Afganistan’da başlayan ve Irak ile Suriye’de devam eden ABD müdahaleleri, bugünlerde yeni bir savaş alanının oluşmasına yol açtı. 

İsrail’in de içinde bulunduğu gerilim hatları; İran, Lübnan ve Irak ile Körfez Ülkeleri’nin dahil olduğu daha geniş bir bölgesel gerilimi ortaya çıkardı.

Bu tablo ister istemez ABD Dışişleri eski Bakanı Condoleezza Rice’ın Vashington Post’ta yayımlanan ¨Transforming the Middle East¨ (Ortadoğu’yu Dönüştürmek) makalesini anımsatıyor. 

Söz konusu yazıda, bölgedeki demokratikleşme ve reform ihtiyacının üzerinde durulmuştu. 

O yıllarda daha çok teorik bir tartışma olarak görülen bu yaklaşım, zaman içinde yaşanan gelişmelerle yeniden gündeme geldi.

Nitekim 1980’li yıllardan itibaren birçok ulus devlette ortaya çıkan ya da körüklenen etnik ve dinsel sorunlar, devletlerin iç dengelerini zayıflatan bir unsura dönüşmüştü. 

Bu süreç yalnızca iç siyasi gerilimleri artırmakla kalmamış, aynı zamanda dış müdahalelere zemin hazırlamış, böylelikle birçok ülke hem iç hem de dış çatışmalarla karşı karşıya kalmıştı.

Bugünler de iyiden iyiye şiddetlenen çatışmalar Batı Şeria ve Gazze’de yaşanan gelişmelerle birlikte bölgenin siyasi haritasının yeniden çizilebileceğine dair tartışmaları daha da güçlendirdi.

ABD-İsrail stratejik ortaklığına karşı koymaya çalışan ve adeta bir fetret dönemi yaşayan İran’ın da benzer bir süreçle karşı karşıya kalabileceğine dair emareler bulunmaktadır. 

Tüm bu gelişmeler, 21. yüzyılın beklenildiği kadar sakin ve istikrarlı olmayacağını bir kez daha göstermekte; dünyanın yeni güç mücadeleleri ve jeopolitik rekabetin belirlediği bir döneme doğru hızla ilerlediğine işaret etmektedir.

Savaşın 4-6 haftada sona ereceğini tahmin edenlerin beklentilerini boşa çıkaracak gelişmelerin olduğu da görülmektedir. Böyle bir senaryo, Ortadoğu’nun kıyısındaki Türkiye açısından doğrudan etkileri olabilecek yeni bir jeopolitik rekabet anlamına gelmektedir. 

Bugün ABD, Avrupa Birliği ve Rusya birbirlerinin rakibi gibi görünse de her biri Türkiye’yi kendi stratejik hesaplarının içine çekmek isteyecektir. Bu durumda Türkiye’nin dış politikada oldukça dengeli, temkinli ve akılcı bir yaklaşım izlemesi büyük önem taşımaktadır.

Güçlü ulus devlet yapısı sayesinde bölgesel kaosun içine henüz sürüklenmemiş olan Türkiye, toplumsal bütünlük ve ulusal kimlik, dış müdahalelere karşı önemli bir direnç oluşturmuş; ülke pek çok bölge devletinin yaşadığı çözülme süreçlerinden uzak kalmıştır.

Tarihsel deneyimler bu konuda da önemli dersler sunmaktadır. 

Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin yanlış konumlanması imparatorluğun parçalanmasına yol açmıştır. 

Buna karşılık İkinci Dünya Savaşı sırasında izlenen temkinli politika Türkiye’yi büyük bir yıkımdan uzak tutmuştur. Aynı yaklaşım Ukrayna Savaşı süresinde de kendini göstermiştir.

Çevre ülkelerdeki oyunlara devam edilirken Türkiye’nin yapması gereken; büyük güçlerin söylemlerinden çok eylemlerine bakmak ve dış politikasını kendi ulusal çıkarları doğrultusunda belirlemektir.

