Stratejik Ortaklık, Değerlerin Önüne mi Geçti? Nerede O 2021 Bildirisi?

Reuters analizine göre, 2021 yılında aralarında ABD, Fransa ve Almanya’nın da bulunduğu 10 ülkenin büyükelçisi, Türkiye’deki tutukluluk kararlarına karşı ortak bir bildiri yayımlayarak büyük bir diplomatik krizin eşiğine gelmişti. Ancak özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle değişen jeopolitik dengeler, Batı’nın Ankara ile ilişkilerinde söylem değişikliğine gitmesine yol açtı. Güvenlik, askeri iş birliği ve savunma sanayii ortaklıklarının ön plana çıkmasıyla birlikte, NATO müttefiklerinin Türkiye’nin insan hakları karnesine yönelik açık eleştirilerini önemli ölçüde azalttığı görülüyor. Uzmanlar, Batı’nın artık değerler eksenli bir yaklaşım yerine, Türkiye’nin Avrupa savunmasındaki vazgeçilmez yerini gözeten “işlem odaklı” bir ilişki modelini benimsediğini belirtiyor.

Zirve Öncesi Güvenlik Operasyonları ve “76 Yaşındaki Emekli Öğretmen”

Zirve yaklaşırken, olası protestoları ve güya cansıkıcı “tatsızlıkları” engellemek gerekçesiyle sivil toplum ve muhalif gruplara yönelik adli tedbirler yoğunlaştırıldı. Hak örgütlerinin aktardığı verilere göre, son haftalarda Ankara ve İstanbul başta olmak üzere düzenlenen şafak operasyonlarında 200’den fazla kişi gözaltına alındı. İstanbul’da yürütülen bir soruşturma kapsamında, aralarında avukat ve hak savunucularının da bulunduğu 19 kişi “NATO karşıtı eylem yapma potansiyeli” gerekçe gösterilerek tutuklandı. Tutuklananlar arasında yer alan ağır sağlık sorunlarına sahip 76 yaşındaki emekli bir kadın öğretmenin durumu, hak örgütleri ve bağımsız gözlemciler tarafından basına yansıtılarak eleştiri konusu yapıldı. Önüne geleninin tutuklandığı yolundaki algıyı tamir etmek amacıyla emekli öğretmen Ayten Yakut apar topar tahliye edildi.

Bağımsız Basına Akreditasyon Engeli

Etkinliğin uluslararası alandaki yansımasını etkileyen bir diğer gelişme ise gazetecilere yönelik kısıtlamalar oldu. Ankara’daki zirveyi yerinden takip etmek isteyen, aralarında Cumhuriyet, Sözcü TV, Halk TV ve T24 gibi objektif, muhalif ya da eleştirel yayın çizgisine sahip çok sayıda bağımsız Türk medya kuruluşundan onlarca gazetecinin akreditasyon talebi yetkililerce reddedildi. Gazetecilik meslek örgütleri bu durumu basın özgürlüğünün kısıtlanması olarak nitelendirirken; NATO sözcülüğü, konuya ilişkin Türk makamlarıyla iletişimde olduklarını ve uluslararası büyük organizasyonlarda medyanın fiziki katılımına büyük önem verdiklerini belirten diplomatik bir açıklama yapmakla yetindi.

Vitrin Düzenlemeleri: Gri Pantolonlu, Beyaz Gömlekli Taksi Sürücüleri ve Yol Üstü Örtü Panoları

Ankara, zirveye ev sahipliği yapmaya hazırlanırken şehir genelinde bir dizi “vitrin” tedbiri de uygulamaya konuldu. Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu’nun açıklamasına göre, yabancı heyetlerin şehir içi ulaşımda olumlu bir intiba edinmesi amacıyla Ankara’daki taksi şoförlerine gri pantolon ve beyaz gömlek giyme zorunluluğu getirildi, araçlarda lokum ve kolonya ikram edilmesi kararlaştırıldı. Öte yandan yerel kaynaklar, havalimanından şehir merkezine uzanan protokol yolu üzerinde bulunan yoksul mahallelerin ve sosyo-ekonomik açıdan geri kalmış semtlerin görünümünü gizlemek amacıyla yol kenarlarına dev görsel panolar yerleştirildiğini bildirdi.

