel raporlara yansımıştı. Sanayi devrimi sonrası artan sera gazı emisyonlarının tetiklediği bu iklimsel dönüşüm, bölgedeki buzul kütlelerinin ani kırılmalarına zemin hazırlamış ve kırılan buzulların doğal bentleri patlatmasıyla benzeri görülmemiş bir doğal afetin zeminini oluşturmuştu.

Ülkenin Altyapısı Yok Oldu

Nepal’de Himalaya dağlarındaki Felaketin boyutları, bölgedeki altyapı ve sanayi tesislerini tamamen işlevsiz hale getirmiş durumda. Çöküşün hemen ardından nehir yataklarını basan çamur ve kaya sel; hidroelektrik santrallerini, hastaneleri, okulları ve ulaşımı sağlayan onlarca köprüyü yutarak kentleri yerle bir etti. Nepal Maliye Bakanı Swarnim Wagle, ortaya çıkan tahribatın bilançosuna dair ilk resmi tahminleri açıklarken, ihtiyaç duyulan mali kaynağın ülke ekonomisi üzerindeki yükünü “… toplam varlığımızın 10 katı” diyerek vurguladı. Ülke genelindeki elektrik üretim kapasitesinin yüzde 12’sinden fazlasını sağlayan hidroelektrik santrallerinin ağır hasar alması, turizm ve tarımla ayakta duran bölge ekonomisini doğrudan kilitledi.

Teknolojik Yardıma İhtiyaçları Var

Saha çalışmalarında arama kurtarma faaliyetlerinin genel aşaması yerel ekiplerce sürdürülürken, krizin derinleşmesiyle birlikte spesifik alanlarda dış yardıma ihtiyaç duyulduğu açıklandı. Nepal Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, genel arama-kurtarma operasyonları için yabancı saha ekiplerine ihtiyaç duymadıklarını, ancak ülkenin teknik imkanlarını aşan konularda uluslararası uzmanlığa başvurulduğunu ifade etti. Yıkılan hidroelektrik santrallerine ait su tünellerinde mahsur kaldığı değerlendirilen çalışanlara ulaşılması, çöken ulaşım ağlarının geçici köprülerle kurulması, nehir akıntısıyla yüzlerce kilometre öteye sürüklenen cansız bedenlerin kimlik tespiti, DNA testleri ve morg kapasitelerinin artırılması gibi son derece ihtisas gerektiren alanlarda dış destek talep edildi.

Ülkeler Harekete Geçti

Çin ve Hindistan başta olmak üzere bölge ülkeleri ve uluslararası toplum, teknik ekipman ve geçici altyapı desteği sağlamak üzere harekete geçti. Özellikle yıkılan yirmiyi aşkın köprünün yerine hızlıca geçici çelik köprülerin kurulması ve tünel kurtarma operasyonları için gerekli özel cihazların bölgeye sevkiyatı başlandı. Diğer yandan Nepal hükümeti, kısa vadeli teknik acil yardımların ötesinde, ülkenin orta ve uzun vadeli imar süreci için Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarıyla görüşmelerini sürdürüyor.

Şiddetli yağış ve sel özellikle Valencia kenti bölgesinde etkili oldu. Köprüler yıkıldı, yollar nehirlere döndü, otomobiller sürüklendi. Bazı insanların sel sularıyla sürüklenmemek için ağaçlara tırmandıkları görüldü. 

Acil yardım ekipleri bir yandan kayıpları ararken bir yandan da çatılarda, ağaçlarda ya da yüksek yerlerde mahsur kalanları kurtarmaya çalışıyor. 

Valencia Bölge Valisi  Carlos Mazon, mahsur kalan bazı insanların ulaşılamayacak yerlerde bulunduğunu belirtti. 

Valencia bölgesinde metrekareye 50 kilo yağış düştü. Bu bölgenin bir yılda aldığı yağış miktarına denk geliyor. Valencia’nın bilinen tarihi boyunca bu kadar ciddi bir sel felaketi yaşamadığı belirtiliyor. 

İspanya’da 1996 yılında Pirene bölgesinde meydana gelen sel felaketinde 87 kişi can vermişti. 

