İngiltere, Türkiye, Yunanistan, Hollanda ve ABD’nin üniversiteler ve meteoroloji kurumlarından bilim insanlarının aralarında bulunduğu World Weather Attribution (WWA) grubundan 28 araştırmacı, iklim değişikliğinin söz konusu orman yangınlarına etkisine yönelik ilişkilendirme analizi gerçekleştirdi.

Avrupa’da bu yıl, bir milyon hektardan fazla alanın kaybedildiği orman yangınları açısından “en kötü yıl” olarak kayıtlara geçerken, araştırmacılar ülkelerin fosil yakıt yakmaya devam etmesi durumunda daha büyük ve kontrolü zor yangın riskinin artmaya devam edeceği uyarısında bulundu.

Bilim insanlarının Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs Adası’na yönelik ilişkilendirme analizine göre, iklim değişikliği yangınların öncesindeki aylar, haftalar ve günlerde hava koşullarını etkileyerek yangınlara zemin hazırladı.

Bölgedeki toplam kış yağışları yaklaşık yüzde 14 azalırken, bu durum yaz aylarında daha kuru hava koşulları görülmesine yol açtı.

Yangınlar öncesinde yoğun ve kuru sıcaklığın bitkileri nasıl tutuşturmaya hazır hale getirdiği ve havanın ne kadar “susuz” olduğu incelenen analiz kapsamında, bilim insanları yüksek buharlaşmalı koşulların bir hafta boyunca yaşanma olasılığının 10 kat ve şiddetinin de yüzde 18 arttığını belirledi.

Akdeniz’de haziran ve temmuzda yüzlerce orman yangını çıktı. Art arda 40 derecenin üzerinde sıcaklığın görüldüğü günlerde kuru bitki örtüsü ve fırtına şiddetine ulaşan rüzgarların körüklediği ölümcül yangınlar nedeniyle, söz konusu ülkelerde 80 binden fazla kişi tahliye edildi.

Yangınların kontrolsüz şekilde yayılmasına neden olan üç günlük sıcak, kuru ve rüzgarlı koşulların birleşimi olan yangına elverişli koşullar, iklim değişikliğine bağlı olarak 10 kat daha olası hale geldi ve yüzde 22 daha şiddetli yaşandı.

İklim değişikliği olmasaydı, benzer olayların 100 yılda bir gerçekleşme ihtimali bulunurken, küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,3 derece arttığı bu dönemde bu tür olayların yaklaşık 20 yılda bir yaşanması bekleniyor.

Londra Imperial College Çevre Politikaları Merkezi İklim Bilimi Profesörü Friederike Otto, analize ilişkin değerlendirmesinde, sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,3 dereceye ulaşan küresel sıcaklık artışının “varoluşsal tehdit” haline gelebilecek aşırı yangınlara yol açtığını belirterek, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs Adası’ndaki yıkıcı yangınların bir uyarı olarak görülmesi gerektiğini ifade etti.

Otto, “Ülkeler petrol, gaz ve kömür yakmaya devam ettikçe küresel sıcaklıklar yükselecek ve büyük, hızla yayılan yangınların riski artmaya devam edecek.” değerlendirmesinde bulundu.

2024 yılı verilerine bakarsak; ülkemizde (zaten 2025 kriz yılı yangın söndürme uçağına beş kuruş çıkmazdı) 18 amfibik uçak ve 50 helikopter var.

ABD’nin sadece California eyaletinde çoğu tanker 100’den fazla uçak var. İspanya ve Portekiz orman yangınlarına karşı birlikte hareket ediyorlar, filolarında 130 uçak bulunuyor, Avrupa Birliği’nden gelen destek de cabası.

Buna rağmen bu ülkelerde son yıllardaki devasa orman yangınlarını biliyoruz. Artan hava sıcaklığı ve şiddetli rüzgar  karşısında ekipler çaresiz kalmıştı.

Orman yangınlarında geniş çaplı söndürme havadan yapılıyor ama kontrol ve yayılmanın önüne geçilmesi yerdeki ekiplerin görevi. 