Eleştiriler ve Diplomatik Yanıtlar

İnsan hakları örgütleri ve muhalefet temsilcileri, hükümetin zirveyi sivil toplumu ve bağımsız medyayı baskılamak için bir kalkan olarak kullandığını savunuyor. Türk yetkililer ise alınan tüm tedbirlerin yüksek düzeyli uluslararası bir organizasyonun güvenliğini, kamu düzenini ve lojistik başarısını sağlamak amacıyla dünya standartlarında uygulanan rutin güvenlik prosedürleri olduğunu ifade ediyor. Batılı diplomatlar ise Ankara’ya yönelik açık ve sert eleştirilerin demokratik gerilemeyi engellemede işe yaramadığını, bu nedenle endişelerini kamuoyu önünde değil, ikili diplomatik görüşmelerde kapalı kapılar ardında iletmeyi tercih ettiklerini belirtiyor.

Reuters/Ipsos anketine göre katılımcıların yüzde 56’sı, son aylarda Suriye, Nijerya ve Venezuela’ya yapılan saldırıların ardından başkanın ABD çıkarlarını ilerletmek için güç kullanmakta fazla aceleci davrandığını düşünüyor.

Demokratların büyük çoğunluğu (yüzde 87) bu görüşü savunurken, Cumhuriyetçilerin neredeyse dörtte biri de (yüzde 23) Trump’ın güç kullanmaya fazla istekli olduğu fikrinde.

Cumhuriyetçilerin yarısından fazlası (yüzde 55) İran’a yönelik hava saldırılarını onayladığını söylese de ankete göre yüzde 42’si, “Ortadoğu’daki ABD askerlerinin öldürülmesine veya yaralanmasına” yol açarsa askeri bir harekatı destekleme ihtimallerinin daha düşük olduğunu belirtti.

Reuters/Ipsos anketleri, istikrarlı şekilde, seçmenlerin seçimlere doğru giderken dış ilişkiler yerine ekonomi hakkında çok daha fazla endişelendiğini gösteriyor.

Uçak, Moskova’nın son zamanlarda Ukrayna drone saldırılarına karşı hava savunma sistemlerini kullandığı Rusya’daki bir bölgeden yola çıkmıştı. Bu trajik olay Çarşamba günü meydana geldi. Kaza ile ilgili soruşturma devam ediyor ve önümüzdeki günlerde daha fazla detayın açıklanması bekleniyor.

Reuters

ABD’de Başkan Joe Biden yönetimi, Kongre’ye Türkiye’ye F-16 satışından yana olduğunu bildirdi.

ABD Dışişleri Bakanlığı, TBMM’nin İsveç’in NATO üyeliğini onaylamasından bir gün sonra Kongre’ye durumu bildiren bir yazı gönderdi. Dışişleri Bakanlığı’ndan önce de Başkan Joe Biden, Kongre’deki ilgili komite üyelerine mektup yazarak Türkiye’ye F-16 satışını gecikmeden onaylamalarını istemişti.

Söz konusu satış, 40 F-16 uçağı ve 80 F-16 modernizasyon kitini içeriyor ve tutarı 23 milyar doları buluyor.

F-16 satışını onaylaması gereken kilit komitelerden biri olan Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Demokrat Ben Cardin, Reuters Ajansı’na “Türkiye’nin talebini onaylamam İsveç’in üyeliğini onaylamalarına bağlıydı” dedi. Cardin bazı endişeleri olduğunu ancak Beyaz Saray yönetiminin Türk yetkililerle verimli görüşmeler yaptıklarını bu durumun da kendisini cesaretlendirdiğini belirtti.

ABD Senatosu ve Temsilciler Meclisi’nde dış ilişkiler komitelerinin liderleri büyük silah satışlarını gözden geçirme yetkisine sahipler; satışları durduracak veya geciktirecek sorular sorabilirler.

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın, yönetimin silah satışından yana olduğunu resmi yazıyla Kongre’ye bildirmesinden sonra Kongre’deki komitelerden 15 gün içinde itiraz gelmezse satışın onay süreci tamamlanmış oluyor.

