Ne yazık ki, bu tür olaylar ne ilk ne de son. Günlük hayatta yaşanan basit anlaşmazlıkların şiddetle hatta cinayetle sonuçlanması, sosyal medyada anonim hesaplardan yayılan kin ve nefret, öfkenin toplumun her alanına nasıl sızdığını gözler önüne seriyor. Peki, bu duruma nasıl geldik? Toplum olarak neden bu kadar öfkeliyiz? Ve bu öfke dalgasını nasıl durdurabiliriz?

Öfkenin Anatomisi

Öfkenin doğası gereği kötü olmadığını kabul ederek başlayalım. Öfke, ilkel bir duygu, insanlık durumunun bir parçası ve yapıcı bir şekilde kanalize edildiğinde adaleti ve olumlu değişimi körükleyebilir. İklim değişikliği karşısında küresel eylemsizliğe duyduğu öfke ve hayal kırıklığıyla dünya çapında bir gençlik hareketi başlatan Greta Thunberg’i düşünün. 

Ancak çoğumuz öfkeyi kanalize edemiyoruz, onun bizi tüketmesine izin veriyoruz.

Bir Fıkra Bize Öfke Hakkında Ne Öğretebilir?

Öfkenin  doğasını daha iyi anlamak için, eski bir Amerikan fıkrasını ele alalım: Adamın biri, bir konseri izlemek için New York’a gider ama kaybolur. Yolda keman çantası taşıyan birini görür ve ona “Carnegie Hall’a nasıl gidilir?” diye sorar. Müzisyen gülümser ve cevap verir: “Pratik, pratik, pratik”.

Bağlam için belirtmek gerekirse, Carnegie Hall dünyanın en prestijli konser mekanlarından biri ve yalnızca en yetenekli müzisyenlerin sahne alabildiği bir yer. Bu fıkra, müzikte ustalığın sürekli ve disiplinli bir pratik, yani çalışma ile mümkün olabileceğini mizahi bir dille vurgular.

Öfke: Zehirli Bir Alışkanlık

Peki, biri size nasıl öfkeli ve agresif bir insana dönüşürsünüz diye sorsa? Cevap aynı: pratik, pratik, pratik. Yani, öfkeyi sürekli pratik etmek, bu duygunun alışkanlık haline gelmesine neden olur. Öfke patlamaları sadece fizyolojik uyarılmayı artırır, öfke ateşini körükler ve sizi öfkelendiren olaylara takılı kalmanızı sağlar.

Yani, öfkeyi dışa vurmak sanıldığının aksine rahatlama sağlamaz; aksine, bu duyguyu pekiştirir ve bağımlılık yapar. Bir kaşıntıyı kaşımak gibi o anda iyi hissettirir, ancak yüzeyin altında iltihaplı bir yara bırakır. Başka bir deyişle; öfkeyi dışarıya saldığınızda, ondan kendinizi temizleyemiyorsunuz; öfkeyi prova ediyorsunuz ve alışkanlık, hatta karakteriniz haline getiriyorsunuz.

Sosyal medya da öfkenin alevlerini iyice körüklüyor. Anonimlik saldırganlığın maliyetini düşürüyor. Çevrimiçi ortam, doğrudan hesap verme korkusu olmadan öfkeyi serbest bırakanlarla dolup taşıyor.

Sonuç mu? Platformlar, sokaklar hakaret, tehdit ve nefretle çalkalanıyor. Bu kontrolsüz öfke sadece bireye zarar vermekle kalmıyor; orman yangını gibi yayılarak toplumsal uyumu aşındırıyor.

Öfkenin Kültürel Kökleri

Türkiye’nin öfke sorunu bir boşlukta var olmadı. Kökleri kültürel, sosyal ve tarihsel gerilimlere dayanıyor. Bizim toplumumuz, duygularını güçlü bir şekilde ifade eden insanları ödüllendiren bir yapıya sahip. Ancak hayal kırıklıkları biriktiğinde, şikayetler çözümsüz kaldığında ve bireyler kendilerini güçsüz hissettiğinde, öfke bir çıkış noktası haline geliyor.

