ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı Sözcüsü Andrew Nixon, yaptığı açıklamada, “FDA, Covid-19 aşılarından kaynaklı olma ihtimali bulunan ölümleri, birden fazla yaş grubunda kapsamlı şekilde inceliyor.” ifadesini kullandı.

İncelemenin kapsamı, FDA’nın üst düzey aşı yetkilisi Dr. Vinay Prasad’ın kasım sonunda kurum içinde paylaştığı ve basına yansıyan bir notta “yaklaşık 10 çocuğun ölümünün aşıyla ilişkilendirildiğini” öne sürmesiyle genişletildi.

Halk sağlığı uzmanları, virüsün ABD’de 1,2 milyon kişinin ölümüne neden olduğunu, bunların arasında 2 binden fazla çocuğun bulunduğunu hatırlatarak değerlendirmelerin bilimsel verilere dayanması gerektiği çağrısında bulundu.

Ayrıca, FDA’nın, solunum sinsityal virüsü (RSV) aşı ve tedavilerinin güvenliğine yönelik bir değerlendirme yürüttüğü, bu kapsamda bazı üreticilerle iletişime geçtiği belirtiliyor.

Londra merkezli, muhalif Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne (SOHR) göre, Esad’ın ülkeden kaçışı Suriye’nin birçok vilayetinde büyük bir boşluk yarattı.

Ülkeyi kontrol altına alan yeni askerî güçler, özellikle güvenlik ve ekonomik alanlarda ciddi zorluklarla karşı karşıya kaldı. Eski yönetimin çöküşüyle birlikte neredeyse tüm bölgeleri saran kaos ortamı, fırsatçılar tarafından kamu mallarına el koymak amacıyla kullanıldı.

Aynı dönemde, özellikle azınlıkların yaşadığı bölgeler başta olmak üzere, ülkenin birçok yerinde saldırılar meydana geldi. Kimlik temelli infazlar ve katliamlar artış gösterdi. Eski yönetime bağlı olmakla suçlanan kişilere yönelik bu saldırılar, Suriye toplumu içinde derin bir yarılmaya neden oldu ve demokrasi, özgürlük ve eşitlik talebiyle şekillenmesi hedeflenen “yeni Suriye”nin inşasını daha da güçleştiren bir toplumsal kırılma yarattı.

SOHR, 8 Aralık 2024 ile 7 Temmuz 2025 tarihleri arasında Suriye genelinde devam eden şiddet, yerel ve dış aktörlerin ihlalleri ile süregiden güvenlik kaosu sonucunda 8 bin 67 kişinin hayatını kaybettiğini belgeledi. Bu sayının 6 bin 150’sinin sivillerden oluştuğunu belirten SOHR, “Ölenler arasında 330 çocuk ve 451 kadın bulunuyor. Bu veriler, ülkedeki güvenlik açığını ve toplumun en kırılgan kesimlerine yönelik tehditlerin ciddiyetini açıkça ortaya koyuyor,” dedi.

Hava sıcaklığının gölgede 51-52 dereceye yükseldiği Suudi Arabistan’da Hac farizesi sırasında ölenlerin sayısının 1,000’den fazla olduğu belirtildi.

AP Ajansı’nın adlarının açıklanmasını istemeyen yetkililerden aldığı bilgiye göre, ölenlerin yarısından fazlası Mısır’dan gidenler. Hükümet yaptığı açıklamada 16 seyahat acentesinin hacılara yeterli hizmeti sağlayamadığını duyurdu. Açıklamaya göre bu kuruluşlar, Mekke vizeleri olmamasına rağmen başvuranları bir şekilde kutsal topraklara ulaştırdı.

Suudi Arabistan onbinlerce izinsiz hacıyı sınır dışı etti. Ancak çoğu Mısırlı birçok kişi Mekke ve çevresindeki kutsal mekanlara yürüdüler. Otellerde kalmıyorlardı. Bu nedenle de sıcaktan kaçabilecekleri bir yer bulma sıkıntısı çektiler.

Mısır hükümeti, en az 630 Mısırlının Hac sırasında hayatını kaybettiğini açıkladı. Ölenlerin çoğu, Mekke’deki acil yardım merkezinde hayatlarını kaybettiler.