Reuters Haber Ajansı’na göre, ABD’li yetkililer, bazı üyelerin Türkiye’ye yönelik eleştirilerine rağmen Kongre’nin her iki satışı da engellemesini beklemiyorlar.

Reuters Haber Ajansı, Uluslararası Adalet Divanı’nın İsrail’le ilgili olarak aldığı kararla ilgili analizinde karar ne olursa olsun davayı açan Güney Afrika için tam bir diplomatik başarı olduğunu belirtti.

Tim Cocks imzalı analizde, “Uluslararası Adalet Divanı’nın verdiği ara karar ne olursa olsun, dava artık İsrail ve Washington, Brüksel ve Londra’daki müttefikleri için utanç verici” denildi.

Reuters’in analizinde “uluslararası mahkemenin kararı, batılı başkentlerde tüyleri diken diken etmiştir” ifadesine de yer verildi.

Reuters’da analizi kaleme alan Tim Cocks’a göre, Afrika’nın son zamanlardaki jeo stratejik konumu düşünüldüğünde Güney Afrika’ya karşı batının eli kolu bağlı. Zira Afrika’nın doğal yeraltı ve yer üstü kaynakları üzerinde batılı ülkeler Rusya ve özellkle Çin’le ciddi bir rekabet içinde ve Afrika’da Güney Afrika değil Filistinlileri destekleyen başka devletler ve onların halkları da var. Bu nedenle Güney Afrika Cumhuriyeti’ni cezalandırmayı göze alamazlar.

Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Gazze’de olanlar için Uluslararası Adalet Divanı’nda İsrail aleyhine açtığı soykırım suçlamalı davada uluslararası mahkeme ara karar verdi. Güney Afrika Cumhuriyeti ara karar için Adalet Divanı’nın ateşkese hükmetmesini istemişti. Birleşmiş Milletler bünyesindeki uluslararası mahkeme ara kararında bu talebe ilişkin bir yanıt yer almadı. Ancak mahkeme soykırım suçlamasıyla açılan davaya esastan ele almaya devam edeceğini belirtti. İsrail, Uluslararası Adalet Divanı’nın davaya bakmayı reddetmesini talep etmişti. Lahey Adalet Divanı olarak da bilinen mahkeme ayrıca İsrail’in soykırımı engellemesi için her türlü tedbiri almasına hükmetti.

Hollanda’nın Lahey kentindeki Birleşmiş Milletler Uluslararası Adalet Divanı veya Dünya Mahkemesi olarak da bilinen mahkemenin verdiği yargı hükmü, Filistinlilerin 76 yıldır karşı karşıya kaldığı haksızlıklar açısından çok önemli. Ayrıca ara karar da olsa hüküm, batı aleminin oluşturduğu bir uluslararası yargı organının Filistin halkı lehine verdiği bir karar olması açısından tarihi nitelik taşıyor.

Reuters Haber Ajansı, İsrail ve Hamas’ın rehinelerle Filistinli tutukluların takası ve 1 aylık ateşkes konularında prensipte geniş ölçüde anlaştıklarını bildirdi. Ajansa göre, çerçeve anlaşmanın hayata geçirilmesi, daha da ileri bir anlaşma için, savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi konusunda tarafların görüş ayrılıkları nedeniyle bekletiliyor. 

Reuters, elde ettiği bu bilgileri 3 kaynağa dayandırdı.

Ajansa göre, son haftalarda Katar, ABD ve Mısır’ın başını çektiği yoğun arabuluculuk çabaları vardı. Bu çabalar sonunda çatışmaların sona erdirilmesi ve rehinelerle Filistinli tutukluların takasına odaklanıldı. Rehinelerin serbest bırakılması, sivillerden başlayıp aşamalı olarak İsrailli askerlerle tamamlanması şeklinde ele alındı. Gazze’ye daha fazla yardım konusu da görüşmelerin belli başlı konuları arasındaydı.

Mekik diplomasisinin son turu 28 Aralık’ta başladı. Hamas birkaç aylık ara teklif etti. Sonunda 30 günlük bir ateşkeste anlaşma sağlandı.

Ancak Hamas, kalıcı bir ateşkese ilişkin bir çerçeve belirlenmesinde ısrar etti ve bu aşamaya gelinene kadar da ilerlemeyi reddetti. İsrail her seferinde bir aşamayı müzakere etmek istedi, Hamas ise rehinelerin serbest bırakılmasından önce kalıcı bir ateşkes için bir “paket anlaşma” arıyor.