Şimdi bu konuda eksiklerimize bakalım… Orman Mühendisleri Odası ve orman fakültelerinin araştırmalarına göre,  ülkemizde ısı haritalama, otomatik erken uyarı sistemi  gelişmemiş durumda. Yani çoğu zaman yangın çıktıktan saatler sonra haberimiz oluyor.

Orman Genel Müdürlüğü ve AFAD koordinasyonunda çalışan beş bin profesyonel orman işçisi bulunuyor. Bunlar yangın mevsiminde adeta ülkeyi turluyorlar. Bu ekiplerin sorunu da yangın bölgesini tanımamak olarak karşımıza çıkıyor. Konya’dan gelen işçinin Ödemiş yangınında şehit olmasını unutmayalım. Gönüllü itfaiyeciler var ama eğitimleri yetersiz, yaygın tatbikat yapılmıyor. Ayrıca gönüllülük sisteminin kurumsallaştığı söylenemez.

Orman suçlarına af yok ama anız yakmaya hala ağır para ve hapis cezası uygulandığı söylenemez. Yangınlara karşı ayrılan bütçeler de yetersiz.  2024 bütçesi sadece bir buçuk milyar lira…

ASIL MESELE KÖY KAVRAMININ BİR MASALA DÖNÜŞMESİ 

Son yangınlarda dikkatimi çeken bir konudan bahsetmek istiyorum.  Özellikle Ege Bölgesinde zarar gören orman köylerinde emekli ve yaşlı nüfusta artış olduğu belli. Muhabirlerin evleri zarara gören emeklilerle yaptıkları röportajlar acı gerçeği yüzümüze vuruyor. Yangına karşı çaresiz kalan bu insanların yangınla mücadele konusunda bilgileri çok sınırlı. Küçük bahçelerinde küçük bütçelerle tarım yapmaya çalışan bu insanların elinden tutan da yok.  

Verilere bakarsak; 1980’de nüfus 44 milyon, bunun 12 milyonu da orman köylüsüydü. Bugün nüfus 84 milyon iken orman köylüsü sayısı ise yedi buçuk milyon. Genç nüfus artık parmakla sayılıyor.

Küresel ısınma, madencilerin yağması, düzensiz ve plansız enerji nakil hatları, her türlü beton işgali ormanlarımızı kuşatıyor. Orman köyleri kılık değiştirip mahalleye dönüşürken, yeşil denizin canlıları üzerinde soykırımın kılıcı sallanıp duruyor.

Cengiz ERDİL

İklim değişikliği, yangınlar ormanlarımız başında bir bela ama asıl önemlisi orman alanlarının insan eliyle orasından burasından girilip yok edilmesi. Maden aramaları, taş ocakları, düzensiz yapılaşma daha pek çok insan kaynaklı unsuru sayabiliriz.

Teknolojik gelişmeler ve havadan müdahale olanaklarının genişlemesine rağmen orman yangınları gelişmiş ülkelerinde büyük sorunu. Mesela ABD’de Los Angeles kentinde çıkan yangın ibretlikti. Kanada’da kasaba ve kentlerin boşalmasına yol açan devasa orman yangınlarını da unutmayalım.

Böylesine yangınların ülkemizden uzak olmasını dileyerek devletin açıkladığı sayılara bir bakalım.

DEVLETİN KARNESİ 

Orman Genel Müdürlüğü’nün verilerine göre, geçen yıl 3 bin 797 orman yangını yaşandı. Hasar gören orman alanlarının büyüklüğü 27 bin 485 hektar olarak hesaplandı. Orman yangınlarının çıkış nedeni ve zarar verdiği alan büyüklüğü belli oldu. 117 yangının kasıtlı olarak çıkarıldığı, yani ağaç cinayeti işlendiği belirlendi. Bin 839’unun ihmal, bin 111 yangının çıkış nedeninin belirlenemediği tespit edildi. Orman Genel Müdürlüğü yangınlar konusuna bir karne açıklamış ve zayıf yanlarımızı sıralamış. Büyük cesaretle başa ne yazmış biliyor musunuz?

Politika, plan, program, uygulama hiyerarşisinde etkinsizlik. Aynen böyle… Ormanların korunmasında bir politikanın olmadığını, program hazırlanmadığı ve de pratikte yani yangına müdahalede bürokratik yapıda sorun olduğuna işaret ediliyor.