Hal böyle olunca Türkiye’nin geleceğinin ideolojik savrulmalarla değil, güçlü bir devlet aklıyla şekillendirilmesi kaçınılmaz bir yaklaşımdır. 

En sağlam rehber ise dün olduğu gibi bugün ve gelecekte de Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve evrensel bir ilke haline gelen “Yurtta barış, dünyada barış” vecizesidir.

Son sözse; Taht oyunlarında figüran olanlar kaybeder, kendi aklıyla hareket eden devletler ayakta kalır.

Nice bayramlara ¨Hergünşen Kalınız. ¨

İsmet HERGÜNŞEN

ABD Başkanı Trump, konu kendisine sorulduğunda “orası tehlikeli bir yer olabilir” diye cevap verdi. O arada ABD’nin İran’ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceğini de belirtti. 

Haber kuruluşları 11 Haziran Çarşamba günü ABD’nin, Bağdat Büyükelçiliği’ndeki personelini kısmen geri çekmeye hazırlandığı istihbaratını almışlardı. Daha sonra yapılan araştırmalarda Ortadoğu’daki asker yakınlarının da bölgeden uzaklaştırılacağı bilgisi alındı. 

ABD Dışişleri Bakanlığı da “artan bölgesel gerginlik nedeniyle işleri acil olmayan Amerikan personelinin Ortadoğu’dan ayrılması” talimatını verdi. 

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programıyla ilgili görüşmelerin başarısız olması durumunda bu ülkeye saldırma tehdidinde bulunmuştu.

Yirmi bir yıl evvel Fas’tan Basra Körfezi’ne kadar Ortadoğu, Orta Asya ve Kuzey Afrika’da bulunan 22 ülkenin rejim ve sınırlarının değişeceğini söylemişti Condoleezza Rice, ardından ABD Dışişleri Bakanı oldu.  Aynı proje(BOP), sonradan Genişletilmiş Ortadoğu ve Kuzey Afrika projesi olarak değiştirildi.
Bölge; Avrupa, Asya ve Afrika’dan oluşan dünya anakaralarının kesiştiği coğrafyayı oluşturuyordu. Süveyş Kanalı, Bab el- Mendeb ve Hürmüz Boğazı çok stratejik bir deniz yoluydu.
Kara altın olarak da değerlendirilen petrolün nakli de bu güzergâhtan yapılırken, başta ABD olmak üzere petrolün ekonomik değeri tüm emperyalistlerin iştahını kabartmaktaydı.

Öyleyse bölge karıştırılmalı, parçalanmalı, cetvelle çizilmiş sınırlar belirlenmeliydi.
Öyle de oldu, henüz üç çeyrek yaşındaki İsrail bölgeye monte edildi. 

ABD artık Orta Doğu’daydı.

Irak ve Afganistan işgalleri sözüm ona bölge halklarının güvenliği, özgürlüğü ve demokrasi adına yapılmıştı. Yarattıkları kan gölü; neyi hedeflediklerini ve önceliklerini açıkça göstermesine rağmen bugünkü hazin tablo insanlığı ayıltamamış, kendine getirmemiştir.

İnsanlığın aynı suda daha kaç kez yıkanacağı meçhulümüzdür.

Ancak ABD’nin stratejik hedefleri hiç değişmemiştir.

Son aşama; İsrail’in güvenliği, ABD’nin bölgedeki çıkarları ve diğer güçlerin (AB, Rusya ve Çin) bölgeden uzak tutulması için ABD ve İsrail desteğinde bir büyük Kürdistan kurulmasıdır.
Bu projede elbette İsrail çevresinde askeri ve ekonomik güce izin verilmeyecektir.

