Reuters ajansının analizine göre, savaşın ilk yarım yılında öne çıkan altı temel sonuç şu şekilde şekillendi:
Trump siyaseten ağır yaralı, küresel ekonomi eğildi ama kırılmadı, İran ağır darbe aldı ama pes etmedi, Orta Doğu ateş çemberi içinde kaldı, nükleer tesisler vuruldu ama tehlike geçmedi ve ABD’nin cephanesinin sıkıntılı durumu.

​”Küçük Bir Gezi”den Siyasi Krize
Trump’ın başlangıçtaki hafife alıcı söylemi, bugün seçmen nezdinde en büyük sorununa dönüştü. Pompadaki benzin fiyatlarının rekor kırmasıyla birlikte halk desteği %31’e kadar geriledi. Yaklaşan seçimler öncesinde Cumhuriyetçi Parti, savaşı derhal bitirmek isteyenler ile operasyonların sertleşmesini savunanlar arasında ikiye bölünmüş durumda.

Küresel Ekonomi Şoklara Dayanıyor
Dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nın tıkanması küresel bir resesyon korkusu yarattı. IMF büyüme tahminlerini düşürdü ancak 1970’lerdeki gibi tam bir çöküş yaşanmadı. Günümüz dünyasının enerjiye geçmiş kadar bağımlı olmaması ve Yapay Zeka sektörüne akan milyarlarca dolarlık sermaye küresel ekonomiye can simidi oldu.

​Yaralı Ama Tehlikeli Bir İran
ABD ve İsrail bombardımanları İran’ın konvansiyonel ordusuna ağır kayıplar verdirdi. Ancak Tahran, tünellerde sakladığı balistik füzeleri ve ucuz dronlarıyla hala Washington’ın canını yakabiliyor. Ağır ekonomik yaptırımlara rağmen rejim, içerideki muhalefeti “dış tehdit” gerekçesiyle bastırarak ayakta kalmayı başardı.

Rahatları Yerindeydi Şimdi ise Körfez Ülkeleri Ateş Hattında
Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi ABD müttefikleri savaşın doğrudan tarafı haline geldi. İran misillemeleri bu ülkelerdeki ABD üslerini ve lojistik merkezleri hedef aldıkça, yıllardır inşa edilen bölgesel ticaret ve turizm ağı çöktü.

Kayıp Uranyum Bilmecesi
Natanz ve Fordo gibi devasa nükleer tesisler sığınak delici bombalarla imha edildi. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), İran’ın savaştan hemen önce çıkardığı 440 kg yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumun izini kaybetti. Malzemenin gizli bir yere taşınmış olma ihtimali, nükleer silah tehdidini ortadan kaldırmış değil.

​ABD’nin Füze Fakirliği veya Kurmay Aklı Yokluğu
İran’a yönelik saldırılarda ylardır aralıksız atılan Patriot ve THAAD savunma füzeleri ile hassas güdümlü bombalar, Amerikan savunma sanayisinin üretim kapasitesini aştı. Pentagon, Orta Doğu’da harcanan bu devasa mühimmat stoku yüzünden Çin’e karşı Pasifik’teki caydırıcılığının zayıflamasından endişe ediyor. Kimi araştırmacılar, “acaba” diyor : ” ABD ordusu başkanın çılgın (vurun vurun) talimatlarına uyup kurmay aklını bir kenara mı bıraktı? Durumu generallerini dinlemeyen Hitler’in İkinci Dünya Savaşı’ndaki akıbetine benzetenler var.

6 Aylık Savaşın Kısa Hikayesi
Çatışma, 28 Şubat 2026 tarihinde ABD ve İsrail’in “Kükreyen Arslan” kod adıyla İran’ın nükleer ve füze merkezlerine düzenlediği sürpriz hava harekâtıyla başladı. Mart ve Nisan aylarında İran, misilleme olarak Körfez’deki ABD üslerini balistik füzelerle hedef aldı ve Hürmüz Boğazı’nı sivil gemi trafiğine kapattığını duyurdu.
Mayıs ve Temmuz ayları arasında ise çatışmalar tamamen denize kaydı. Temmuz ayında yürütülen diplomatik ateşkes girişimlerinin çökmesiyle birlikte süreç, tarafların askeri ve ekonomik kaynaklarını tükettiği uzun soluklu bir yıpratma savaşına evrildi.