İkinci olarak da köyden kente olan, ülkemizi kasıp kavuran bir soruna değinmiş… Kırsal fakirlik…  Devlet orman köylerindeki gelir ve eğitim seviyelerin yangınların çıkması ve müdahalede sorun olduğunu kabul ediyor ve Orman köylerinde genç nüfusun azalmasına dikkat çekiyor. 

Son olarak iklim değişikliği, hava kirliliğinin yanısıra endüstriyel atıkları da yangınlara bir neden olarak gösteriyor. 

Devletin uzmanı daha ne yapsın? Onlarda ormanların ve kestane, ceviz ve çam ağaçlarının farkında.

Cengiz ERDİL

Selçuk yanıyor. Evler, oteller ve hayvan barınağı boşaltıldı

Türkiye’de orman yangınları ile ilgili veriler 1937 yılından bu yana toplanmaktadır. O tarihten 2019 yılına kadar geçen 82 yılda 106 bin 663 orman yangınında 1 milyon 667 bin 676 hektar alan tahrip oldu. Bu veriler göre yılda ortalama bin 314 yangın çıktı; bu yangınlarda ortalama  20 bin 588 hektar tahrip oldu (Öztürk, Özcan: 2019, ss. 67-74).

Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın verilerine göre yangınlar en çok 2021 yılında etkili oldu. O yıl  çıkan 2 bin 793 orman yangınında yaklaşık 140 bin hektarlık alan zarar gördü. Yangın başına ortalama 6,2 hektar tahrip oldu. 2021yılında, bir önceki yıla göre çıkan yangın sayısında yaklaşık yüzde 18 azalma olmasına rağmen yanan orman alanı bir önceki yıla oranla yaklaşık yüzde 85 arttı.

2021 yılı verilerine göre orman yangınlarının  yaklaşık yüzde 48’inin çıkış nedeni belirlenemedi. Orman yangınlarının yaklaşık yüzde 30’u ihmal ve dikkatsizlik, yaklaşık yüzde 7’si kaza, yaklaşık yüzde 3’ü kasıt, yüzde 12’si ise yıldırım düşmesi sonucu çıktı. Veriler son on yılda orman yangınlarının yüzde 41’nin Ege, yüzde 24’ünün Akdeniz, yüzde 22’sinin Marmara ve yüzde 13’ünün ise diğer bölgelerde çıktığını göstermektedir.

Akdeniz iklim kuşağındaki Avrupa Ülkelerinde 2011-2020 arasındaki 10 yıllık döneme bakıldığında ortalama yangın başına Yunanistan’da 25,62 hektar, İtalya’da 11,96 hektar, İspanya’da 8,34 hektar, Portekiz’de 7,38 hektar Türkiye’de 3,46 hektar, Fransa’da 3,10 hektar alanın tahrip olduğu saptandı. Son yıllarda Türkiye’de bu ortalamanın iki kat arttığı gözlemleniyor.

Akdeniz ve Ege bölgelerinde 1 Mayıs ve 31 Ekim arasındaki dönemde orman yangınları sıkça görülmektedir. Orta ve Doğu Karadeniz bölgelerinde orman yangının sürdüğü dönem 2-3 ayla sınırlıdır.

Türkiye’de orman yangınları konusunda en önemli eksiklik yangınlara müdahale edecek yeterince gönüllünün bulunmamasıdır. Gelişmiş ülkelerde yangınlara müdahale eden ve sayıları yüzbinlerle ifade edilenlerin yüzde 60’ını gönüllüler oluşturmaktadır. Orman Genel Müdürlüğü 100 bin gönüllüye ulaşmayı hedeflese de Türkiye’de gönüllü sayısı  13 bin 403’tür. Bu müdahale için yeterli değildir. (Ergün: 2023)

Türkiye’de 23 milyon 245 bin adet ağaç bulunmaktadır. İlk sırada  6 milyon 833 bin 264 adet ile meşe, ikinci sırada 5 milyon 310 bin adetle kızılçam, üçüncü sırada ise 4 milyon 77 bin 616 adet ile karaçam almaktadır. İğne yapraklı kızılçam ve karaçam çok hızlı tutuşabiliyor. Bunların yerine orta vadeli bir plan dahilinde yangınlara daha dayanıklı incir, dut, zeytin fidanları dikilebilir. Bunların hem ülke ekonomisine hem de yöre halkına ekonomik katkısı olur.

