Uğur Demircan, Kilim ve Örtü ile insanın saklı yaralarına bakan bir yazar olarak tanındı. Son romanı Makas ise bu yolculuğun en keskin eşiğinde duruyor. Şehirlerin gölgesi, insanın içindeki karanlıkla birleşiyor; küçük bir anın, bir “tıklamanın” hayatı nasıl değiştirdiğini anlatıyor Demircan. Bu söyleşide onunla iyilik, seçim, kader ve yazının görünmez yaraları üzerine konuştum. İyi okumalar. 

Kilim ve Örtü’den sonra okurlar sizi daha çok insan doğasına, izlere, yaralara bakan bir yazar olarak tanıdı. Makas, bu yolculuğun neresinde duruyor? Bir dönüm noktası diyebilir miyiz?

Makas; bahsettiğiniz o insan doğasına, izlere ve yaralara bakmanın zirvesi oldu adeta. En azından bu yaşlarımın zirvesi. Kilim’de insanların birbirine değen, birbiriyle yüzleşen hallerini, Örtü’de sakladıkları kırılgan katmanlarını yokladım. Makas’ta ise artık dönüşümün, sapmanın gerçekleştiği o görünmez eşiği yazdım. Bir insanın hayatı bazen bir adımla bambaşka bir hatta girer. Ben bu romanda o adımın sesini aradım. Yani Makas benim yazın yolculuğumda bir dönüm noktasından çok, rayın altında sesi neredeyse duyulmayan bir sarsıntıdır. Kişinin kendisi bile anlamadan olacak olanın, çoktan olmaya başladığı yer.

Şehirler, sokaklar, yalnızlık ve içsel boşluk… Hikâyeleriniz bir yandan topluma bakıyor, bir yandan bireyin görünmez iç dünyasına. Bu iki alan arasında nasıl bir köprü kuruyorsunuz?

Şehir benim için yalnızca fon değil; karakterlerin iç ikliminin dışa vurduğu yüzeydir. Bir insanın içindeki dünyayı, yaşadığı sokaklardan daha açık hiçbir şey anlatmaz aslında. Haydarpaşa merdivenlerini yazarken bir veda sahnesi anlatmadım aslında; bir insanın kendine bile söyleyemediği kararları yazdım. Seydişehir’de kar ayazı, Gebze sokaklarındaki yalnızlık, Bilecik’te kapı eşiklerine sinmiş korkular… Dışarıdaki manzara, içerideki yarayı ele verir. Ben o yarayı şehrin gölgesinde gösteriyorum sadece.

“İnsan hayatında bazı yollar keskin bir makasla değişir” diyorsunuz. Sizce her insan hayatında en az bir kez o makasın sesini duyar mı?

Duyar ama çoğu zaman anlamaz o sesi duyduğunu. Çünkü makas değişimi uzun süren bir çığlık değil anlık bir tıklamadır neredeyse. Bir valiz sapı koparken çıkan ses kadar hafif, ağızdaki bir sözü söyleyemeden geri çekerken içinde kalan heves kadar kısadır. İnsan hayatı büyük fırtınalarla değil; kimsenin fark etmediği çok küçük kararsız anlarla yön değiştirir. Makas, işte o ânın edebiyatıdır.

Makas okurunu bir ahlaki soruyla baş başa bırakıyor gibi: “İyi olmak ne demektir?” Sizce cevap var mı?

Ben iyilik denen şeyin insanın tercihi olduğunu düşünüyorum. İnsanın içindeki, o en dipteki halinde aslında kötü olduğunu, kötülük yapmaya programlı olduğunu, kişisel ya da toplumsal nedenlerle bu kötü tarafın baskılanıp iyilik yapmaya çalışıldığını düşünüyorum. Kötülük çok kolay ve en ilkel halimize hizmet eden bir eylem türü. Oysa iyilik, buna bile isteye kendini zorlamakla mümkün olur. İyilik yapmak handiyse bir kahramanlıktır. 