​Altı aylık bilanço ağırlaşmaya devam ediyor.
Savaşın en acı olaylarından biri, ABD ve İsrail saldırılarının başlangıcında İran’da bir okulun vurulması ve 165 kız çocuğunun katledilmesiydi. Ülkenin güneyindeki Minap kentinde meydana gelen olaydan sonra İran halkı haftalarca yas tuttu.
Tahran yönetimi ve bağımsız gözlemciler İran tarafında askeri ve sivil olmak üzere 3.500’den fazla kişinin yaşamını yitirdiğini bildiriyor. ABD ordusu ise operasyonlar süresince 40’tan fazla uçak ve İHA kaybettiğini, 20’ye yakın askerinin öldüğünü doğruladı.
Bölgesel denklemde Yemen’deki Husiler de Hürmüz’deki ablukayı destekleyerek Babülmendep Boğazı üzerindeki baskıyı artırıyor. İran devlet medyası ise yaşanan bu çatışmayı, 1980’lerdeki Irak savaşına atıfta bulunarak “Üçüncü Zorunlu Savaş” olarak nitelendiriyor.

Görüşmelerde Konu Hürmüz

Bölgesel yetkililerden alınan bilgilere göre dolaylı görüşmeler, askeri tırmanışın ana tetikleyicisi olan Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerinin güvenli bir mekanizmaya bağlanması ve haziran ortasında sağlanan geçici ateşkes şartlarına geri dönülmesi üzerine yoğunlaşıyor. ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mike Waltz, ABD Başkanı Donald Trump’ın diplomatik temaslara alan tanıdığını belirterek, Umman ve İran dâhil birçok aktörle teknik düzeyden en üst seviyeye kadar temasların sürdüğünü ifade etti. 

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Washington ile doğrudan bir temaslarının olmadığını, mesajların aracı ülkeler vasıtasıyla iletildiğini doğrulayarak, Umman ile Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliğine ilişkin görüşmeler yapıldığını ancak boğazın şu aşamada kapalı kalmaya devam ettiğini bildirdi.

Son Füze Atışmasında ABD Askerleri Can Verdi

Son iki haftalık süreçte ise taraflar arasında şiddetli füze salvoları ve ağır bombardımanlar yaşanmış. İran’ın, küresel petrol taşımacılığının kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere ateş açmasının ardından ABD ordusu, İran kıyı bölgelerini ve altyapı tesislerini hedef alan geniş çaplı hava operasyonları düzenlemişti. Buna karşılık İran, bölgede ABD güçlerine ev sahipliği yapan üslere füze ve insansız hava araçlarıyla misillemede bulunmuş; Ürdün ve Irak’taki üslere düzenlenen saldırılarda ABD askerleri hayatını kaybetmişti. ABD ve İsrail ile İran hattında daha önce de defalarca benzer şekilde tırmanan krizler yaşanmış; gerilimin füzelerle tırmandığı, ardından geçici ateşkes ve arabuluculuk girişimleriyle durulduğu, fakat kısa süre sonra yeniden çatışmaya dönüştüğü bu savaş-ateşkes döngüsü defalarca tekrarlanmıştı.

Her İki Tarafın Füze Kapasitesi Stoklarıyla Sınırlı

Görüşmelerde sağlanan iyileşmeye rağmen, haziran ayında imzalanan 60 günlük geçici anlaşmanın süresi hızla tükenirken, İran’ın nükleer programı gibi temel anlaşmazlık konuları henüz masaya gelebilmiş değil. Öte yandan askeri uzmanlar, her iki tarafın füze ve hava savunma mühimmatı stoklarını ne kadar süre bu yoğunlukta sürdürebileceğini sorgularken, Washington yönetimi savunma kapasitesinde bir sıkıntı yaşanmadığını vurguluyor. Deniz ablukasını sürdüren ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise bölgedeki ticari gemilerin yönlendirildiğini ve güçlerinin yüksek alarm durumunu koruduğunu bildiriyor.

