“Özgür, rahat, kendilerini zora sokmadan çalışmak ve yaşamak istiyorlar…”

2000’li yılların başında dünya yaşamında yer edinen Z kuşağı her kuşağın doğal olarak bir diğerinden farklı oluşu gerçeğiyle gündemdeki yerini koruyor.

Ebeveynleri X ve Y kuşağından olan Z kuşağı doğduğunda; dünya, milenyum dönemine, her alanda dijitalleşmeye hazırlanmak için çabalıyordu. Özellikle teknolojinin gelişimi ve girdiği her alanı değiştirme hızı nedeniyle önceki kuşaklar, bu hızla baş etmeye çalışırken, Z kuşağı bu hızın içine doğdu; dünyaya geldikleri evin koşulları elbette birbirinden farklıydı ancak, bilgisayarlarla tanışmaları bir önceki nesillerden çok daha kısa sürede ve erken yaşta oldu. Bence dünya, kendisini yönetecek ve kendisiyle yaşayacak nesli hızla dönüştürüyor. 

Tüketim alışkanlıkları ilk başta ebeveynlerinin yönlendirmeleriyle belirlenen Z kuşağı, pandemide dönüşen gerçekliğe göre; tüketim davranışlarını çevrimiçi platformların, sosyal medyanın kendilerine sundukları içeriklerle belirlemeye başladılar. Böylelikle kendilerinden önce yaşayan nesillerin bir ürün ve hizmeti somut olarak inceleyip gidip yerinde alma alışkanlığı da; hızla görmeden, dokunmadan, yakından incelemeden, kendileri neredeyse orada alabilecekleri bir duruma dönüştü. Bu nesil dijitali, elektronik araçları, tabletleri, telefonları ve bilgisayarları çok daha etkin ve hızlı kullanmaya başladı. Araçları kullanırken ellerinin ve parmaklarının koordinasyonuna bakarak bunu gözlemleyebilirsiniz. Aplikasyonlar çoğaldıkça zamanlarını yönetme konusunda daha az uyuyup daha fazla uyanık kalma çabasındalar diye düşünüyorum. Üretileni hızla tüketme çabası, bir an önce elde etme, bir an önce kullanma hevesi, bir önceki nesillerde yerleşen biriktirme, daha sonra kullanma, erteleme, çabuk bitmesin anlayışını da tersine çeviriyor. Ebeveynleriyle yaşadıkları çatışmalardan birisinin bu kıyaslamalar olduğunu düşünüyorum. Ekonomik açıdan da pandemi sonrası ülkelerin yaşadığı ekonomik belirsizlikler ve göreceli olarak refah düzeyinin azalması ile birlikte satın almanın getirdiği zorluklar, küçük harçlıklar veya düşük ücretlerle yaşamı sürdürebilme zorluğu, paylaşım ekonomisi gereğince bu nesilde daha çok geçici kullanım, kiralama, anlık elde etme, sahiplenmek için çabalamama öncüllerini yarattı. Böylelikle günümüz iş modelleri de gitgide, hızı, rahatlığı ön plana alan, geçici hevesleri tatmin edecek ürün ve hizmet üretimini arttırdı. Bir X olarak öğrencilerime neslinizin özelliklerini nasıl özetlersiniz diye sorduğumda tahammülsüz, sabırsız olduklarını sürekli dile getiriyorlar. Ürün ve hizmetlerin fiyatlarını, promosyonları, kaliteyi karşılaştırabildikleri çok fazla platform var. Daha bilinçli olarak satın alıp daha çok beklenti yüklüyorlar, paranın değeri ve satın alma gücünün gitgide düştüğünü görenler talep ettikleri ürün ve hizmeti çok çabuk elde etmek istiyorlar. Özellikle enflasyonla yaşayan ülkelerde bu alma isteği onları çok daha çabuk olmaları gereğine zorluyor, fiyatlar daha da artmadan. Kendilerine özel üretilen ya da nesillerinin beklentilerine yönelik üretilmiş ürün ve hizmet kesinlikle öncelikli tercihleri oluyor. Hız ve yenilik tutkunu oldukları için de bir markaya karşı uzun yıllar sadakat göstermeleri istisnalar hariç zor görünüyor. Kapsayıcılık, çeşitlilik ve sürdürülebilirlik ile ilgili çok daha hassas ve duyarlılar. Mümkün olduğunca hızlı ve çabuk, kısa sürede algılayacakları reklam ve tanıtımları tercih ediyorlar. Dikkatlerini belli bir sürede canlı tutmak çok çaba gerektiriyor, oldukça da zor. Esnek çalışma koşulları, deneyerek, yaşayarak öğrenme, girişimcilik fırsatları peşindeler. Özetle; çok daha özgür, rahat, kendilerini zora sokmadan çalışmak ve yaşamak istiyorlar. 