Ben romanda okura bir cevap vermek istemedim. Sorunun kendisi yeterince ağır zaten ki Serdar Bey soruyor bir sayfada : “Peki, bir insanı öldürmek için yeterli sebep sence nedir Volkan’ cığım?”

Kader, şans, seçim… Siz hangisine daha yakınsınız?

Kader, raydır. Nereye uzanacağı çoktan çizilmiştir. Şans, havadır; bazen yardım eder, bazen küser. Seçim ise, makasın koluna uzanan o yorgun koldur. İnsan kimi zaman kendi hayatını büyük bir kararlılıkla seçtiğini sanır ama çoğu kez aslında içindeki karanlık, ışığından daha hızlı davranır. Benim ilgimi çeken hep o an olmuştur. Seçim sanılan şansın kader ânı.

 İnsan hikâyeleri bitmez, ama bir yazar hangi hikâyeyi yazmamaya karar verir?

Kendi içinde hâlâ kanayan ve elini her dokunuşta yeniden yakan hikâyeyi sanırım. Bazı hikâyeler yazılırsa büyür; büyürse geri dönüşü olmaz. Onu yazmaya karar vermek de bir makas değişim ânıdır işte. Masamızda otururken, yazdıklarımızdan çok yazmadıklarımızla yaşarız. Kim bilir o hikâyeler belki bir gün bir çatlak bulup çıkarlar dışarı.

Yeni projeleriniz, aklınızda büyümeyi bekleyen başka hikâyeler var mı?

Elbette var. Sözü bitmiş hikâyeler bir araya gelip dosyalar oluşturdular bile. Yenileri de ufak ufak doğum sancısında. Ama ben hiçbir hikâyeyi aceleyle bitirmem. Gününü bekler. Her romanın da kendi treni gelir, kendi istasyonunda durur. Ben şimdi sadece makasın başında bekliyorum.

‘Hatırladığım Sonbahar‘ ve ‘Yıldız Zamanı‘ sayısal bir bölümde okusa da kelimelerin büyüsünden hiç kopmamış genç bir yazar Sıla Subaşı.

Hatırladığım Sonbahar ve Yıldız Zamanı ile adını duyuran Subaşı, üçüncü romanı ‘Dönüş Yolu’ ile okurlarını bu kez savaşın gölgesinde bir umut arayışına davet ediyor. Sıla Subaşı ile yazarlık öyküsü, kitapları ve  edebiyat üzerine konuştuk. İyi okumalar.

Kimya Mühendisliği (ve yan dal Makine Mühendisliği) eğitiminiz var; sizi edebiyata yönlendiren neydi? Yazma maceranız nasıl başladı?

Yazma maceram yazmayı öğrendikten sonra başladı aslında, sayısal öğrencisi olsam da Türkçe derslerini hep çok severdim. Türkçe öğretmenlerimi de… Üniversiteyi kazanmış olmak, kitap yazmak için uygun zamanın geldiğinin göstergesi oldu. Hazırlık okumak bunun için ekstra güzel bir zaman oldu benim için. İlk kitabımı üniversitede hazırlık okurken yazdım. Bunun bir seferlik bir heves olmayacağını biliyordum, devamı gelecekti. Öyle de oldu, yaşadığım süre boyunca yazmakta olduğum bir kitabım olmalı, başka türlüsü artık benim için mümkün değil.

Söyleşimiz ilerlemeden sorayım. Adettendir sorulur kimdir Sıla Subaşı?

23 yaşımdayım, iki ay sonra 24 oluyorum…İzmir’de yaşıyorum, aslen Çorumluyum. Üniversiteyi kazanınca ailemle beraber İzmir’e taşındık. Kimya Mühendisliği son sınıf öğrencisiyim, makine mühendisliğinde yan dal yapıyorum. Rusça biliyorum, özel dersler veriyorum. Rus edebiyatını Rusça okumaya çalışıyorum boş zamanlarımda. Bu dili ve edebiyatını seviyorum. Onun dışında geçen haftalarda üçüncü romanım ‘’Dönüş Yolu’’ çıktı.  Bu şekilde…

Romanlarınızdaki karakterler genellikle bir arayışta: geçmişle yüzleşme, sevgi arayışı, umut… Bu “arayış” teması sizin için neden bu kadar merkezde?