Pentagon’dan ve çeşitli kaynaklardan edinilen bilgilere göre, ABD ordusu İran’a ait stratejik askeri tesislere, komuta kontrol merkezlerine ve hava savunma sistemlerine yönelik hava saldırıları gerçekleştirdi. Bombardımanın, İran’ın bölgedeki vekil güçlerini hedeflediği de belirtiliyor. Saldırı, ABD’nin bölgedeki  müttefik unsurlarına yönelik tehditlerini bertaraf etmek amacıyla amacıyla da düzenlendiği vurgulanıyor.

Kuveyt’te Ağır Hasar Var

İran bombalanırken aynı saatlerde, ABD askeri varlığına ve kritik altyapı tesislerine ev sahipliği yapan Kuveyt’te de alarm durumuna geçildi. Kuveyt semalarında tespit edilen çok sayıda kamikaze drone ve balistik füze, ülkedeki stratejik noktalara isabet etti. Savunma sistemlerinin füzelerin bir kısmını havada imha ettiği aktarılırken, düşen mühimmatların askeri üsler yakınlarında ve bazı altyapı tesislerinde hasara yol açtığı bildirildi. Saldırıların doğrudan İran topraklarından mı yoksa Irak ve Yemen gibi bölgelerdeki İran yanlısı milisler tarafından mı fırlatıldığına dair incelemeler sürüyor.

Bir Yandan “Anlaştık” Mesajları Verildi Bir Yandan da Füzeler Ateşlendi

Bölgeyi bu kanlı hesaplaşmaya götüren süreç, son aylarda karşılıklı misillemelerle tırmanmıştı. İsrail ile İran arasındaki gerilim giderek tırmanmış ve iki ülke doğrudan birbirlerinin topraklarını hedef almaya başlamıştı. Bu süreçte ABD, müttefiki İsrail’e olan askeri desteğini en üst seviyeye çıkaracağını ilan etmişti. İran ise bölgedeki ABD üslerinin ve Washington ile iş birliği yapan Körfez ülkelerinin hedef alınacağı yönünde sert uyarılarda bulunmuştu. Daha önce de Kızıldeniz ve Irak’taki ABD unsurlarına yönelik taciz atışları yapılmış, ancak bu son saldırı dalgası doğrudan devletler arası açık bir savaşa dönüş sinyali vermişti. 

Küresel Ekonomi Yine Tedirgin Oldu

Saldırı haberlerinin hemen ardından uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarında çok sert bir yükseliş kaydedildi. Brent petrolün varil fiyatı ani bir sıçrama yaşayarak küresel enerji krizini yeniden tetikledi.

Uluslararası Nafile Tepkiler

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği, taraflara acil itidal çağrısında bulunarak Orta Doğu’da geri dönülemez bir felaketin eşiğinde olunduğu uyarısını yaptı. Avrupa Birliği ve bölge ülkeleri de durumun daha fazla tırmanmaması için diplomatik temasları yoğunlaştırmaya çalışıyor.

Hürmüz Boğazı’nda Sıcak Temas

Reuters’ın 5 Mayıs 2026 tarihli özel raporuna göre, bölgedeki ateşkes süreci büyük bir belirsizliğe sürüklendi. ABD ordusu, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’nda İran’a ait olduğu belirlenen altı adet sürat teknesiyle birlikte çok sayıda seyir füzesi ve insansız hava aracını (İHA) imha ettiğini açıkladı. Gerilim, Başkan Donald Trump’ın bölgede mahsur kalan ticari tankerleri korumak amacıyla başlattığı “Project Freedom” (Özgürlük Projesi) kapsamında donanmayı bölgeye sevk etmesiyle doruk noktasına ulaştı.

İran Devrim Muhafızları’nın boğazı mayınlar ve dronlarla fiilen kapatma girişimi karşısında, Washington yönetimi İran limanlarına yönelik kapsamlı bir deniz ablukası başlattı. Bölgedeki Amerikan kuvvetleri, geçişleri engellemeye çalışan İran unsurlarına sert müdahalede bulunurken; Tahran yönetimi ABD’nin sivil tekneleri vurduğunu ve beş sivilin hayatını kaybettiğini iddia ederek misilleme tehdidinde bulundu.