Hindistan’ın doğusunda meydana gelen şiddetli yağışlar nedeniyle bölgede bulunan bir barajın kapaklarının açılması sonucu komşu Bangladeş’te güneyde bulunan Feni kenti başta olmak üzere 11 bölge sular altında kaldı.

Felaketin merkez üssü Feni kenti. 1,5 milyon kişinin evi, dükkanı sular altında.İnsanlar nehre dönen cadde veya sokaklarda kimi yerlerde boyunlarına kadar suyun içinde başlarında değerli eşyaları kuru yerlere kaçıyorlar.

Bangladeş’te toplam 5 milyon kişinin selden etkilendiği bildiriliyor. 18 kişinin öldüğü, ancak sular çekilince ölü sayısının artacağı belirtiliyor.

Hindistan’sa kendi topraklarında 26 kişinin öldüğünü 64,000 kişinin de barınaksız kaldığını açıkladı.

Felaketin bu boyutlarda olmasının sebebi, Hindistan’ın baraj kapaklarının açılacağını Bangladeş’e bildirmemesi. Hindistan haber vermediğini kabul etti; baraj kapaklarının otomatik olarak açıldığını, sel nedeniyle haberleşme sistemlerinin devreden çıktığını bu nedenle de komşu Bangladeş’e haber verilemediğini öne sürdü.

Önemli bir bölümü deniz seviyesinden aşağıda olan Bangladeş, nehirler ve su yollarıyla yaşayan bir ülke. Toplum balıkçılıktan ve pirinç tarlalarından geçiniyor. Sel ve su baskınlarına alışık olan ülke Asya’nın en iyi erken uyarı sistemine sahip.

Son sel felaketinde Hindistan haber vermediği veya veremediği için uyarı sistemi çalışmadı.

Ülkenin veya bölgenin bilinen tarihinde böylesine bir sel felaketi yaşanmadığı belirtiliyor.

Bangladeş’te bir ay içinde ikinci kez meydana gelen sel felaketinde 1 milyon 800 bin kişi mahsur kalmış durumda.

Selden özellikle ülkenin kuzeyindeki bölgeler etkilendi. Sylhet’te 964 bin ve Sunamganj’da 792 bin kişi sel baskınları yüzünden mahsur kalmış bekliyor. Birleşmiş Çocuklara Yardım Fonu UNICEF, 772 bin çocuğun acil yardıma ihtiyacı olduğunu bildirdi.

Her iki bölgenin sakinleri çenelerine kadar gelen sular ya da çamurda kurtarabildikleri kadar eşyayı taşımaya çalışıyorlar. Sel bölgesinde çok ciddi gıda sıkıntısı, içme suyu ve temiz kullanma suyu sorunu var.

Mahsur kalanlarla beraber selden 2 buçuk milyon kişinin etkilendiği belirtiliyor.

Topraklarının 3’te 2’si deniz seviyesinden 5 metre yükseklikte olan dünyanın 8’inci kalabalık ülkesi Bangladeş’e yılda ortalama 2 metre 20 santim yağış düşüyor.

Son bir aydaki iki büyük sel felaketi, kuzeydeki Hindistan dağlarından gelen aşırı yağışların 4 nehri taşırması sonucu oluştu.

Diğer körfez ülkeleriyle birlikte ölçümlü dönemin en şiddetli yağışına maruz kalan çöl ülkesi Birleşik Arap Emirlikleri selden sonra toparlanmakta zorlanıyor.

Ülkenin meteorologları yıllık 9,5 santim yağış alan Birleşik Arap Emirlikleri’ne bir günde 14 santim yağdığını belirttiler.

Körfez bölgesinde can kaybı 21’e yükseldi. Oman’da 20 kişinin Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise 1 kişinin öldüğü bildirildi.

Satın alma gücü paritesine göre, kişi başı yıllık gelirin 92,000 dolar olduğu ülkede özellikle dünyanın en işlek havalimanı olan Dubai Hava Limanı’nda ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Havalimanının pistleri sular altında kalmış, terminalleri su basmıştı. Dubai Havalimanı neredeyse tamamen işlevsiz. Sadece bir terminal çalışıyor. Önemli bir turizm merkezi olan Dubai’de çok sayıda yolcu rezervasyonlarının onaylanmasına rağmen uçamıyor. Yolcular kontuarların kapalı olmasından, saatlerce beklemekten ve yiyecek sıkıntısı çekmekten yakınıyorlar.