İnsanın farkında olarak ya da olmayarak hep bir şeyi aradığını düşünüyorum çünkü.  Belki kendini, belki gerçek sevgiyi, belki parayı, belki beklettiği güzel anıları, umudu…İnsan aslında hep yolda olandır, hep bir arayıştadır. insanın her şeyi tamamen bulması mümkün değildir. O yüzden kitaplarımda bu temayı kullanıyorum.

-“Yıldız Zamanı”ndaki Gökalp, “Hatırladığım Sonbahar”daki huzurevi karakterleri, “Dönüş Yolu”ndaki savaş mağduru çocuk… Hepsi kırılgan ama dirençli figürler. Sizce kırılganlık bir güç olabilir mi?

Öyle olduğunu düşünüyorum. İnsanın kırılmadan büyüme şansı yok. Ben şuna inanıyorum; insan çok kötü bir şey yaşadığında hissettiği tek şey üzüntü olmamalı Çünkü o anda aslında bir eşiği geçmiş oluyor. ‘Bu bile oldu, bunu bile atlattım’ diyebilmek insana inanılmaz bir güç veriyor. O noktadan sonra gelecekte olacak şeylere karşı korku kalmıyor, çünkü en kötüsünü tanımış oluyorsun. Geriye sadece devam etmek kalıyor. Kırılmak, incinmek, üzülmek, hayal kırıklığı; hepsi hayata dairdir ve öğretileri büyüktür. Bu yüzden evet, kırılganlık bence bir güçtür.

Türkiye’de genç yazar olmanın en zor yanı sizce nedir?

Genel olarak genç yazar olmanın zorluğu insanların sizin kitaplarınıza bir şans verme olasılığının vermeme olasılığından düşük olmasıdır. Kendinizi kanıtlamak, tanınmak, okuyucu kitlesi oluşturmak kolay şeyler değil. Yetenek kadar şans faktörleri de işin içinde oluyor. ‘’Dönüş Yolu’’ bu anlamda benim hayatımın da dönüm noktası olacağına inanıyorum. Benim acelem yok, Bir günde gelen yüzeysel bir tanınırlık değil benim istediğim. Ben kalıcı olmayı, okurun gerçekten hissederek bağ kurduğu bir yazar olmayı istiyorum. Çünkü hızla parlayan şeyler genelde aynı hızla sönüyor. Benim derdim ışıkla değil, iz bırakmakla.

Edebiyat dünyasında örnek aldığınız ya da size ilham veren yazarlar kimlerdir?

Zweig, Tolstoy, Hakan Günday, Zülfü Livaneli, Mark Miodownik, Heminway.. okumayı sevdiğim yazarlar saydıklarım. Birebir örnek aldığım  ya da ilham olan birisi yok.

Yazarlığın sizin için en büyük anlamı nedir — bir ifade biçimi mi, bir iyileşme yolu mu, yoksa kendini bulma çabası mı?

Artık benim hayatımın bir parçası yazarlık. Kitap yazdığım anlar günün en keyifli, en güvenli, heyecanlı anları oluyor. Yazarken çok keyif alıyorum, burası benim dinlenme alanım bir bakıma. Kitap yazmayı çok seviyorum, beni gerçekten mutlu eden şeylerin başında geliyor. 

“Yıldız Zamanı” romanınızda zaman kavramı sık sık karşımıza çıkıyor. Sizin için zaman ne ifade ediyor?

Zaman, üç kitabımda da üstüne çok kez düşündüğüm bir kavram. Zaman, direnmenin imkansız olduğu büyük bir güç. Her şeyi hafifleten, dindiren, körelten. İnsanı sonuna yaklaştıran bir geri sayaç aynı zamanda. Bu yüzden benim için zaman, sadece bir akış değil; varoluşun en sessiz tanığı. Dönüş Yolu’nda zamanla ilgili şöyle bir cümle geçiyor: ‘’ Zaman, en harlı ateşi bile kontrolü altına alabilendir.’’ Öyledir, zaman geçince çoğu şey de geçer. Öyle olmasa yaşamak mümkün olur muydu?