Mısır’dan iki kaynak, Hamas’ı bir aylık ateşkesi ve ardından kalıcı bir ateşkesi kabul etmeye ikna etmek için çalışmaların sürdüğünü söyledi.

ABD yönetiminin Ortadoğu temsilcisi Brett McGurk, söz konusu süreç nedeniyle bölgede. Washington’un uzun süreli bir ateşkesi desteklediği bildiriliyor.

Reuters Haber Ajansı, Gazze savaşıyla ilgili olarak rehineler ve ateş kes konularında Hamas’la İsrail arasında arabuluculuk yapan Katarlı kaynaklara dayandırdığı haberinde, tarafların 50 rehinenin serbest bırakılması ve üç günlük ateş kesi tartıştıklarını bildirdi.

Habere göre, dolaylı görüşmelerde iki konu daha ele alınıyor. Bunlardan biri İsrail hapishanelerinde bulunan bazı Filistinlilerin serbest bırakılması diğeri ise Gazze’ye insani yardımın artırılması…

Görüşülen konular arasında Hamas’ın elindeki rehinelerin tam isim listesini vermesi de var.

Hamas’ın genel anlamda anlaşmayı kabul ettiği ancak İsrail’in ayrıntıları görüşmeyi sürdürdüğü belirtiliyor.

Katar Dışişleri Bakanlığı, Hamas’ın Katar’da bulunan siyasi bürosu ve İsrail yetkilileri Reuters’in haberle ilgili yorum taleplerini geri çevirdiler.

Hamas’ın elinde 7 Ekim olayından sonra 200’den fazla rehine bulunuyor.

Paylaşılan harita depremin birçok şehir ve ülkeyi etkilediği görüldü. Depremin Kıbrıs ve Suriye’de de hissedildiği belirtilirken Ankara’ya doğru olan bölümde de depremin hissedildiği anlaşılıyor.

Haber ajansı, “6 Şubat’ta meydana gelen 7.9 büyüklüğündeki deprem birçok komşu ülkede de hissedildi” yorumuna yer verdi.

Reuters’a konuşan kaynaklar belirtti: ‘ABD, Türkiye’nin S-400’leri Ukrayna’ya vermesini istiyor’

Reuters ajansına konuşan kaynaklara göre ABD, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini Rusya’ya karşı Ukrayna’ya vermesi olasılığını gündeme getirdi.

İngiltere’nin önde gelen haber ajanslarından Reuters’a konuşan 3 yetkili, ABD’nin gayri resmi olarak Türkiye’ye Rusya’dan satın aldıkları S-400 hava savunma sistemlerini Ukrayna’ya vermesini önerdiğini söyledi. Yetkililer S-400’lerin Rusya’ya karşı savaşta Ukrayna orduları tarafından kullanılabileceğini de dile getirdi.

Reuters’a konuşan kaynaklar, ABD’li yetkililerin son bir ayda Türkiye’ye “S-400’leri verin” imasında bulunduğunu fakat resmi olarak bir talepte bulunulmadığını da dile getirdi. Bu ayın başında Türkiye’ye gelen ABD Dışişleri Bakanı Yardımcısı Wendy Sherman’ın ziyaretinde de bu konunun gündeme geldiği aktarıldı.

Biden yönetimi bir süredir aralarında S-300 ve S-400’ün de olduğu Rus savunma sistemleri ve askeri mühimmatlarını kullanan müttefik ülkelere bu silahların Ukrayna’ya verilmesini talep etmişti.

Reuters’a konuşan uzmanlar ise Ankara’nın bu öneriyi geri çevirdiğini öne sürerken, Türk yetkililerin ya da dışişleri bakanlığının bu konu ile ilgili açıklamaları geri çevirdiğini söyledi. Reuters’a konuşan bazı kaynaklar, bu önerinin Türkiye için karşılığı olmadığını söylerken, hem S-400’lerin Ukrayna’ya gönderilmesi ve orada yönetilmesi hem de siyasi olarak Ankara’nın Moskova’yı karşısına almak istemediğini dile getirdi.