Krizin Kökenı: Washington-Tahran Hattında Kırılma

Gerginliğin temelleri, Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine yönelik düzenlediği hava saldırılarıyla atılmıştı. Bu saldırıların ardından İran, dünya ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma kararı almıştı.

İslamabad’da yürütülen barış görüşmelerinden sonuç alınamamış, İran’ın nükleer
kapasitesinden ödün vermemesi üzerine Başkan Trump askeri seçeneği tekrar masaya sürmüştü.

ABD donanmasına boğaza döşenen mayınları temizleme ve İran gemilerini engelleme emri verilmişti. İki hafta sürmesi planlanan geçici ateşkes süresi dolmadan, tarafların Hürmüz Boğazı’ndaki bu doğrudan çatışması, bölgenin topyekûn bir savaşa doğru sürüklendiği endişelerini haklı çıkarmıştı.

Ekonomik Sarsıntı ve Piyasalardaki Belirsizlik.

Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki bu yeni çatışma dalgası, küresel piyasaları anında vurdu. Petrol fiyatları, hafta başında %6’lık sert bir yükseliş kaydetti. ABD Donanması’nın geçişleri zorla açmaya çalışması piyasalarda bir miktar rahatlama yaratmış görünse de tedarik zincirindeki bozulmalar gıda ve enerji fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı.

Güney Koreli “HMM Namu” gibi sivil gemilerin boğazda hasar alması, küresel sigorta şirketlerinin bölgedeki gemiler için primlerini fahiş oranlarda artırmasına neden oldu.

Ekonomik analistler, boğazdaki bu kilitlenmenin devam etmesi durumunda, dünya ekonomisinin uzun süreli bir durgunluğa ve yüksek enflasyon sarmalına gireceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Pentagon’un, askeri çatışma kayıplarını paylaştığı veri tabanındaki güncelleme ABD’nin İran’a yönelik “Destansı Öfke Operasyonu” sürecindeki kayıplarını ortaya koydu.

Son güncellemeye göre 28 Şubat’ta başlayan saldırılar ve İran’ın misillemeleriyle devam eden “savaşta” şimdiye kadar 415 ABD askeri yaralanırken 13 asker hayatını kaybetti

Müzakere Masasında “Kalıcı Son” Israrı

İran resmi haber ajansı IRNA’nın aktardığına göre, Tahran yönetimi Pakistan aracılığıyla iletilen 10 maddelik karşı teklifinde, geçici bir ateşkese yer olmadığını belirtti. İranlı üst düzey yetkililer, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ancak yaptırımların kaldırılması ve bölgedeki çatışmaların tamamen sona erdirilmesini içeren kapsamlı bir “İslamabad Mutabakatı” çerçevesinde mümkün olabileceğini vurguladı. Trump’ın belirlediği son mühlet yaklaşırken, İran Dışişleri Bakanlığı “Düşmanlarımıza yeniden toparlanma fırsatı verecek bir mola değil, savaşın bir daha tekrarlanmayacağı kesin bir bitiş istiyoruz,” açıklamasında bulundu.

Gece Boyu Süren Görüşmeler 

Kriz, geçtiğimiz şubat ayında başlayan çatışmaların ardından İran’ın küresel enerji sevkiyatının kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla derinleşmişti. Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin arabuluculuğunda yürütülen diplomatik temaslarda, 45 günlük geçici bir ateşkes ve eş zamanlı olarak Boğaz’ın ticarete açılması öngörülmüştü. Hafta sonu boyunca taraflar arasında yoğun bir mesaj trafiği yaşanmış; ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve özel elçi Steve Witkoff, Pakistanlı yetkililerle gece boyu süren görüşmeler gerçekleştirmişti. Trump, daha önce Tahran’ın talebi üzerine enerji tesislerine yapılacak saldırıları 10 gün ertelediğini iddia etmiş, ancak İran tarafı bu açıklamayı “asılsız” bularak reddetmiş, ardından da 7 Nisan Salı gününe kadar süre tanımıştı. ABD Başkanı aksi halde İran’ın enerji altyapısını yok etme tehdidinde bulunmuştu. 

Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık nedeniyle küresel petrol fiyatları rekor seviyelere tırmanırken, piyasalar Salı günkü son mühlete kilitlenmiş durumda.