–İkinci kitabınız “Hatırladığım Sonbahar” huzurevi temasıyla dikkat çekmişti. O atmosferi seçmenizin nedeni neydi?

İki kere huzurevi ziyaretine gittim ve çok etkilenmiştim.  Orada gördüğüm ve hissettiğim her şey çok içten bir yerden dokunmuştu bana. Hatırladığım Sonbahar’ ın konusu ve kurgusu da buna müsaitti o yüzden huzur evinde geçen bir kitap oldu. Yaşlanmak üzerine detaylı bir empati yapmam gerekmişti, zaten gözlemlediğim bir şeydi. Bu yüzden çok da zor olmadı açıkçası. Okuyucularım ‘’Sonbahar Huzurevi’’ni çok sevdiler. Huzurevi sakinlerini de.

Yeni romanınız “Dönüş Yolu”nda savaşta evini kaybeden bir çocuğun hikayesini anlatıyorsunuz. Bu fikrin çıkış noktası neydi?

Bu kitabın ilham kaynağı, 10. sınıfta lisemizde gerçekleştirilen “Empati Atölyesi: Mültecileri Anlamak” projesinin son etkinliği olan mektup yarışmasında birincilik kazanan “Evim’e” adlı mektubum oldu. Bu yarışmada, savaşta kalan bir çocuğun gözünden, kaybettiği bir şeye mektup yazılması isteniyordu. Ben de bu mektubu kaybedilmiş bir eve yazdım daha sonra da bu mektubu kitaba dahil ettim. Kurguyu onun üzerinden oluşturdum.

Son olarak, klasikleşen bir sorum var onu size de sormak istiyorum. Elinizde sihirli bir değnek olsaydı dünya da ya da hayatınız da neyi değiştirmek isterdiniz?

Kadınların ve çocukların; korkmadığı, incinmediği, öldürülmediği, güvenli bir dünya… Sadece bu değişsin yeter geri kalan hiçbir şey için sihirli değneğe ihtiyacımız yok bence. 

Aliağalı Yazar Anıl Yavuz ile günümüz insan ilişkileri ve  güven duygusunu romanın kahramanları Nevbahar ve Cudi üzerinden  ele aldığı,  Şahmeran Efsanesi’nin de  güven kısmında metafor olarak kendisine yer bulduğu  yeni kitabı  ‘Şahmeran’ın Ölümü’ kitabını konuştum. İyi okumalar. 

Yeni kitabınız “Şahmeran’ın Ölümü” adlı eserinizde Şahmeran mitini bir metafor olarak kullanıyorsunuz. Şahmeran’ın güven ve ihanet temaları üzerinden insan ilişkilerine nasıl bir bakış açısı sunmayı hedeflediniz?

Güven insanın doğduğu andan itibaren ihtiyaç duyduğu en temel duygudur. Bebekken zarar görmediğin bir ortamda büyüme hakkını karşılarken, yaş aldıkça ikili ilişkilerimizdeki bireylerin dürüstlüğüne olan inancımızı besler. Süregelen yıllar boyunca okuduğumuz efsanelerde, sevdiğimiz meselelerde bize insanın doğası gereği gereksinim duyduğu duygular aşılanır. Gerçekleştirdiğimiz yanlış davranışlar neticesinde olacaklar ise öğütsel cümlelerle kulağımıza fısıldanır. Şahmeran’ın Ölümü kitabımda Şahmeran efsanesi üzerinden irdelemeye çalıştığım en temel unsurdur; insanlığın güvenilmez oluşu. Günümüz dünyasında bireylerin insan ilişkilerinde neden daha temkinli olduğunu, bireyselliğin neden ön planda tutulduğunun aynası olabilir anlatmaya çalıştığım.

“Şahmeran’ın Ölümü”nde hem karakterler hem de olay örgüsü bakımından derin bir duygusal yoğunluk var. Bu yoğunluğu oluştururken hangi temalar üzerinde durdunuz?