Yeni Dünya Düzeni çok karmaşık bir şey değildir. Aslında ABD’nin hükmettiği bir dünya yaratma hevesidir. Ülkelerin, ulusların, inançların ve evrensel değerlerin hiçbir önemi yoktur.
Bölgesel ve küresel konularda sopa ve düdük onun elindedir. Karar mekanizması sadece ona aittir. Siyasal ve finansal manevralarıyla dünya halklarına yaşattıkları esaret, zulüm ve yoksulluk zerre umurlarında değildir.

Elinde sopa ile barış, savaş demektir.

Şimdi…

Açılım; Barışı sağlamak adına temelde insan hakları ve demokrasiyi gerçekleştirmekle olur.
Sürece tüm dinamikler katılmalı ve katkı vermelidir. Soyut kavramlar yerine ivedilikle somut adımlar atılmalı, tarafların gizli ajandaları olmamalıdır.
Eşit yurttaşlık demokrasinin olmazsa olmazı olmalıdır.

Peki…

Bu gelişme ABD tarafından kurulan Genişletilmiş Orta Doğu Projesine uyar mı?
Projeye göre ABD ve İsrail’in güvenliği ve çıkarlarını sağlayacak bir Kürt Devleti kurulmasını engeller mi? ABD sınır değişikliği amacını tümüyle rafa kaldırır mı?
Bu dönemde ülkemiz ve yurttaşlarımız her türlü provokasyona karşı hazır olmalıdır.
Dünya, geçmişte emperyalistlerin çıkarları için neler yaptığına çok tanık olmuştur.

Barış; zor, meşakkatli ve uzun bir süreçtir, ama imkânsız değildir.
NATO’da birlikte olduğumuz, ancak müttefikliği her dönemde çok tartışılan ABD’ye rağmen açılım çok sancılı olacaktır. Taraflar bu konuda çok dikkatli ve şeffaf olmalıdır.

Bu coğrafyada oyun çok kurulur, yeter ki bu kez de onu da biz kuralım.

Erdem tehlikeli saatlerde belli olur, o saatler de bize uzak değildir.

Saygı, sevgi ve inançla,
Kemal Yalnız

SPUTNİK araştırdı

Ortadoğu’da tansiyon en yüksek aşamadayken ülkelerin askeri gücü hiç olmadığı kadar önem arz ediyor. Peki askeri anlamda bölgedeki en güçlü ülkeler hangileri? Sputnik derledi.

7 Ekim’den bu yana süren İsrail – Filistin krizi tüm şiddetiyle sürerken, İsrail ordusu (IDF) ve Hamas arasındaki çatışma küresel çapta bir savaş korkusunu tetikliyor. Özellikle Ortadoğu’da silahların konuşması an meselesi iken, bölgede hangi ülkeler askeri güçleriyle öne çıkıyor?

Çatışmalar başladığından itibaren ABD ve NATO güçlerinin Akdeniz’e iki uçak gemisi, onlarca savaş uçağı ve nükleer denizaltıların gönderilmesi dünyadaki tansiyonu git gide arttırdı. Bölgedeki ülkeler ve silahlı grupların ABD üslerini tehdit etmesi, İran ve Lübnan Hizbullah’ının karşı söylemleri tüm aktörleri patlamaya hazır bir barut fıçısına getirmiş vaziyette. Özellikle Amerika’nın kuruluşundan beri desteklediği İsrail ve onun karşısındaki İran, Ortadoğu’daki en büyük 4 askeri güçten ikisi olarak görülüyor.

İsrail’in askeri kapasitesi ne durumda?