Suudi Arabistan yetkilileri ketum bir şekilde ölümlerle ilgili açıklama yapmıyorlar. Ajanslar bilgileri vatandaşları Hac’a giden ülkelerin bölgedeki yetkililerden alıyorlar. Buna göre ölenlerde Mısırlılardan sonra Endonezyalılar ve Hintliler geliyor.

Vatandaşları Hac’da olan ülkelerin kutsal topraklardaki yetkililerinde aşırı sıcaklar dışındaki ölüm nedenlerine ilişkin bilgiler de var. Örneğin Mısırlı yeklililer, 31 Mısırlının kronik hastalıklarından dolayı hayatlarını kaybettiklerini belirtiyorlar.

Hac ziyaretinin bu yıl aşırı kalabalık olmasına ve Suudi Arabistan’ın baş etmekte zorlanmasına da dikkat çekiliyor. Aşırı sıcak hava nedeniyle hac döneminde Mekke’de bu çok insanın ölmesi ilk defa karşılaşılan bir durum. Gazeteciler, ziyaretin özellikle 2’nci ve 3’üncü gününde bayılan, kusan ve düşen çok sayıda hacı gördüklerini rapor ettiler.

Suudi yetkililere göre, bu yıl 1 milyon 830 bin kişi Hac’daydı.

Hac farizesi sırasında kitlesel ölümler olağandışı değil. En büyük kitlesel ölüm 2015 yılında meydana gelmişti. Mina’da meydana gelen izdihamda 2,400 hacı hayatını kaybetmişti. Aynı yıl Mekke Büyük Camii inşaatındaki vincin devrilmesi sonucu 111 kişi can vermişti. 1990 yılındaki izdihamda ise 1.426 kişi hayatını kaybetmişti.

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz, küresel hava sıcaklığındaki rekor yükselişler nedeniyle sıcağa bağlı can kayıplarında artış yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Kurnaz, “Burada milyonlarca kişinin sıcaktan ölmesinden bahsediyoruz” dedi.

Prof. Dr. Levent Kurnaz, küresel ortalama sıcaklığın rekor seviyelere ulaşan hızlı artışına dikkat çekti. Kurnaz, “Geçtiğimiz 3 sene içerisinde atmosferin kendi ısınmasını maskeleyen birtakım olaylar vardı. Bunlar da okyanus akıntılarıydı. La Nina, Pasifik Okyanusu’ndaki suların daha da soğumasına neden oluyordu. Öyle olduğu için de dünyanın ne kadar ısındığı belli olmuyordu. Fakat La Nina, nisan-mayıs gibi sona erdi ve bu maskeleme de ortadan kalktı. Şimdi, küresel ısınmanın ne anlama geldiğini görmeye başlıyoruz” dedi.

La Nina’nın ters etkilerine sahip olan El Nino iklim olayının Pasifik Okyanusu’ndaki suların normalden daha sıcak olmasını sağladığını ifade eden Kurnaz, bu etki ile sıcaklığın daha da artacağı uyarısını yaptı.

Dünya’nın 4’te 3’ünün okyanuslardan oluştuğunu, okyanus sularının ısınmasının da dünyanın ortalama sıcaklığını etkilediğini vurgulayan Kurnaz, El Nino etkisinin ne kadar ve ne şiddetle süreceği tam olarak belli olmasa da 2024 yılına kadar devam edebileceğinin altını çizdi. Kurnaz, iklim olaylarının etkilerinin zaman içerisinde şekilleneceğini aktardı.

Küresel hava sıcaklıklarında ardı ardına yaşanan rekorların süreceğini dile getiren Kurnaz şu bilgileri verdi:

“4 Temmuz’un sıcaklığı 17.18 dereceydi. 2 gün üst üste rekor tazelendi. Yarın daha da yüksek olur mu? Muhtemelen olur ama kabaca şunu söylemek mümkün, ağustos ayının ilk yarısının sonuna kadar her gün yeni bir rekor beklenebilir. Bu da ağustos ayının sonuna kadar yaklaşık 10-15 rekor kırılacağı anlamına gelmektedir.”

Kurnaz, artan hava sıcaklığında en büyük zararı, belli bir sıcaklık, nem ve yağış dengesine ihtiyaç duyan tarım ürünlerinin görebileceğini, iklim değişikliğinin sadece Türkiye’de değil dünya genelinde tarım sektörünü tehdit ettiğini bildirdi.