Kitabımdaki temalar Şahmeran efsanesi ile doğru orantılı olarak okuyucuyla buluşuyor. Efsanenin özünü oluşturan güven, ihanet ve teslimiyet duyguları karakterlerin hamurlarında kendilerine bolca yer buluyor. Ayrıca insanlığın bilinmeze karşı yeşerttiği keşfetme arzusu da kitapta kendini ön plana çıkaran önemli unsurlardan. 

 Kitapta işlediğiniz temalar doğrultusunda, insanlar arasında kaybolan bu güveni yeniden inşa etmek için hangi adımlar atılabilir?

Bunu söylemek çok güç. Zaman değişiyor ve insanlar arasındaki ilişkilerde başka bir boyuta evriliyor. Toplumsal olayların bu denli yaralayıcı olduğu bir yüzyılda, belki de temkinli olmak bireyin kendini koruması adına atacağı ilk adımdır.

 Kitaplarınız “İçimde Bahçeler”de ve “Şahmeran’ın Ölümü”nde ele aldığınız  konular arasında bir bağ kurmak mümkün mü? Her iki kitabın tematik bağlantıları veya farkları hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Kadın hikayeleri anlatmayı seviyorum. Yaşanan olaylara, içimizde boğuştuğumuz yoğun duygulara kadınların penceresinden bakmanın kalemim için verimli olduğu kadar zorlayıcı olduğunu düşünüyorum. İki kitabımın da ortak noktası olarak nitelendirebileceğim en temel unsurdur; yaşananları kadınların bakış açısından dinlemek. Tematik bağlamda ise olaylar ve karakterler birbirlerine zıt oluşumlarda. ‘İçimde Bahçeler’ adından anlaşılacağı üzere aşk ve umut hikayesi iken ‘Şahmeran’ın Ölümü’ ihanet ve çaresizliğin öyküsü.

 “Şahmeran’ın Ölümü”  Kitabınızın kapağı ve tasarımının bir öyküsü olduğunu duydum. Kısaca bahseder misiniz?

Şahmeran efsanesini sevdiğim için yıllardır evimde Şahmeran tabloları kullanırım. Mardin seyahatimiz esnasında sosyal medya aracılığı ile takip ettiğim Ebuburak’ı ziyarete gittim. Mükemmel bir cam altı Şahmeran tablosunu koleksiyonuma ekleme şansına eriştim. Sevgili Ebuburak ile gelişen sohbetimiz esnasında ona yeni kitabımdan ve adından bahsettim. O da beni kırmayarak bana çok özel bir Şahmeran resmi hediye etti. Ebuburak resmettiği şahmeranlar ve anlattığı hikayelerle önemli bir sanatçı. Onunla çalışmak, kapağımın onun nakşettiği resim ile can bulması benim için çok kıymetli. 

 Edebiyatın, toplumsal sorunlara ışık tutma gücünü nasıl değerlendiriyorsunuz?

Edebiyat doğduğu topraklar üzerinde şekillenen, yazım dili ile ait olduğu coğrafyanın şifresini veren önemli bir güç. Yazar; toplumsal olayları, kaleme aldığı karakterlerin bakış açısını, en önemlisi yıllar içinde insanlığın değişimini yaşadığı dönemle birlikte ele alarak kalemine yön veriyor. Gözlemlerini yaşadığı topraklar üzerinde gerçekleştirerek okuyucuya kendi ile ilgili ipuçlarını, toplumun duygusal açıdan geldiği son durumu deşifre ediyor. İkinci bir göz ile kendimize, ilişkilerimize, yaşadıklarımıza dışarıdan bakma lüksünü bize sunuyor. Kimi zaman bizi silkelerken, kimi zaman farkına varmamızı sağlıyor. Bu sebepten edebiyatın toplum için her daim uyarıcı bir etkiye sahip olduğuna inanıyorum.

 Okurlarınızla etkileşiminiz nasıl? Kitaplarınızın okuyucular üzerinde bıraktığı izlenimler hakkında neler duydunuz? Okuyucuların kitaplarınıza verdikleri tepkiler, yazma sürecinizi nasıl etkiliyor?