Rapora göre, İsrail Savunma Kuvvetleri, kuruluşu olan 1948  yılından bu yana Ortadoğu’daki diğer Arap güçleriyle savaşa giren ve bu savaşlardan çoğunlukla üstünlükle galip gelen bir devlet olduğu belirtiliyor. Devletin ‘kendini sürekli savaşta hissetme’ ve hazır olma motivasyonu, Batılı devletlerden aldığı teknolojik, politik ve maddi destekle birleştiği için büyük bir bölgesel güç olarak varlığını koruduğu ifade ediliyor. Fakat 7 Ekim’den beri yaşananlar, İsrail ordusunun sanıldığı gibi ‘yenilmez bir güç’ olmadığını gösterdiği belirtilirken, 21’inci yüzyılın yeni savaş stili asimetrik savaşlar İsrail’in topalladığını’ gösterdiği aktarılıyor.

Kısmen yakın bir zaman olan 2006 yılındaki İsrail – Lübnan Savaşı’nda 1 ay süren çatışmalarda İsrail 121 askerini kaybetmiş 1244 askeri yaralanmış ve 20’den fazla üst düzey tankı imha  edilmişti. Sınırındaki ‘düşman Hizbullah’a karşı büyük bir avantaj sağlayamayan İsrail, 2006’dan bu yana bölgede yaşayan Lübnanlı ve Filistinlilere sivillere büyük zararlar verse de, tüneller altında savaşa devam eden Hizbullah ve Hamas’a  karşı büyük zorluklar çekti ve çekmeye devam ediyor.

7 Ekim’de Hamas ile başlayan çatışmada da İsrail’in şimdiden en az 356 askerini kaybettiği ve 136 askeri aracın imha edildiği belirtiliyor. Hamas’a karşı zorluk çektiği açıkça görüldüğü ifade edilen İsrail’in Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü raporuna göre aktif askeri personel sayısı 169 bin 500 aktif iken, 465 bin kadar da yedek askeri bulunduğu tahmin ediliyor. Buna ek olarak askeri bütçesi ise 2022 yılında 23.4 milyar dolar (Bunların 3.18 milyarlık kısmı ABD yardımı) olan İsrail, dünyanın en büyük, çeşitli ve karlı askeri endüstriyel komplekslerinden birine sahip olduğu aktarılıyor. Ülkenin dış teknoloji yardımı dışında yerli savunma sanayi endüstrisi ile Demir Kubbe, Davut’un Sapanı, Arrow gibi hava savunma sistemlerinin yanında, en gelişmiş hava kuvvetlerine,  insansız hava araçlarına (İHA) ve füzelere sahip. Tüm bunların yanında ise İsrail, resmi olarak kabul etmese de, nükleer silahlara sahip bir ülke olarak nitelendiriliyor.

Bölgenin diğer bir önemli gücü: İran

Ortadoğu’da İsrail’in tehlikeli olarak gördüğü ve önemli bir askeri güce sahip İran, 350 bin kişilik aktif personeli yanında 230 bin kişilik seçkin İslami Devrim Muhafızları ve sayısı dahi bilinmeyen paramiliter grupları yöneten oldukça önemli bir aktör. 350 bin de yedek askeri personele sahip ülkenin 2022 yılında yaklaşık 6.8 milyar dolara denk gelen bir askeri bütçesi bulunduğu bildiriliyor.

Metinde Savaş konusunda İsrail kadar tecrübeli olan İran’ın 1980’de başlayan Irak – İran savaşı ile adeta çıkılmayan bir bataklığa girerek 8 yıl boyunca savaşarak 600 bin askerini kaybettiği 100 binden fazla da sivil kaybı yaşadığı aktarılıyor. Fakat İran’ın bu acı tecrübe ile birçok krizi de test etmiş ettiği, İran – Irak savaşı İran’a üç önemli ders verdiği vurgulanıyor:

Silah konusunda Batı’ya güvenilemez  (ABD müttefiklerş 1979 devriminden sonra İran’a silah ambargosu uyguladı).

Drone’lar savaşta büyük bir avantaj sağlayabilir (İran bugün oldukça iyi olduğu ilk İHA’sı Mohajer-1’i Irak savaşında geliştirdi).