Prof. Dr. Olcay Bige Aşkun/Marmara Üniversitesi

Ailenizin soy ağacını, büyüklerinizden dinleyenlerdenseniz, çok şanslısınız; tıpkı benim gibi. Nerelisiniz sorusuna yıllardır Sivaslıyız deyişim ama bir türlü ziyaret edemeyişim kuşkusuz benim ayıbımdı.

8 yaşımdayken vefat eden, Sivas Folkloru yazarı, şair, edip, halk bilimci, öğretmen, dedeciğim Vehbi Cem Aşkun’un, Sivas a özel yazdığı kitaplarını bavuluma koydum, babam Prof. Dr. İnal Cem Aşkun’dan dinlediğim ailemize ait tüm bilgilerin notlarını yanıma aldım. Bugüne kadar ihmal ettiğim Sivas’a, Pegasus’la kısa sürede ulaştım.

Heyecanla, tam da merkezden başladım şehri arşınlamaya, tarihte ve köklerime yaptığım bu yolculukta Sivas’ın Çifte minareli, Buruciye, Şifaiye medreselerinden sonra Gök Medrese başımı döndürdü. Her birinin farklı büyüsüyle, ancak Gök medresenin her bir odasını ayrı bir hayranlıkla ve öğretiyle gezdim.

Her bir Medresenin başlı başına bir inceleme konusu olduğunun bilinciyle Selçuklu imparatorluğunun izlerini sürerken, Cumhuriyetin temelinin atıldığı Sivas Kongre Müzesine ulaştım. Müze de çok güzel ve özel hazırlanmış odalarda tarihte yolculuk yaparken; babaannem Edibe Moral’in babası, Erzurum Kongresinin ilk Sivas delegesi, öğretmen,

büyük dedem Mehmet Fazlullah Moral in ismine rastlayınca, gözlerimdeki yaşları engelleyemedim. Gurur ve onur duydum. Yan odada ise tam da ölüm yıldönümünde beni dedemin de yakın arkadaşı olan Aşık Veysel Şatıroğlu’nun anıları kuşattı. Kongre binasından çıkıp arkasında yer alan anıtı fark etmem Sivas’ın ünlü tarihçisi Ahmet Necip Günaydın sayesinde oldu. Fazlullah Moral dedemin, Atatürk ile birlikte yer aldığı heykeli ile buluştum,.

Necip hoca ülkemize ve aileme dair çok özel, bilmediğim hikâyeleri anlatırken yolumuzu Sivas Şehir Kültürünü Yayma ve Yaşatma Derneği’ne doğru çevirdi. Dernek Başkanı Ahat Türkmenoğlu ve üyelerin misavirperverliği ile çok özel ağırlandık. Bir sonraki durağımız benim için çok önemliydi Oldukça heyecanlıydım. Necip hocamızın gururla yetiştirdiği, tarih bilimine gönül vererek yüksek lisans tezini büyük dedem Fazlullah Moral üzerine yazan, kızı, sevgili Semin Günaydın ile birlikte büyük dedemin babası Kadiri Şeyhi Kerküklü, divan şairi Mur (Mor) Ali Babanın (Hazret-i Şeyh Mûr Ali el-Kâdirî el-Hâlisî el-Kerkükî) türbesini ziyaret için yola koyulduk.

Semin de tıpkı benim gibi heyecanlıydı, tezini yazarken acaba bir gün torunları yazdıklarımı okur mu derken, hayat bizi yan yana getirmişti. Yaşamda bazı yoldaşlıkları açıklamak kolay olmuyor. Köklerimi tanımak için çıktığım bu yolculukta bana eşlik ettikleri için kendilerine ne kadar teşekkür etsem az. Sivas’ın kendi kökleri için ise tarihin ilk uygarlıklarından günümüze kadar olan izleri gözlemlemek için karşılıklı olan üç müzeye; Arkeoloji,  Sivas ta ahilik ve lonca teşkilatında yer alan tüm meslekleri gözlemleme ve öğrenme şansını bulacağınız Zanaatkârlar Çarşısı ve Sivas Hamidiye Sanayi Mektebi müzesi ne gitmelisiniz.

