İrlanda’da 8 Mart günü önemli bir anayasa referandumu yapılacak. Zamanlama manidar. Referandum Dünya Kadınlar Günü’nde olacak. “Değiştirilsin veya değiştirilmesin” referandumu İrlanda Anayasası’nın “evdeki kadın” diye bilinen maddesi konusunda yapılacak.

Türkiye Cumhuriyeti’nde bazı istisnalar olsa da kadın erkek eşitliğini hükme bağlayan Medeni Kanun’un yürürlüğe girmesinden 11 yıl sonra kabul edilen İrlanda Anayasası’nda şöyle bir madde yer aldı: “Devlet, kadının ev içindeki yaşamıyla devlete, onsuz kamu yararının elde edilemeyeceği bir destek verdiğini kabul eder. Bu nedenle devlet, annelerin ekonomik zorunluluklar nedeniyle evdeki görevlerini ihmal ederek çalışmaya mecbur kalmamalarını sağlamak için çaba gösterecektir.”

1937 yılında İrlanda Anayasası’nda, kadının evde kalmasının “önemi” vurgulanıyor, annelerin “evdeki görevlerini” ihmal ederek çalışmaya mecbur olmaması için devletin çaba göstereceği belirtiliyordu.

Evdeki kadına devlet desteğine dair anayasada bağlayıcı ifadeler yoktu. Haliyle evdeki kadına devlet desteği hiç sağlanmadı. Daha da beteri anayasanın söz konusu maddesi, kadının yerinin evi olduğu argümanı için kullanıldı. Ayrıca kadının çalışma hayatından dışlanmasını öngören politikaların kabul edilebilir olduğu fikri için de dayanak gösterildi.

İrlanda Anayasası 85 yılda 38 kez değiştirildi ama bu maddeye hiç dokunulmadı. Söz konusu madde nasıl oldu da anayasaya girdi? Ayrıca bu kadar yıldır ve bu devirde AB üyesi bir ülkede varlığını nasıl korudu? Yanıt: İrlanda Katolik Klisesi… Yaygın kanaate göre, Katolik Klisesi, bazı konularda özellikle kadının statüsü konusunda İrlanda Anayasası’nı şekillendirmişti.

Sonunda 21. Yüzyılın 22’inci yılında İrlanda Parlamentosu “evdeki kadın” maddesini kadın erkek eşitliğine uygun olarak değiştirdi ve Anayasa’ya kadına destek konusunda daha net ifadeler konulmasını kabul etti. Ancak hükümet bu değişiklikleri referanduma götürmeye karar verdi.

8 Mart Dünya kadınlar gününde “evdeki kadın” maddesinin yanı sıra Anayasa’daki aile tanımının evliliğin ötesine genişletilmesi de halkın oyuna sunulacak.

Her iki değişiklik konusunda da %100’lük bir görüş birliği yok kuşkusuz. Özellikle de “evdeki kadın” maddesi üzerinde…

Ukrayna’dan ayrılarak tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden Donetsk ve Luhansk bölgeleri, Rusya’ya bağlanmak için 23 ve 27 Eylül tarihlerinde referandum düzenleme kararı aldı.

Ukrayna’da 2014 yılında başlayan iç savaşın ardından 2015 yılında tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden, Rusya’nın resmen tanıdığı Donetsk ve Luhansk bölgeleri, Rusya’ya bağlanma konusunda referandum düzenleme kararı aldı.

Rusya işgali altındaki Herson, Zaporijya ve Melitopol bölgeleri halk kongreleri de Donetsk ve Luhansk’ın Rusya’ya katılım için referandum düzenleme kararını ele alırken, bu bölgelerden de referandum düzenlenmesine destek kararları çıktı.

Luhansk ve Donetsk bölgeleri tarafından yapılan ayrı açıklamalarda önümüzdeki 23 Eylül ile 27 Eylül tarihlerinde referandum düzenleneceği kararı duyurulurken, Luhansk’tan yapılan açıklamada, “Halk Konseyi üyeleri gerçekleştirdikleri toplantı sırasında, Luhansk Halk Cumhuriyeti’nin Rusya Federasyonu’nun parçası olarak Rusya Federasyonu’na bağlanması konusundaki referanduma ilişkin yasayı kabul etmişlerdir” denildi.

Donetsk Bölgesi Başkanı Denis Puşilin de düzenlenen halk kongresinde yaptığı konuşmada, “Donbass eve dönüyor. Bunun zamanında olduğunu düşünüyorum. Katılacak tüm vatandaşlar için sağlamamız gereken güvenliği göz önünde bulundurarak bir oylama yapılacak.

Ukrayna’nın Donbass bölgesindeki Donetsk ve Luhansk bölgelerinde alınan referandum kararlarının ardından, referandum kararlarını yorumlayan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, “Özel askeri harekatın en başından ve öncesinden itibaren halkların kaderlerine karar vermeleri gerektiğini söyledik. Donbass halkları kendi kaderlerinin efendisi olmak istiyorlar” ifadelerini kullandı.

Şili’de, yazılan yeni anayasanın yürürlüğe konulup konulmayacağına ilişkin olarak düzenlenen referanduma katılanların yüzde 61,9’u “hayır” oyu verdi.

Şili Seçim Servisi verilerine göre, şu ana kadar sandıkların yüzde 98,43’ü açıldı.

Yapılan sayımda, ülkede yeni anayasanın yürürlüğe girmesini isteyenlerin oranı yüzde 38,1, istemeyenlerin oranı ise yüzde 61,9 olarak belirlendi.

Böylece, diktatör Augusto Pinochet döneminde hazırlanan ve birçok kez revize edilen mevcut anayasa yürürlükte kaldı.

Şili’de hazırlanan yeni anayasa, devlet çalışanlarının yarısının kadınlardan oluşması, ülkedeki 11 yerli topluluğun tanınarak Şili’nin “çok uluslu ülke” olarak tanımlanması, cumhurbaşkanı adayı olma yaşının 35’ten 30’a düşürülmesi, kürtajın yasal hale getirilmesi, Senatonun kaldırılması ve yerine Bölgeler Meclisi kurulması, su kriziyle mücadele için su kaynaklarına “sahiplenilemez” statüsü verilmesi ve Ulusal Sular Ajansı kurulmasının da aralarında bulunduğu 388 maddeden oluşuyordu.

Yeni anayasa, Ekim 2020’de anayasanın yeniden yazılıp yazılmaması için yapılan referandumla kararlaştırılmış, 2021’deki belediye seçimlerinde yeni anayasayı yazacak heyet halkın oylarıyla seçilmişti.

Şili’de Ekim 2019’da başlayan ve 5 aydan fazla süren yağma, şiddet olaylarına neden olan ve “sosyal patlama” adı verilen hükümet karşıtı gösterilerde, anayasanın yeniden yazılması protestocuların başlıca isteklerindendi.

Diktatör Pinochet döneminde yazılan Şili anayasası, halkın bir kısmınca “diktatörlük rejiminin mirası” ve “eşitsizliğin temel kaynağı” olarak değerlendiriliyor.

Anayasa’nın, Pinochet eliyle yapılan özelleştirmeler ve özelleştirme teşvikleri nedeniyle yeterli sağlık, eğitim ve emeklilik imkanı sağlamayan ekonomik sistemi koruduğu düşünülüyor.