Kitle imha silahlarının geliştirilmesi, savaşta beklendiği kadar önemli olmayabilir (İran, Irak savaşında dahi kimyasal veya kitlesel imha silahlarına yanaşmadı ve 1990’da kitlesel imha silahlarını anlaşmalara katılmak adına imha etti).

Raporda 2006 yılında İsrail ile çatışmasında  Hizbullah’a destek sağlayan İran’ın, 2010’dan itibaren bölgedeki silahlı güçlere destek verdiği, asimetrik savaş konusunda önemli bir oyuncu olduğu belirtiliyor. Bu şekilde İran Ortadoğuda Suriye, Irak, Yemen ve daha birçok ülkede çatışmalara dahil oldu. 2019’da Hürmüz Boğazı’nda hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle İran’ın casus uçağını imha eden ülke, 2020’de ise Kasım Süleymani’nin ölümü üzerine ABD’nin  üslerine balistik  füzeler yağdırdı.

Bunun yanında rapora göre İran seyir, balistik, hipersonik gibi farklı füze türlerine sahip ve İHA konusunda oldukça iyi durumda. Yılın başında tanıtılan Fattah, Bavar-373 ve Khordad gibi gelişmiş hava ve füze savunma sistemleri yanında elektronik savaş sistemleri ve radarlar da üreten İran, tüm ABD ve NATO yaptırımlarına rağmen Ortadoğu’daki en sofistike yerli askeri endüstriye sahip ülke olarak öne çıkıyor.

Bunun da ötesinde, ülkenin coğrafyası ve ittifaklar ağı Tahran’a genel askeri gücünü daha da arttıran bir dizi yetenek sağlıyor. Bunlar arasında Suriye ve Lübnan Hizbullah’ı sayesinde Akdeniz’e erişimi ve dünya petrolünün yaklaşık yüzde 30’unun geçtiği kritik deniz ticareti bölgesi olan Hürmüz Boğazı’nı kapatma konusundaki eşsiz yeteneğinin yer aldığı belirtiliyor.

Mısır’ın genel ve askeri durumu

Gazze ile sınıra sahip ülke Mısır, 2023 raporlarına göre dünyadaki en güçlü 14’üncü orduya sahip, yani doğal olarak Ortadoğu’da askeri en güçlü ülkelerden biri. 438 bin aktif ve 479 bin yedek askeri bulunan ülkede 190 bin ile 220 bin arasında kara ordusu, 30 bin aktif personeli olan bir hava kuvvetleri ve 18.500 aktif deniz personeline sahip olduğu aktarılıyor. Ülkenin genel nüfusu ise yaklaşık 110 milyon olarak öne çıkıyor, tüm bu endeksler de Mısır’ı bölgedeki önemli siyasi, ekonomik ve askeri aktörlerden biri yapıyor.

Ülke Ekim 1973’teki Yom Kippur Savaşı’ndan bu yana kendi topraklarında büyük bir savaşa girmedi. Mısır kuvvetleri 1991 Körfez Savaşı sırasında Irak’ta ABD liderliğindeki  koalisyona katıldı ve Sina Yarımadası’ndaki cihatçı isyanlar da dahil olmak üzere ABD liderliğindeki ‘teröre karşı savaşta’ yer aldı. Ordu, 2013 yılında Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’nin devrilmesinde büyük rol oynadı. Mısır güçleri ayrıca 2015’te başlayan Suudi Arabistan liderliğindeki Yemen operasyonuna  da katıldı.

Makalade Mısır’iın 2022 yılında 4,6 milyar dolarlık bir askeri bütçeye  sahip olacağı ve askeri teçhizatının büyük bir kısmı için yabancı ortaklarına güveneceği belirtiliyor. Yerli savunma sanayisi diğer ülkelerle karşılaştırıldığında  yetersiz olduğu söylenen ülke, sadece 1948 ve 2017 yılları arasında ABD’den 48,1 milyar dolarlık silah  ithalatı gerçekleştirdi.

