Trump’tan Tahran’a Sert Ret: “Kabul Edilemez”

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın ABD tarafından sunulan barış planına verdiği yanıtı “yetersiz ve kabul edilemez” olarak nitelendirerek geri çevirdi. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, Trump’ın İran’ın şartlarını bir “vakit kazanma stratejisi” olarak gördüğü belirtildi. Trump, Tahran yönetimi nükleer programı ve bölgesel askeri faaliyetleri konusunda somut adımlar atmadığı sürece herhangi bir anlaşmanın mümkün olmayacağını vurguladı.

Gerilimin Perde Arkası: Bugüne Nasıl Gelindi?

İki ülke arasındaki kriz, geçtiğimiz aylarda Basra Körfezi’ndeki karşılıklı askeri hareketlilik ve ABD’nin uyguladığı ağır ekonomik yaptırımlarla yeni bir evreye evrilmişti. Washington yönetimi, İran’ı bölgedeki istikrarı bozmakla suçlamış ve kendi şartlarını içeren kapsamlı bir barış paketi sunmuştu. Tahran ise bu pakete, yaptırımların derhal kaldırılmasını şart koşan bir karşı teklifle yanıt vermişti.

Diplomatik Kanallarda Tıkanıklık

Trump’ın reddine ilişkin gelen ikincil bilgilere göre, ABD yönetimi sadece diplomatik değil, ekonomik baskıyı da artırma kararı aldı. Üst düzey yetkililer, İran’ın yanıtının “ciddiyetten uzak” olduğunu ve mevcut teklifin müzakere dahi edilemeyecek maddeler içerdiğini ifade ediyor. Bu durum, bölgedeki askeri teyakkuz halinin bir süre daha devam edeceği sinyalini veriyor.

Petrol Piyasalarında “Savaş” Alarmı

Barış umutlarının yerini belirsizliğe bırakmasıyla petrol piyasaları sarsıldı. Trump’ın açıklamasının ardından Brent petrolün varil fiyatı son dönemin en yüksek seviyelerine ulaştı. Analistler, Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir çatışmanın enerji arz güvenliğini tehlikeye atacağı endişesiyle fiyatlardaki yükselişin sürebileceğini öngörüyor.

Petrol ve Çatışma Döngüsü

Geçmişte yaşanan benzer krizlerde de petrol fiyatları, Orta Doğu’daki askeri hareketliliğe doğrudan tepki vermişti. İran ile yaşanan gerilimlerin tırmandığı her dönemde küresel piyasalar arz kesintisi korkusuyla dalgalanmış, enerji maliyetlerindeki bu artış dünya ekonomisi üzerinde enflasyonist baskı yaratmıştı. Özellikle 10 Mayıs’taki saldırı iddiaları, piyasalardaki kırılganlığı en üst noktaya taşımıştı.

Trump’ın Çin Temasları ve İran Denklemi

Başkan Trump’ın Çin ziyareti de bu krizden bağımsız ilerlemiyor. Edinilen bilgilere göre, Trump’ın Pekin’deki temaslarında İran meselesi en önemli gündem maddelerinden biri olacak. ABD, Çin’in İran’dan petrol alımını tamamen durdurması için baskı yaparken; Pekin yönetimi ise bölgedeki savaş tamtamlarının küresel ticarete zarar vereceği konusunda Washington’ı uyarıyor. Trump’ın Çin ile yürüteceği bu diplomasi trafiğinin, İran üzerindeki izolasyonu derinleştirip derinleştirmeyeceği merakla bekleniyor.

Abluka kararı ve sahadaki mesajlar

ABD yönetimi, ablukayı İran limanlarına giriş-çıkış yapan deniz trafiğini hedefleyen bir uygulama olarak tanımladı. Açıklamalarda, İran’a ait gemiler ile İran limanlarına uğrayan ya da bu limanlardan çıkan ticari gemilerin denetlenebileceği; buna karşılık İran’la bağlantısı olmayan limanlara giden gemilerin seyrüseferinin engellenmemesi hedeflendiği vurgulandı.

Tahran ise ablukayı yasa dışı bir baskı girişimi olarak niteledi ve Körfez’deki komşu ülkelerin limanlarının da risk altına girebileceği uyarısında bulundu. İranlı yetkililerin mesajları, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki güvenlik dengesinin daha kırılgan hale gelebileceğine işaret etti.