Orman yangınlarının daha çok göçler sonucu o bölgelerde yaşayan nüfus artışıyla bağlantılı olduğu düşünülürse yerel halkın da yangın söndürme çalışmalarına etkin biçimde katılacak çalışmaların yapılması gerekmektedir.  Yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, yangın söndürme konusunda gerekli teknolojik donanımlara kavuşturulması da önemli bir adımdır.

Orman yangınlarına kısa sürede müdahale edilmesi için havadan İHA (İnsansız Hava Araçları) ile 7/24 izlenmesi ve bunları izleyecek yangın harekât merkezleri kurulmalıdır. Böylece orman yangınlarının yarısına yakınının neden çıktığı da saptanmış olacak buna yönelik önlemler de belirlenecektir. Bunun için Orman Genel Müdürlüğü’nde de yangına müdahale edecek ekiplerin sayısı artırılmalı sürekli tatbikatlar yapılarak bu ekiplerin etkin müdahalede uzmanlaşması sağlanmalıdır. Orman alanlarının dik ve engebeli alanlarda olması, orman içi ulaşım olanaklarının sınırlı olması yangınlara etkili müdahaleyi geciktirmektedir.

Türkiye’de orman yangını verileri dikkate alınarak karadan ve havadan nasıl müdahale yapılması gerektiği planlanmalıdır. Dijital olanakların yaygınlaştığı günümüzde yangına bütünleşik mücadele etmenin yolları ortaya konulmalıdır. Geleneksel bürokrasi anlayışıyla değil; hızlı karar alan ve uygulayan kriz komuta merkezleri devreye girmelidir. Bu merkezlerde yangın söndürme ekiplerinin yanı sıra orman mühendisleri, meteoroloji mühendisleri de yer almalıdır.

Bu çerçevede yangınların daha çok çıktığı illerde uçak ve helikopter sayısı artırılmalıdır. Halen Orman Genel Müdürlüğü yangınlara 69 helikopter, 20 uçak ve 8 İHA (İnsansız Hava Aracı) ile müdahale etmektedir. Yedekte de 25 helikopter ve 2 uçak bulunmaktadır.

Çıkan orman yangınlarını hızlı ve etkili biçimde söndürmek önemlidir. Ama aslolan yangınları önlemeye ağırlık vermektir. Bu konuda yerel halkı bilinçlendirmek, orman içi piknik alanları ile ormanı izole edebilmek, piknik alanlarındaki kuru otları temizlemek, gezici ekiplerle piknik alanları kontrol etmek gerekir.

Orman yangınlarını sıfırlamak mümkün değildir. Türkiye iklim değişikliklerinin etkisi çerçevesinde 5, 10 yıllık senaryolar oluşturmalıdır. Bu konuda yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde orman mühendisleri, meteoroloji mühendisleri, orman köylüleri, orman işçileri, yörede yaşayanlar yerel belediyeler ve güvenlik birimleri ile akademisyenlerin ortaklaşa çalışma yapması bakanlığın da bunu koordine etmesi gerekmektedir. Konuyla ilgili meslek odaları ve sendikaların da bu çalışmalarda bulunması bir zorunluluktur.

Kemal ASLAN/Haliç Üniversitesi Öğretim Üyesi

Sonra ‘aklından zoru olan mı?’ desem,  ‘sevgisiz adamın biri mi’ desem; ailesine kızıp ormanı yaktı. Yanan orman alanı yöre insanlarının deyimiyle altın değerindeydi, bal ormanlarıydı. Halk yıllardır buraya Amazon ormanları diyordu. Yanan alan 4 bin 500 hektar, yanan börtü böceğe, kurda kuşa, çakala girersek; yüreklerimiz daha da acır.