İsfahan yakınlarında düşürüldüğü iddia edilen ABD uçağına dair enkaz görüntüleri sosyal medyada yayılırken, Pentagon operasyonel detaylar hakkında sessizliğini koruyor.

Sürecin nereye evrileceği, Trump’ın “final” dediği Salı gecesi ültimatomunun ardından netleşecek gibi görünüyor. 

Görüntülerin “kahramanları” , dünyayı fethetmeye hazır, dış görünüşleri acımasız, içlerinden ise yufka yürekli Amerikan askerleri ve çoğu beyaz, dünya güzeli çocukları!

Bir zamanlar kovuldukları “üçüncü dünya” ülkelerinde coni diye alay konusu olan bu askerler, bir askeri üs’te  ya da savaş gemisi güvertesinde, savaşçı üniformalarının içinden göğüslerini şişirmiş, kartal bakışlarını ufka dikmiş, hazırol’da bekliyorlar !

“Arş yiğitler!” dendiğinde düşmanın üzerine hamle ediverecek bir disiplin içindeler. Sert yüzleri, dünyanın öbür ucundaki düşmana kilitlenmiş gibi.

Dünyanın öbür ucundaki düşmanları ve çocuklarını korkutmaktan öte yok etmek için.

Derken, o da ne?

Oralara nasıl geldiği, Pearl Hourbor’dan bu yana çevresinde kuş uçurtulmayan Amerikan gemilerine ya da düşmana saldırmaya kilitlenmiş askerlerin hazır beklediği üsse nasıl girdiği bilinmeyen yalpak yürüyüşlü bir çocuk çıkıveriyor ortaya.

Çocuk o kadar sevimli ki, bazen insanın bunu yapay zekaya mı çizdirmişler acep diye sorası geliyor!

Galiba çocuklar yapay zeka ürünü ama sahici duruyorlar.

Gerçek çocukların işlevini görmek üzere üretildikleri için sahi sanılıyorlar.

Çocuk dimdik duran askerlere yaklaşıyor; birinin önünde duruyor.

“Deed!” diye ağlamaklı bir ses çıkarıyor; babacık der gibi bir şey!

Bakıyorsunuz, o da ne?

Kendisine babacık diye seslenilen asker,  ama bir tek o asker,  göz yaşları içinde disiplini bozmak pahasına yavrusuna sarılıyor. Ötekiler ağlamamak için dişlerini sıksa da kımıldamıyor.

Baba kız -ya da oğul- sımsıkı sarılıyorlar birbirlerine. (Bu videolarda kadınlar yalnzca asker kıyafetleri içinde var.)

Sarılma manzarasını görünce insanın burnunun direği sızlıyor, gözü yaşarıyor, yüreği daralıyor üzüntüden!

“Ulan reva mı bu baba kız’ı birbirinden ayırmak” diye düşünmenizi amaçlıyorlar.

“Ulan alçak İranlılar, Amerika’ya füze göndermeyi planlamasaydınız, hiçbir kanıtı ortaya konulmamış nükleer bir şeyler üretmeseydiniz masum Amerikan askerleri sizi yok etmek için oralara gönderilmeyecek, çocuklarından ayrı düşmeyeceklerdi!” demenizi bekliyorlar.

Baba-çocuk temalı bu videoların ardından bazen de Amerikan bayrağına sarılı tabutlar ve ağlayarak bu tabutlara sarılan çocukların -yine yapay zeka- görüntüleri yayınlanıyor.

İşin ilginç yanı, bu videoların yayınlanmaya başlaması İran’a saldırmaya başlamalarından epey öncesine denk geliyor.

Pedofili iddialarıyla yoğun biçimde suçlanan başkanlarının bir yandan da gündem değiştirme manevralarına o çocukları alet ediyorlar.

Derdest edilerek çocuklardan kesinlikle uzak tutulması gereken birini, çocuklara savundurtuyorlar.

Hatta son zamanlardaki görüntülerde çocuklara asker giysileri giydirip hazırol’daki askerlere yat-kalk diye komut verdiriyorlar.

Hem askerlere sevimlilik kazandırıyorlar, hem de bu çocukların iyi askerler olarak büyüyeceklerini ima edip dünya çapında bir beyin yıkama mekanizmasına süreklilik sağlıyorlar.