İçimde Bahçeler çok güzel bir kitleye ulaştı. Okuyucuların yazdıkları mesajlar, dile getirdikleri güzel duygular ‘Şahmeran’ın Ölümü’ nün yazım sürecini olumlu yönde etkiledi. Çok naif, edebiyata gönül vermiş okuyucularla tanışma fırsatına eriştim. Her birinden teşvik edici, yazdıklarımın yaşamlarının bir dönemine dokunduğunu ifade eden birçok mesaj aldım. İyi ki varlar.

Şahmeran mitini işledikten sonra, benzer mitolojik ya da tarihsel temalar üzerine başka projeleriniz var mı? Gelecek çalışmalarınızda da mitolojik figürlere yer vermeyi planlıyor musunuz?

Şahmeran’ın Ölümü’nün okuyucuyla buluşması çok yeni. Düşüncelerim şu an nadasta. Fakat masamın başına tekrar oturduğumda nasıl bir olay örgüsüyle kuşatılırım onu kestirmek güç. Yazmak her ihtimale açık bir serüven. O yüzden neden olmasın!

Sizin söyleşiye eklemek istediğiniz bir şey var mı?

Edebiyat iyi ki var!

Kitap, Dünya Hindistan Banjara Roman Federasyonu Başkanı Dr. Rama Naik tarafından kaleme alındı.

“Proud to be a Banjara” (Banjara olmaktan gurur duyuyorum) kitabının tanıtımı, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ev sahipliğinde yapıldı.

Dr. Rama Naik, “Dünyadaki Romanlarla benzerlikler gösteren kökene sahip, ortak acıları paylaşmış Hindistan’ın Banjara topluluğunun saygı ve sevgilerini iletiyorum” dedi.

Yazdığı kitabın hikayesini de paylaşan Dr. Rama Naik, şunları söyledi: “Bu kitap benim yaşadıklarımla ilgili. Çocukluğumdan bu zamana kadar yaşadığım, halkımın kültürünü ve karşılaştıkları zorlukları anlatan bir kitap. Eğitim almak için çabaladıktan sonra kafamda bir takım sorular oluşmaya başladı. Bu sorular hem Banjara hem de Roman toplumunun soruları. Dünyayı dolaşıp Roman vatandaşlarla tanıştığım ve iletişime geçtiğim için de çok mutluyum. Şunu fark ettim ki aslında ortak bir tarihe ve aynı sorunlara sahibiz. Bu nedenle iki toplum arasındaki benzerlikleri araştırmaya yöneldim. Hala cevabını almadığım birçok soru var. O nedenle yolculuğum devam ediyor.”

Avrasya Roman Akademik Ağı Başkanı Orhan Galjus da İzmir Büyükşehir Belediyesi ile yaptıkları toplantılarda İzmir’in Roman kültürünün başkenti olması yönünde fikir birliğine vardıklarını ve bu kapsamda çalışmalar yürüteceklerini söyledi.

Çingeneler, aslen Kuzey Hindistan kökenli olup günümüzde ağırlıklı olarak Avrupa’da yaşayan göçebe bir halktır.

Türkçede Roman sözcüğü sıklıkla Çingene anlamında kullanılır.

Yaşadığı ülkelere göre değişik isimlerle anılan Çingeneler,Hindistan’ın Pencap-Sind (Pakistan,
Karaçi) nehir havzası boyunca Pakistan ve Afganistan’ın da içinde bulunduğu bölgelerden M.S. 420 civarında İran ve Anadolu üzerinden dünyaya yayılmış bir Hint-Avrupa halkıdır.

Nobel Edebiyat Ödülü sahibi yazar Orhan Pamuk, Aslı Akyavaş ile İstanbul’da dünya evine girdi.

Salgın koşulları nedeniyle aile içinde yapılan nikah töreni aile içinde yapıldı. Nikah, Beyoğlu Belediyesi’nce öğle saatlerinde kıyıldı.

Aslı Akyavaş, Türkiye’de “sağlık turizmi”nin kurumsallaşmasındaki girişimleriyle tanınıyor.