Geçen yıl 13 gün süren yangınlarda Muğla; 814 bin hektar olan orman varlığının yüzde 8’ini kaybetmişti. Muğla ilinin yüzde 68’i ormanlarla kaplıydı. Kalmıştı yüzde 60’ı… Birazı daha gitti, daha da ne olacağı belli değil… Anadolu’da üç kent orman varlığı yönünden zengin, oksijen depoları olarak görülüyor. Bu iller sırasıyla Antalya, Mersin ve Muğla… Bizim konumuz Ege’nin 400’den fazla mavi koyuyla kucaklaşan Muğla ormanları…

Yılların arkadaşı Oğuz Haksever, bir rapor avcısıdır. İnternet ortamında yüzüne bakılmayan yüzlerce raporu bulur ve araştırır.  Muğla Amazon ormanlarında yangın çıkınca; medyamızda haberleştirilmeye değer bile görülmeyen bir raporu önüme koydu.

Meraklısı için yazayım raporun kapağı şöyle;

MUĞLA ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ “ 2021 YILI ORMAN YANGINLARI DEĞERLENDİRME RAPORU “

Rapora göre, Muğla ormanlarının yüzde 67’si 500 metre rakımın altında. Şu anlama geliyor. Hava şartları yüzünden bu ormanlarda yangın, daha çabuk yayılıyor, ulaşım zorluğu yüzünden de söndürülmesi kolay olmuyor. Elbette otel ve site yapımına en uygun yerler de bu kesimler oluyor.

Devam edelim; son 10 yılda Muğla ilinde 2.712 orman yangını çıktı. 572 bin dönüm alan yandı. Geçen yıl ise adeta rekor kırıldı, 369 yangın çıktı. Yanan yer 10 yılın miktarına eşit. 522 bin dönüm alan kül olup gitti. Bu yangınların 70’i   Marmaris ve Milas yörelerinde çıktı. Çıkan yangınların tamamı Ege kıyılarına yakın orman alanlarındaydı.  Bu iki yöre sadece bir yılda 200 bin dönüme yakın orman alanını kaybetti.

YANGINLARIN NEDENLERİ

Dünyada ormanlar iklim değişikliği yüzünden durduk yerde de yanıyor, bizde ise çoğu insan kaynaklı. Devletin memurunun hazırladığı rapor da bu durumu ortaya koyuyor. Son 10 yılda çıkan yangınların oranları şöyle belirtiliyor.

YÜZDE 16 İHMAL DİKKATSİZLİK

YÜZDE 9 KASIT

YÜZDE 33 YILDIRIM DÜŞMESİ

YÜZDE 42 FAAİLİ MEÇHUL

2021 YILINDA ÇIKAN YANGINLARIN NEDENLERİ

YÜZDE 12 İHMAL

YÜZDE 2 KASIT

YÜZDE 29 YILDIRIM

YÜZDE 57 FAAİLİ MEÇHUL

İHMALLERİN ANALİZİ

YÜZDE  0.3  SİGARA

YÜZDE O.8 ANIZ

YÜZDE 0.3 ÇÖPLER

YÜZDE 4 TARLA TEMİZLİĞİ

YÜZDE 1.3 PİKNİK ATEŞİ

YÜZDE 4 ENERJİ NAKİL HATTI

İşte böyle; burada da faili meçhuller karşımızda. Üzerinde durulması gereken olayımız bu. Bir de enerji nakil hatlarının durumu. Demek ki, devlet veya yetki verilen elektrik dağıtım şirketleri daha dikkatli olacaklar. Ancak daha önce yazdım; bazı orman alanları ve canlılarının her şeyden önce insanımızdan korunması gerekiyor.

Şöyle bir levha olmalı;

“ BU ORMANA İNSAN GİREMEZ”

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 2 Temmuz Haziran 2022

Yazarın Tüm Yazıları

Medyamız için orman yangınlarının bildik manşeti “ ciğerlerimiz yandı” sözüdür. Geçen yıl; ciğerlerimiz azgın dere ve nehirlerin suyuyla da dolmuştu. Bir yanda yangınlar, bir yanda yatağına sığmayıp taşan dereler… Doğanın insanlarımıza sert bir intikam tokadı mı? Yoksa “aklınızı başınıza alın” hatırlatması mı?