Militarizmi diplomatik ve politik bir araç olarak icat eden en eski Alman başbakanı Bismark’ın ruhunu şad ediyorlar.

Militarizmi icat eden Almanya’yı çoktan aştılar,  dünyayı saldırganlıklarına ikna etmek için kültürel saldırıyı sürdürüyorlar..

Kültür emperyalizminin 75-80 yıldır dünyanın iliklerine işlediği yetmedi, yeni ve en kötü niyetli bir aşamaya geçtiler.

Amerika’nın teknolojileri, sosyal medyaları, yapay zekaları ile önce iç sonra tarafsız sandıkları dünya ülkelerinin kamuoylarına duygusal mesaj bombardımanlarının ardında çok basit nedenler var!

Göz diktikleri ülkelerin gözünü korkutup doğal kaynaklarına çökmek ve kendilerine dünyayı yönetmelerini sağlayan yeni etki alanlar açmak. Onun için diyorlar ki:

“İran’da bir okulu bombalayacağız, 170 kız çocuğunu katledecelğiz, aman sesinizi çıkarmayın! 

Sesinizi çıkarırsanız, yapay zeka görüntülerindeki küçük sevimli Amerikan çocukları çok üzülür sonra, babasız kalırlar!”

İnsan düşünüyor da, galiba savaş suçu suçların en ağırı değil.

Savaş suçundan daha ağırı, yüzyılın en gaddar, en haksız savaşlarının alçakça propagandası için çocukları kullanmak.

“Bir Amerikan çocuğu bütün İranlı çocuklara bedeldir,  Filistinde soykırıma uğratılan çocuklardan İsrailli çocuklar daha değerlidir!” gibi sübliminal mesajlar,  çocukları ülkelerine göre ayırıp savaş propagandası yapmak iletişim çağı ırkçılığıdır

Bunları yapanlara emir veren zat, megolaman, kifayetsiz muhteris, bugünden yarını düşünmeyen biri.

Anlaşılan ülkesinde bu işlerden kazanç sağlayan gruplardan hangisi ne yana çekse oraya gidiyor, bir dediği ötekini tutmuyor, ne yapacağını bilemiyor.

NATO kurulduğundan beri ABD’ye tek laf etmeyen Avrupa Ülkeleri birer birer rest çekmeye başladı. 

“Bu bizim savaşımız değil” sözü slogan halini alıyor.

ABD’nin 50 eyaletinde 9-10 milyon insan toplanıyor.

Hayat Hollywood filmlerindeki kadar romantik komedi tadında gitmiyor.

Ama yetmez!

Şimdilik baş başa kalmış görünen ABD ve İsrail’in savaş baronlarını bekleyen bir uluslararası ağır ceza mahkemesi süreci olmalı.

Bu mahkeme, ilk elden Gazze’de, Lübnan’da, İran’da katledilen, geleceği karartılan çocuklar için görev yapmalı ve cezalar vermeli.

Bunu bütün dünya çocukları için yapmalı!

Sonra yargılanacakları suçlar zaten sabit!

COŞKUN KARTAL

Trump, en son dün ‘Savaşa hayır’ diyen İspanya örneğinde olduğu gibi kendisinden yana olmayana da ‘ceza’ kesiyor. 

Dünya’da kimin eli kimden güçlüyse onun hegemonyası hakim oluyor. 

–9

İran,  geçen haziranda çıkan 12 Gün Savaşı’ndan sekiz ay sonra yeniden ABD ve İsrail’in saldırısına uğradı. Gerekçe ise İran’ın ‘nükleer silahlanmasını tamamlama’ aşamasında olması! Trump,  ‘İran’ın ABD’ye ulaşabilecek nükleer füzeler geliştirdiği’ iddiasının yanı sıra rejimi devirme amacıyla da kendisini tetikleyen İsrail’le birlikte savaş açtı.

Dünya bir kez daha uluslararası hukukun yerinde yeller estiği bir sistemin utancıyla karşı karşıya kaldı. 

Toplanan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde de ‘kınama’ dışında yine gelişme olmadı. 