Dubai kent merkezinde de henüz yaşam normale dönmüş değil. Tankerler yollardaki suyu çekmeye çalışıyor. Araçlar hala terkedilmiş durumda. Okulların 1 hafta kapalı kalacağı duyuruldu. 12 Şeritli Şeyh Zayed Otoyolu’nun bazı kesimleri hala sular altında.

Birleşik Arap Emirlikleri yağmur için bulut tohumlama yöntemini kullanan bir ülke. Aşırı bulut tohumlamanın son şiddetli yağışlara yol açtığı iddia edilse de uzmanlar iklim değişikliğine işaret ediyorlar.

Birleşik Arap Emirlikleri basınında da “iklim değişikliği nedeniyle gelecekte bu tür felaketlere hazır olmalıyız” yorumları yapılıyor.

Şiddetli yağışlar körfez bölgesindeki kentlerde sele yol açtı. Umman’da can kaybı var.

Umman yetkilileri 18 kişinin öldüğünü bildirdiler. Ölenler arasında içinde bulundukları aracın sürüklenerek sular altında kalması yüzünden hayatlarını kaybeden 10 ila 15 yaşları arasında 15 öğrenci de var. Ummanlı yetkililer çok sayşıda kişinin kayıp olduğunu da açıkladılar.

Bölge genelinde 1 yıllık yağış bir günde düştü.

Sel yüzünden hayatın en çok etkilendiği yerlerden biri de Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kenti oldu. Çok sayıda araç içindekilerle birlikte nehire dönen yollarda mahsur kaldı.

Dünyanın en yoğun sivil havacılık ulaşım merkezi Dubai Havalimanı’nda seferler yapılamadı. Havalimanındaki pistlerin sular altında olduğu uçakların suları yararak dalgalar oluşturarak ilerledikleri görüldü. Terminal binalarının bazı bölümlerini su bastı. 

Bahreyn de şiddetli yağıştan etkilinen bir başka körfez ülkesiydi.

Körfez bölgesi çok sıcak ve kuru havasıyla biliniyor. Ancak son zamanlarda küresel iklim değişikliği yüzünden bölgede şiddetli yağışların görülme sıklığı artmıştı.

Körfez bölgesinde, Birleşik Arap Emirlikleri’nde bir süre önce küresel iklim zirvesi COP28 gerçekleştirilmişti.

‘Azgın’ yağış 23 milyon insanı etkiledi; New York City, Long Island ve Hudson Vadisi’nde olağanüstü hal ilan edildi

New York Valisi Kathy Hochul, gece boyunca bazı bölgelerde 13 cm’ye (beş inç) kadar yağmur yağdığını ve gün boyunca 18 cm’ye (yedi inç) kadar yağmur beklendiğini söyledi.

Hava koşulları nedeniyle New York City, Long Island ve Hudson Vadisi’nde olağanüstü hal ilan edildi.

Yağmur şehrin metro sisteminin büyük bir bölümünü kapattı, caddeleri ve otoyolları sular altında bıraktı ve Queens, Doğu Elmhurst’teki LaGuardia Havalimanı’ndaki üç terminalden en az biri kapatıldı.

Kötü hava şartları nedeniyle hava ulaşımının da olumsuz etkilendiği New York’ta, LaGuardia Havalimanı’nın bir terminaline (Terminal A) tüm erişimin kapandığını, eyaletteki 3 havalimanında aksamaların yaşandığı bildirildi

Hava tahmin raporlarına göre, cumartesi gününe kadar yağışlar sürecek. Yer yer 20 santimetreyi bulması beklenen şiddetli yağmur nedeniyle New York’un şehir bölgesindeki bazı kesimler için ani sel uyarısı yapıldı.

BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), Libya’da yaşanan sel felaketine ilişkin 16 Eylül’de yayımladığı raporda 11 bin 300 olarak açıkladığı hayatını kaybedenlerin sayısını, 3 bin 958 olarak güncelleyerek bugün yeni bir rapor yayımladı.