Ege ve Akdeniz Bölgelerinde seri orman yangınlarıyla 250 bin futbol sahası büyüklüğünde bir orman alanı yok olup gitti. Büyükçe bir il merkezi kadar alan yok oldu anlayacağınız. Kastamonu ve Sinop’ta taşan dereler evleri yıktı. Ormanı kesip dere kenarına tomruk olarak istifleyen zihniyet; doğa karşısında çok ağır bir yenilgi aldı.

Yüzden fazla insanımız füzeye dönüşen tomruklar ve sel suları yüzünden öldü. Bazı kayıplara hala ulaşılamadı. Karadeniz onlara mezar oldu.

BİR TATBİKATIN DERS NOTLARI

Artık Türkiye daha büyük risk altında. Geçen yılı arayacak hale gelebiliriz. Bunu İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun Trabzon’da bu ayın başında düzenlenen bir tatbikatta söylediklerinden çıkarıyorum.

İçişleri Bakanı şöyle diyor; ”Küresel bir araştırmaya göre, Türkiye'nin doğal afetlere maruz kalma riski ölçüldü. Bu risk Türkiye için 11, 81’den 12,57 ye yükseldi. Bizim doğal afetlerle karşı karşıya kalma riskimiz ülke olarak yükselmiştir.”

Bakanın verdiği bilgiye göre, doğal afetlerle başa çıkma oranımız da azalıyor. Yani afet sonrası planlamada sınıfta kalıyoruz. Soylu şöyle diyor; “Bizim güvenlik açığımız da 45.57’den 40.65’e düştü. Biz orta seviyeden düşük seviyeye güvenlik açığı açısından düşmüş olduk.”

Soylu’nun katıldığı Trabzon’da olası dere taşkını dolayıyla yapılan tatbikatın görüntülerine baktım. Tatbikat bir derenin kenarındaydı, dere kenarları da İstanbul’un ünlü Bağdat Caddesi gibi apartmanlarla doluydu. Tıpkı geçen yıl büyük afeti yaşayan Kastamonu’nun Bozkurt ilçesi gibi.

Deprem ve diğer afetler için yapılan tatbikatların önemini inkar etmek en büyük aptallık olur.

Bu işlerde dünya birincisi Japonya’ya bakmak yeterli. “Bir Japon ile felaket yaşayıp da hayatta kalırsanız, sizi mutlaka felaket bölgesinden çıkarır veya ilk müdahaleyi yapar” Bu sözü boşuna söylememişler… Tatbikatlar yediden yetmişe Japonların hayatında bir yer edinmiş…

EN ZOR OLANI ORMAN YANGINI TATBİKATLARI

Orman yangınlarına gelince; Türkiye bu yıl daha hazır gibi. Uçak filosu güçlendirildi. Hatta geçen yıl tartışılan Türk Hava Kurumu uçaklarından da yararlanılacağı söyleniyor. Ekiplerin sayısı arttı. Orman Genel Müdürlüğü “sertifikalı orman gönüllüsü” programı da başlattı. Gönüllüler eğitildikten sonra yangınlara görev alacaklar.

Uzmanından dinledim; yangın tatbikatları tatbikatların en zoru… Sadece eleman ve araç planlama için tatbikat yapılabiliyor. Maazallah; tatbikat diye bir yeri yakarsanız ani çıkan bir rüzgarda ormanı kaybedebilirsiniz.

Orman yangınına ilk müdahale başarıyı getiriyor. İpin ucu baştan kaçmışsa ekipler bir sınır çizip yangının sönmesini bekliyor. Dünyada küresel ısınma yüzünden ormanlar durduk yerde yanıyor. Amazon, Kaliforniya ve Avustralya ormanlarının başına gelenler böyle.

Bizde ise orman yangınlarının yüzde 90’dan fazlası insan hatasından çıkıyor. Ormanda yakılan ateş, yol kenarına atılan bir cam şişe, sigara izmariti, daha pek çok insan hatası yangın nedeni. Tabii bilerek ve kasten yakanları da unutmayalım.

Yangınlar olmasın diyorsak; ormanla insanımız arasına bir set çekilmesi lazım. “Ormana insan girişi yasaktır” levhası en güzeli… Başka çare yok.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 12 Haziran 2022

Yazarın Tüm Yazıları