Burada 1902 yılında yetimlerin hayata kazandırılması ve meslek öğrenmeleri için oluşturulan modelden, daha sonra açık cezaevine ve günümüzde de müzeye dönüşme sürecine tanıklık ediyorsunuz. Sivas aynı zamanda çok özel işletmeleri ile yeme, içme hizmeti veriyor. Ancak Ramazan dolayısıyla bazılarını gözlemleyebildim; Çerkez’in kahvesinde 3 nesil işletilen orijinal bir dükkânda okkalı bir kahve/ demli çay içmeyi, Aşçıbaşı’nda kalburabastı ve sütlü Nuriye, Lezzetçi de Sivas Kebabı, Tarihi Buriciye Restoranında etli pide yemeyi ihmal etmeyin. Dönerken bavulunuza kemik tarak, ağızlık, baston, el yapımı özel çanta, yemeni, bıçak, gümüş takılar alabilirsiniz. Her bir obje eminim farklı bir hikâye ile eşlik edecek sizlere..

Prof. Dr. Olcay Bige AŞKUN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 29 Mart 2024

Yazarın Tüm Yazıları

Çevrenizi dinlediğinizde neler duyuyorsunuz ya da nelere tanıklık ediyorsunuz.

Büyük bir hızla tüketim düzenine geçiş sağlattığımız dünyamız daha hızlı dönmüyor aslında.

Ağaçlar daha hızla büyümüyor; hatta aksi gibi hızla yok oluyor .

Ne için gelir insan dünyaya?
Yaşam amacını bulur mu yoksa bulmadan mı terk eder buraları.

Tarih, misyoner insanlar ve yaşam amacını bulanlarla dolu.

Dünya üzerinde üretilmiş herhangi bir araç, bilgi veya deneyimin ardında mutlaka başka bir birikim ya da insan odaklanması yatar.

Bunun bilimsel açıdan da böyle olduğunu biliyoruz.

Sanat dalları belki biraz daha farklılıkla üretiliyor; çünkü, ilham veya özel yetenek gerektiren alanlar onlar. Ki, çok da kutsal olduğunu düşünüyorum.

Kişi yaradılış koşulları ile birlikte kendisinin neden burada olduğunu; ancak ilgisi, yeteneği, çalışma azmi ve odaklanmasıyla başarının elde edilebileceğini kavrarsa eminim yaşam amacını da yerine getirmiş olacaktır.

Bütün bu varoluş biçiminden bağımsız olarak; bireyin geçim ve yaşam biçimini de seçtiği, oluşturduğu yaşam süreci başlıyor; doğumdan ölüm anına dek.

Peki insanı bu yaşam yolculuğunda edindikleri veya edinecekleri ile yetindiren nedir?

Aile, yakın çevre, iş yaşamı veya toplumun kendisi midir?

Neye göre belirleriz veya seçeriz dünyadan edineceklerimizi; üstelik “dünya malı dünyada kalır” öğretisine rağmen.

Din ve diğer manevi öğretilerle ilgili olan neyi karıştırsak karşımıza 7 günah benzeri maddeler çıkıyor; insana yaşamında uzak durması gerekenler sıralanıyor; dinlemek ya da uymak isterseniz…

Peki, çevremize bakınca ne görüyoruz?
Küçük bir sosyal deney yapın isterseniz.
Benim karşıma şunlar çıktı

Her şey; ‘şezlong benim, havlumu da üzerine atarım’ ile başladı; sonra otoparkta, ‘benim arabam büyük, iki çizgiye sığmıyor’ diyen bir adamın kavgalı hali ile devam etti….

Üzerine rezerve diye yazılmış boş bekleyen masalar için ‘etiketler’ yazdırıldı; en iyi yerde yemek yemek istiyorum inatları için…Sonra daha fazla daha fazla diye diye yatlar, villa katları, koylar, arsalar… Bunlar da yetmedi…

Bu ‘rabbena hep bana’ diyen, aklını evvel zanneden, herkesi saf kendini uyanık belleyen; milleti nasıl kazıkladım, dolandırdım diyen tipler yüzünden ekonomi bu halde…

Şimdi nüfusun çoğunluğunda para yok, azınlık ise; senin yan köyden çıkıp seni hor görüyor; cipinin X’leri ve yanında ilerleyen rakamlarıyla…. Sen de bir top dondurma alanı kazıklamaya, 3 mantarı kiremite dizip 150 lira istemeye utanma daha..