–İRAN’DA VAR İSRAİL’DE YOK MU?-

Nükleer silahların yarattığı tahribat 2. Dünya Savaşı’nda ortaya çıkmıştı.  

Hitler’in nükleer silah hazırlığında olduğu tahminiyle Manhattan Projesi’ni başlatan ABD amacına ulaştı, Japonya’nın Hiroşima ve Nagazaki kentlerine atom bombası yağdırdı. Bunun yarattığı katliamın yanı sıra Sovyetler Birliği’nin de aynı güce kavuşmasından sonra ABD nükleer teknolojinin sadece barışçıl amaçlı kullanılması için harekete geçti. 

Ülkelerin nükleer silahlanmaması için Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu kuruldu (1957) .

Birleşmiş Milletler bünyesinde Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) imzaya açıldı (1968). 

–ABD’DEN REAKTÖR-

ABD bu sürede İsrail gibi dostu devletlere küçük çaplı nükleer araştırma reaktörleri verdi.  Şah Rıza Pehlevi iktidarındaki İran, bu soğuk savaş döneminde Sovyetler Birliği’ne karşı ABD’nin müttefikiydi. ABD, ‘Barış için atom’ kapsamında İran’a 1955’te nükleer reaktör sattı. Uluslararası Atom Enerjsi Ajansı’na üye olan İran, Tahran’da ilk nükleer araştırma merkezini ve   nükleer araştırma reaktörünü kurdu. İran 1970’de  NPT’yi de imzaladı.  

Ancak İran’da 1979’da Şah Pehlevi devrilip yerine İslam Cumhuriyeti kurulunca işler tersine döndü. İran, ABD ve İsrail için tehdit sayıldı. İran için de ABD ‘Büyük Şeytan’ , İsrail ‘Küçük Şeytan’ oldu.

İslam devriminin Lideri Ayetullah Humeyni’nin dini gerekçelerle sıcak bakmamasıyla ara verilen nükleer çalışmalara Irak’la savaşan İran yeniden başladı. 

2002’de devrim muhaliflerinin İran’ın uranyum zenginleştirdiği ve ağır su ürettiği açıklamasıyla nükleer silah krizi ateşlendi. İran nükleer silah geliştirmeye çalışmakla suçlandı.

Geçen yıl 12 gün süren savaş,  şimdi 6’ncı gününde. 

Hiç kimse nükleer silahlanma ve kullanma yanlısı olamaz. Ancak;
Uluslararası alanda nükleer silahlarının bulunduğu bilinen İsrail NPT’yi dahi imzalamadı, sürekli yan çizdi.

Kurulduğu 1948’den itibaren  ‘varoluşsal tehdit’ gerekçesiyle nükleer harekete geçen İsrail’in elinde Dimona Nükleer Reaktörü bulunuyor. NPT’yi imzalamadığı için İran’a yapılan denetim mekanizması İsrail’de uygulanamıyor.

Haber : Zeynep Nurten UZER

Kongre’deki bir toplantı sırasında McGuinness protestoda bulundu. McGuinness “Lütfen Amerika için ayağa kalkın, kimse artık İsrail için savaşmak istemiyor” diye bağırdı. 

McGuinness tepkisini sürdürerek  “Filistin özgür kalacak” diye de ekledi.

Brian McGuinness’e polis müdahale etti. Yaka paça zorla salondan çıkarılmaya çalışılan McGuinness’in kolu kapının menteşe boşluğuna sıkışıp kırıldı. Salondan “kolunu kırdınız” tepkileri yükselirken  McGuinness’i salondan atmaya çalışanlara  yardım eden  ABD Senatörü Tim Sheehy de oradan uzaklaştı.

–HALK İSTEMİYOR-

Olayın görüntüleri barış yanlısı ABD’li “CodePink” grubunun sosyal medya hesaplarından paylaşıldı. Görüntülerde McGuinness’in kolu kırılırken çıkan ses duyuluyor. CodePink  paylaşımında  ” Eski Deniz Piyade Çavuşu Brian McGuinness, Kongrede milyonlarca Amerikalı’nın düşündüğünü dile getirdi.  İsrail için İran’la savaşmak istemiyoruz. Amerikan halkı bu savaşı istemiyor” denildi.