Buna rağmen ABD tarafı, İran’la temas kanallarının tamamen kapanmadığını, bir anlaşmaya dönük görüşme zemininin korunmaya çalışıldığını belirtti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de krizin çözümü için diplomatik çabaların sürdüğünü söyledi.

İslamabad görüşmeleri ve krizin tırmanışı

ABD ile İran heyetleri, hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ateşkesin kalıcı hale getirilmesi ve çatışmanın sona erdirilmesi için görüşmüş, ancak görüşmeler, tarafların temel başlıklarda uzlaşamaması nedeniyle somut bir anlaşma üretemeden dağılmıştı.

Süreçte İran, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri sıkı kontrol altına almış; kendi gemileri dışındaki deniz trafiğini sınırlamış ve geçişlerin İran denetimine tabi olacağını duyurmuştu. ABD Başkanı Donald Trump da bu uygulamayı “küresel ticareti şantaj” olarak nitelemiş ve İran’a nükleer silah izni vermeyeceklerini yinelemişti.

Petrol, deniz ticareti ve uluslararası tepkiler

Petrol piyasasında fiyatlar, bir yandan arz kesintisi riskini, diğer yandan da yeniden müzakere ihtimalini tartmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol akışının önemli bir bölümünün geçtiği dar bir deniz koridoru olduğu için, bölgede atılan her adım enerji maliyetlerine doğrudan yansıyor.

Öte yandan bazı NATO müttefiklerinin, ABD ablukasına askeri olarak katılma konusunda mesafeli durduğu; buna karşılık boğazın yeniden güvenli biçimde açılmasına dönük çağrıların öne çıktığı bildirildi. Deniz taşımacılığı şirketleri ve sigorta piyasaları ise risk primlerindeki artış nedeniyle rota, takvim ve navlun planlarını yeniden gözden geçiriyor.

ABD İran savaşı nedeniyle şişen enerji fiyatlarını düşürmek için Rus petrolüne uyguladığı yaptırımları hafifletti. Washington yönetimi, hali hazırda yüklenmiş ve nakil amacıyla denizde bulunan Rus petrol ürünlerinin satın alınmasına izin verdi. 

Birleşik Devletler, Ukrayna’daki Rus işgali nedeniyle bölgede savaşın başlamasından kısa süre sonra Rusya’dan petrol alan ülkelere yaptırım uygulamaya başlamıştı. 

Piyasalar hala telaşlı.

ABD’nin yaptırımdan muafiyet vermesine rağmen petrol piyasasının ateşi hala yüksek. Brent petrolünün fiyatı saat 13 itibarıyla varil başına 101 dolara yükseldi. Asya borsaları da baskı altında. 

İran ve İsrail arasındaki savaş ikinci haftasını doldururken küresel ekonomi sarsılıyor. ABD stratejik rezervlerini kullanmasına rağmen fiyat artışını durduramıyor. Beyaz Saray, arz açığını kapatmak için Rusya ile dolaylı kanallardan temas kuruyor. Rus petrolünün piyasaya sürülmesi, Batı’daki enflasyon baskısını azaltmanın tek yolu olarak değerlendiriliyor. Analistler, enerji arzındaki bu tıkanıklığın küresel bir resesyona yol açmasından korkuyor.

Süreç, şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı hava saldırılarıyla fitillenmişti. İran yönetimi, bu saldırılara Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidiyle karşılık vermişti. Bölgedeki Amerikan üslerine yönelik füze saldırıları düzenlenmişti. Petrol üretim tesislerinin zarar görmesiyle birlikte enerji piyasalarında büyük bir boşluk oluşmuştu. Geçmişte uygulanan yaptırımlar nedeniyle Rusya ve İran, enerji alanında alternatif ittifaklar kurmuşlardı.

Savaşta Taraflar Geri Adım Atmıyor

Savaşın on dördüncü gününde taraflar mevzilerini tahkim ediyor. İran Devrim Muhafızları yeni protestolara karşı halkı sert dille uyarıyor. İsrail Başbakanı Netanyahu, operasyonun hedeflerine ulaşana kadar süreceğini belirtiyor. ABD ise bir yandan askeri desteğini sürdürürken diğer yandan ekonomik yıkımı önlemeye çalışıyor. Diplomatik kanallar açık tutulsa da sahada gerilim düşmüyor. Piyasalar, Rusya’dan gelecek olumlu bir üretim haberini bekliyor.