İklim değişikliği nedeniyle Pakistan, Hindistan ve Bangladeş gibi belli başlı bölgelerin, dünyanın geri kalanına göre daha fazla ısındığını anlatan Kurnaz, şöyle devam etti:

“Bundan dolayı orada artık insan dayanıklılığının üstüne çıkacak sıcaklıklar oluşmaya başlayacak. Bu da açıkçası, insanlar düşüp ölecek demek ve bu rakamlar 100-200 veya 1000 kişiyi değil, milyonlarca insanı kapsayacak. Burada milyonlarca kişinin sıcaktan ölmesinden bahsediyoruz. Tüm bunlar bir sonraki adımda bu insanların göç etmesine yol açacaktır. Göç yolları da Türkiye ve Avrupa Birliği (AB) gibi yollardan geçtiği için sadece orada olan orada kalmayacak, yakın zamanda bütün dünyaya yayılan problemler yaşamaya başlayacağız.”

Kurnaz, dünya genelinde rekor sıcaklıklara ulaşılmasıyla, aşırı sıcaklara bağlı can kayıplarında büyük bir patlama yaşanabileceği konusunda dikkatli olunması çağrısında bulundu. Büyük bir kısmı Fransa’nın başkenti Paris’te olmak üzere Avrupa’da 2003 yılında 35 bin kişinin aşırı sıcak nedeniyle hayatını kaybettiğini hatırlatan Kurnaz, ilerleyen günlerde yaşanabilecek ölümlerin normal hale gelebileceğini ve bu sayının milyonları bulabileceğini sözlerine ekledi.

Küresel ısınmanın etkilerinin azaltılması için fosil yakıt kullanımının önüne geçilmesi gerektiğine değinen Kurnaz, sözlerini, “Önlemler iki tarafta değerlendirilebilir. Bunun daha kötüye gitmesini engellemek mümkün ama artık geriye döndürmek mümkün değil. Ne önlem alırsak alalım, ne yaptıysak o. Bu problemin nedeni kömür, petrol ve doğal gaz yakmamız. Bunları yakmayı bırakacak olursak en azından durdurma şansımız olur ama o yönde de hiçbir iyileşme yok dünyada” diyerek tamamladı.

Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ), Avrupa’yla ilgili vahim bir uyarı geldi. DSÖ, acil önlem alınmaması durumunda mart ayına kadar Avrupa’da 500 bin kişinin Covid-19 nedeniyle ölebileceğini söyledi.

DSÖ Avrupa Direktörü Hans Kluge, bölgede acil önlem çağrısı yaptı ve gerekli tedbirlerin alınmaması durumunda mart ayına kadar yaklaşık 500 bin kişinin corona nedeniyle ölebileceğini söyledi.

BBC Türkçe’de yer alan habere göre Hans Kluge, salgının kıtadaki seyri konusunda ‘çok endişeli’ olduğunu söyledi. Kluge, maske takma gibi önlemlerin acil olarak hayata geçirilmesinin vaka sayılarını azaltabileceğini vurguladı.

Uyarı, kıtadaki bazı ülkelerin rekor düzeyde enfeksiyon oranları bildirdiği ve tam ya da kısmi sokağa çıkma kısıtlamaları getirdiği dönemde geldi.

Kluge, salgının yayılmasının nedenleri arasında kış mevsiminin gelmesini, yetersiz aşılanmayı ve daha bulaşıcı Delta varyantının bölgede hakim olmasını saydı.

DSÖ Avrupa Direktörü, vaka sayılarındaki artışla mücadeleye yardımcı olmak için aşılanmanın artırılması ile temel halk sağlığı önlemleri ve yeni tıbbi tedavilerin uygulanması çağrısında bulundu.

Kluge, “Covid-19 bir kez daha bölgemizde bir numaralı ölüm nedeni haline geldi” diyerek, hastalıkla savaşmak için “ne yapılması gerektiğini biliyoruz” ifadelerini kullandı.

Kluge, zorunlu aşı önlemlerinin “son çare” olarak görülmesi gerektiğini, ancak konuyla ilgili “yasal ve toplumsal bir tartışma” yapmanın “çok yerinde” olacağını söyledi.