Ortadoğu’nun en büyük silah ithalatçısı: Suudi Arabistan

Suudi Arabistan, Ortadoğu’daki ilk 5 askeri güç sıralamasında beşinci olarak, genel sıralamada ise 22’inci olarak yer alıyor. Ülke 2023’te 69 milyar dolarlık askeri bütçesi ile, tüm dünyadaki en büyük askeri bütçeler arasında sürekli olarak dünya sıralamasında ilk 10’da yer aldı  (2022’de Suudi Arabistan dünya sıralamasında en çok silah alan ülkeler arasında 5’inciydi).

257 bin aktif personele sahip olan Suddi Arabistan’ın kara kuvvetleri sayısının 75 bin, deniz kuvvetlerinin 40 bin, hava kuvvetlerinin 25 bin, son olarak Stratejik Füze Gücü Birlikleri’nin 2500 kişi olduğu belirtiliyor. Krallık askeri teçhizatının büyük bir çoğunluğu (yaklaşık yüzde 80) için ABD’ye güvenirken, geri kalanının büyük bir kısmını Fransa ve İspanya’dan ithal ediyor. Bu ekipmanlar arasında Abrams tankları ve Bradley savaş araçları,  Apache  saldırı helikopterleri, Patriot füze sistemleri ve diğer gelişmiş ABD sistemleri de yer alıyor.

Suudi Arabistan 1991 Körfez Savaşı’nda ABD liderliğindeki koalisyonun bir parçası olarak galipler arasında yer aldı. Krallık ayrıca 2014-2017 yılları arasında IŞİD’e karşı yürütülen savaşta da Batı koalisyonuna katıldı. Filistin-İsrail krizi ile İsrail ile normalleşme görüşmelerini askıya aldığını bildiren ülke, son zamanlarda BRICS bloğuna katılma hamlesiyle yeni bir dış politika izliyor.

Türkiye de bölgedeki gidişatı etkileyen en önemli ülkelerden biri olarak görülüyor

Raporda NATO’da ‘ABD’den sonraki en büyük orduya sahip olan ülke’ olarak bahsedilen Türkiye de, Ortadoğu’daki gelişmelerde çok önemli bir aktör ve en büyük askeri güçlerden biri olarak belirtiliyor. 355 bin aktif personel ve 378 bin yedek askeri personeli yanında, birden fazla yerde askeri üsse sahip olduğu belirtilen Türkiye’nin, Ortadoğu’daki desteği veya karşıtlığı durumda herhangi bir operasyonun  zora girileceği de yazılmış.

2023 yılında savunma ve güvenliğe  16 milyar dolar ayıran Türkiye’nin makalede insansız hava araçları,  savaş gemileri, yerli seyir füzeleri, ATAK helikopterleri ve Altay muhabere tankına kadar her şeyi üreten yerli bir askeri sanayi endüstrisine sahip olduğu ifade ediliyor.

Türkiye’nin ayrıca son dönemdeki askeri operasyonlarının da genel olarak başarılı olduğu vurgulanırken, Suriye ve Irak’taki sık düzenlenen hava operasyonlarının kapasitesinin de oldukça gelişmiş olduğundan bahsediliyor. Ülkenin 2011 yılında Libya’da Muammer Kaddafi’nin devrilmesine yardımcı olduğu belirtilen yazıda, günümüzde  Türkiye’nin desteği sayesinde  Libya’daki Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin varlığını  sürdürdüğü de yazılmış.

Türkiye’nin yurt dışında Arnavutluk, Azerbaycan, Bosna, Irak, Kosova, Libya, Kuzey Kıbrıs, Katar, Somali ve Suriye’de askeri üslerinin olduğu  açıklanırken, Gazze krizinde de Türkiye’nin diplomatik söylemde  Gazze’yi desteklediğini fakat Tel Aviv ile ilişkileri koparmamaya çalıştığı da bildiriyor.