Yunanistan’a da kaçamazsın artık, Euron yok… Kaldık mı biz bize… Ancak senin diğerine bakacak yüzün olmamalı aslında; ne var ki, edebin yok.
Elinde sopa, sana sataşacak birini dövmek için bekliyorsun; ıssız, köşende…

Deniz burda ama insan bitti…

Koyları yakıp, doğayı talan edip 4 katlı villalarınıza asansörcü çağırsanız da bir gün beyaz kefenden asla kaçamayacaksınız….

Prof. Dr. Olcay Bige AŞKUN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 20 Ağustos 2023

Yazarın Tüm Yazıları

Türkiye enflasyonla yaşama konusunda oldukça deneyimlidir, geçmişe bakarsak; enflasyonla mücadele için epeyce bedel ödemişiz.

Çok farklı reçeteler denemiş, çok zor deneyimler yaşamışız. Enflasyon; 2000’li yıllarda tek haneli oranlara düşse de, günümüzde, toplumsal kurumların yapısal sorunları, döviz kuru ve fiyat artışları nedeniyle yeniden en önemli problemlerden biri halinde geldi.

Enflasyon olan bir ekonomide yaşamak istisnasız herkesi zorlar ancak maaşla geçinenleri, asgari ücretlileri, memurları, kiracıları, öğrencileri, işçileri, işverenleri, girişimcileri, hastaları, işsizleri çok daha fazla zorlar.

Günlük yaşamda şu sıralar ürün ve hizmet aldığım işletmelerin satış temsilcileri ve iş yeri sahipleriyle yaşadığım diyaloglara “enflasyon mahcubiyeti” sinmeye başladı. Örnekler çok çarpıcı; enflasyon karşısında ezilmek nedeniyle yaşanan üzüntüyü dile getiren çok farklı çevreden, çok farklı meslek sahibine rastladım. Herkes bir diğerine bir yıl öncesinde hafızasında kalan ürün fiyatlarından bahsediyor 6 liraya aldığım bu ürün 42 lira olmuş, geçen yıl 25 TL ye aldığım ürün şimdi 125 TL, ev fiyatları ve araba fiyatları o kadar astronomik ki, kredi çekerek edinmeyi hayal etmek bile mümkün değil diyorlar

Enflasyon ortamında çevremizdeki konuşmaların odağını ekonomi oluşturuyor. Alım gücünün sürekli düşmesi ve yarın fiyatların bir gün öncesine göre daha da artacağı kaygısıyla, yüzlerde endişe, sözlerde üzüntü yüklü.

Çevremize kulak kabarttığımızda; yakınmaları, ne yapacağız serzenişlerini duymamak mümkün değil.

Dün markette, satış temsilcisinin,  çocuğunun okulundan istenen parayı veremeyecek olmasını dert edişini, gözlerindeki endişeyi gördüm. Ev sahibi ile yıllık kira artışını konuşmak zorunda kalan meslektaşımın gerginliğine tanık oldum. Derse ara verdiğimde elinde sefertası ile yemekhaneye gidemeyen öğrencim geçti önümden, haberlerde asgari ücret komisyonundan gelecek bilgiye kilitlenen işçiyi gördüm. Markete alışveriş için gelen memurun endişeyle kasaya yürümesini sonra da alışveriş fişine ne aldım da bu kadar tuttu deyişini izledim. Satın aldığım bir hizmette ihtiyacım olmasına rağmen satış temsilcisinin idare edin boş verin Euro ile hesapladığımızda size yük olacak almayın erteleyin demesini başımı öne eğerek karşıladım. Yeni yıl hazırlıklarının başladığı şu sıralar vitrinler rengârenk ve neşeli olmasına rağmen; annesine istediğini aldıramadığı için gözünde yaşla vitrine bakan çocuğu gördüm.

Eczacının, bir hastaya o ilaç çok pahalı kimse alamaz diye getiremiyoruz deyişine tanık oldum. Ayakkabı satan bir mağazanın vitrinine bakan bir babaya, oğlunun boş ver baba üzülme ben biraz daha idare ederim şimdi almasak ta olur sen sıkışma deyişini duydum. Başımı ne yöne çevirsem herkesin o çaresizlik haline denk geldim. Enflasyon mahcubiyeti sinmişti yüzümüze, herkes birbirine beni anla diyerek bakıyordu. Gözlerimizi birbirimizden kaçırıyorduk ve merakla başımız dik, birbirimize gülerek, neşeyle bakabileceğimiz günleri bekliyorduk…büyük bir özlemle

Prof. Dr. Olcay Bige AŞKUN/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 10 Aralık 2022

Yazarın Tüm Yazıları