OCHA’nın raporunda Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) dayandırarak paylaştığı verilere göre Libya’nın doğusundaki sel felaketi nedeniyle 3 bin 958 kişinin yaşamını yitirdiği ve 9 binden fazla kişinin kaybolduğu ifade edildi.

Arama kurtarma çalışmalarının sürdüğü ve bu rakamların artmasının öngörüldüğü kaydedildi.

-IOM’a göre 40 binden fazla kişi yerinden oldu

BM Uluslararası Göç Örgütünün (IOM) verilerine göre, ülkenin kuzeydoğusunda 40 binden fazla kişi yerinden oldu.

Selden en çok etkilenen Derne kenti gibi yerlerde yaşanan erişim kısıtlamaları nedeniyle sınırlı veri toplanabildiği kaydedilen açıklamada, yerinden edilen kişi sayısının daha yüksek olmasının öngörüldüğü ifade edildi.

Derne kentinde en az 30 bin kişi yerinden oldu.

-71,4 milyon dolarlık “acil yardım” çağrısı

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonuna (UNICEF) dayandırılan verilerde, Libya’da yaşanan selden etkilenen yaklaşık 300 bin çocuğun artan ishal, kolera ile yetersiz beslenme riskinin yanı sıra şiddet ve istismar riskiyle de karşı karşıya kaldığı belirtildi.

Libya için selin sonrasında BM’nin Merkezi Acil Durum Fonu’ndan (CERF) acilen 10 milyon dolar ayrıldığı ve sonrasında 71,4 milyon dolarlık “acil yardım” çağrısı yapıldığı hatırlatıldı.

Libya’da 884 bin kişinin ihtiyaç sahibi olduğu, bunlardan 250 bininin acil ihtiyaçlarının karşılanmasının hedeflendiği aktarıldı.

-Libya’daki sel felaketi

Orta Akdeniz’de etkili olan ve 10 Eylül’de Libya’nın doğusunu etkileyen “Daniel” Fırtınası, Bingazi, Beyda, Merc, Suse ve Derne kentlerinde sel felaketine neden olmuştu.

Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, sel felaketi nedeniyle 11 Eylül’de ülke genelinde 3 günlük yas ilan etmiş, Libya Başkanlık Konseyi de kardeş ülkelere ve uluslararası kurumlara, “sel felaketinden zarar gören bölgeler için yardım” çağrısında bulunmuştu.

Demirköy Belediye Başkanı Recep Gün selle ilgili son durumu bildirdiği HaberTürk canlı yayınında “Turistik kamp alanında 4 kişiden haber alınamıyor. 4 kaybımız var, aramalar sürüyor” açıklamasında bulundu.

Kırklareli’de sağanak sonucu derelerin  taşmasıyla İğneada Demirköy arasında bulunan bağlantı yolları sular altında kaldı.

Derelerden taşan sular ormanın içerisinde kurulu bungalov evleri sular altına bıraktı.

Ekipler, bungalov evlerde kayıp veya mahsur kalabileceğini değerlendirerek bölgedeki arama ve tarama faaliyetlerini artırdı.

Bölgede, AFAD, UMKE’nin yanı sıra askeri araçlarında bölgede çalışmalara katıldı.

Nevşehir’de meydana gelen sel ve su baskınlarında 2 kişi yaşamını yitirdi.

Aksaray ve çevresinde meydana gelen selde mahsur kalan 13 kişi jandarma ve AFAD ekiplerince kurtarıldı, 1 kişinin cesedine ulaşıldı.

Aksaray’da sel sularına kapılan bebeği arama çalışmaları sürüyor.

Nevşehir’in Gülşehir ilçesinde etkili olan şiddetli yağışta sel sularına kapılan çift hayatını kaybetti.

İlçeye bağlı Tuzköy Mahallesinde, aniden bastıran sağanak yağış su baskınlarına neden oldu.

Gülşehir Yolu’nda, 62 yaşındaki Şevket Şimşek idaresindeki 40 EK 339 plakalı araç sel sularına kapıldı.

Araç sürücüsü ile eşi Zöhre Şimşek (60), araçla birlikte kayboldu.

Aksaray, Kireçlik mevkisinde sel sularına kapılan Gülseren E’nin cansız bedenine ulaştı.

Öte yandan bir bebeğin kayıp olduğu, arama çalışmalarının devam ettiği öğrenildi.