Haber :Zeynep Nurten UZER

Bugün konuştuğumuz şey bir sınır hattı gerilimi değil. Bir güç mimarisi mücadelesi.

Vashington, İran’ı bölgesel nüfuzu, rejimi ve nükleer kapasitesi nedeniyle sınırlamak istiyor. Tahran ise bunun bir “kuşatma” olduğuna inanıyor ve geri adımı rejim güvenliği açısından varoluşsal risk görüyor.

Yıllarca yaptırımlar, siber operasyonlar, vekalet savaşları konuşuldu. Ama sıcak çatışma başka bir eşiğe işaret eder. Çünkü savaş başladığında dengeler sadece askeri değil, jeopolitik olarak da yer değiştirir.

Peki kim kazanır?

İlk bakışta cevap kolay gibi: ABD askeri olarak üstün. Teknoloji, hava gücü, küresel lojistik kapasite… Hepsi Vashington’un elini güçlendiriyor. Ancak savaş matematik değildir. Hele Ortadoğu’da hiç değildir.

İran’ın gücü konvansiyonel kapasitesinden değil, oyunu genişletme kabiliyetinden gelir.

Hizbullah üzerinden kuzey İsrail hattı, Irak’taki milis yapılar, Yemen üzerinden Kızıldeniz baskısı…

Tahran tek cephede savaşmaz; maliyeti dağıtır, alanı genişletir, süreyi uzatır. Asimetrik savaşın özü budur: Güçlü olanı yıpratmak.

İsrail için bu dosya stratejik değil, varoluşsal.

Nükleer kapasite kırmızı çizgi. Böyle bir denklemde Tel Aviv’in önleyici hamle yapması ve ABD’nin tamamen kenarda kalması zaten gerçekçi değildi.

Körfez ülkeleri ise ikilemde.

İran’ın etkisinden rahatsızlar; fakat kendi topraklarının füze ve drone hedefi olmasını da istemiyorlar.

Ancak, ABD üslerine ev sahipliği yapmaları onları zaten potansiyel cepheye dönüştürüyor. Güvenlik şemsiyesine ihtiyaç duyuyorlar ama o şemsiyenin altında yıldırım çakmasını istemiyorlar.

Avrupa daha mesafeli. Enerji kırılganlığı ve kamuoyu baskısı nedeniyle doğrudan savaşın parçası olmak istemez. NATO ise otomatik bir saldırı mekanizması değil; bir savunma ittifakı. Bu ayrım kritik.

Rusya ve Çin’e gelince… İkisi de savaşı başlatmaz. Ama uzayan bir çatışma Batı’yı yıpratırsa bundan stratejik fayda çıkarırlar. Moskova diplomatik ve askeri teknik destekle dengeyi etkileyebilir. Pekin ise enerji güvenliği ile küresel ticaret arasında hassas bir hesap yapar.

Ve bir kritik başlık daha var: Hürmüz Boğazı.

Küresel petrol akışının önemli bir kısmı buradan geçiyor. Boğazın kapanması ya da risk altına girmesi demek; yükselen petrol fiyatları, artan enflasyon ve küresel ekonomik sarsıntı demektir. Yani savaş bölgesel başlar, faturası küresel olur.

Türkiye açısından tablo daha da hassas. NATO üyesi ama İran’la komşu. ABD ile müttefik ama bölgesel denge siyaseti yürütüyor. Enerji fiyatları, göç riski, sınır güvenliği… Ankara için mesele taraf olmak değil; yangının sıçramasını önlemek.

Sonuçta “kim kazanır?” sorusu belki de yanlış sorudur.

ABD askeri üstünlük sağlayabilir. İran uzun soluklu direniş gösterebilir. İsrail kararlı davranabilir. Körfez temkinli kalabilir. Büyük güçler hesap yapabilir.

Ama Ortadoğu’da savaşın kazananı nadiren olur.

Asıl soru şu: Savaş iki ülke arasında mı kalacak, yoksa blokların hesaplaşmasına mı dönüşecek?

Çünkü o eşik geçildiğinde artık kazanan değil, daha az kaybeden konuşulur.

Son sözse; Savaşlar, planlandığı gibi bitmez. Hele konu rejim değişikliği ise.

İsmet HERGÜNŞEN