Trafikte kan dökülmesiyle sonuçlanan kavgaları düşünün. Bu tür olaylar yalnızca ani bir patlama değil; aynı zamanda sembolik. Türkiye’de arabalar ve yollar, kişisel alanın, statünün ve gururun birer uzantısı. Biri kendisini küçümsenmiş hissettiğinde, bunun yalnızca yol vermeyle ilgili basit bir tartışma olmadığını, haysiyetine yapılmış bir saldırı olduğunu düşünebiliyor.

‘Onur’ temelli bu zihniyet, Türk kültüründe köklü bir geçmişe sahip. Kendi haysiyetimizi korumaya aşırı bağlılık, basit ve küçük anlaşmazlıkların bile kolayca ölüm-kalım meselelerine dönüşmesine neden olabiliyor. 

Öfkenin temelinde bu tür bir hassasiyetin ve derin sosyal dinamiklerin yattığını anlamak, meseleyi çözmeye yönelik ilk adımı atmamızı sağlayabilir. Peki, bu döngüyü kırmanın bir yolu var mı?

Japonya’dan Ne Öğrenebiliriz?

Öfke kültürüne alternatif bir yaklaşımı anlamak için, ölçü ve disiplin kavramlarıyla özdeşleşen Japonya’yı ele alalım. Japon eğitim sistemi, yalnızca akademik başarıya odaklanmaz; aynı zamanda erken yaşlardan itibaren karakter gelişimini, saygıyı ve duygusal kontrolü teşvik eder. 

Çocuklar, altı yaşında tek başlarına metroya binecek kadar karmaşık sosyal alanlarda dolaşmayı öğrenir. Ancak bu, kaba bir bağımsızlığın değil, güven ve uyuma yönelik ortak bir kültürel bağlılığın sonucudur.

Japonya’nın modelini cazip kılan nokta, öfkenin ortaya çıkmasını önlemeye verdiği öncelikte, çatışmayı daha başlamadan caydıracak alışkanlıkları aşılamakta. Temizlik, düzen ve karşılıklı saygı yalnızca teoride kalan soyut değerler değil, günlük hayatta yerleşmiş alışkanlıklar.

Alışkanlıklar bireyin ve toplumun kimliğini şekillendirir. Eğer öfkeyi tekrar tekrar deneyimlemek bizi daha saldırgan hale getiriyorsa; sabır, saygı ve empatiyi alışkanlık haline getirmek de bizi daha nazik ve anlayışlı bireyler yapar.

Bu alışkanlıkların erken yaşta kazandırılması, bireylerin duygusal kontrolü doğal bir refleks haline getirmesini sağlar. Japonya örneği, öfke krizleriyle boğuşan toplumlara, problemi sadece bastırmakla değil, kökten çözmekle ilgili önemli ipuçları sunuyor. Peki bu yaklaşımı kendi toplumumuza nasıl adapte edebiliriz?

Bir Ölçülülük Kültürüne Doğru

Türkiye’nin öfke sorununu çözmek için sadece bireylerin davranışlarını değil, toplumun öfkeyle başa çıkma biçimini de dönüştürecek kültürel bir değişime ihtiyacımız var. Bu, Japonya’nın modelini toptan benimsemek anlamına gelmiyor, ancak yaklaşımlarında ilham alınacak bir bilgelik var. Duygularını kontrol etmek de, temizlik ve saygı gibi öğretilebilir ve uygulanabilir. Okullar, aileler ve medya duygusal kontrol ve ölçülülüğün modellenmesi ve ödüllendirilmesinde rol oynamalıdır. 

Ancak  insanların durmadan bağırıp kavga ettiği, reality şovlar, hararetli yarışmalar ve dizilerle dolu Türk televizyonlarına şöyle bir göz atmak, bu idealden ne kadar uzak olduğumuzu ortaya koyuyor. Bu programlar ılımlılığı modellemek yerine, genellikle çatışmayı yücelterek, öfkeyi bir yaşam biçimi olarak normalleştiriyor.

Dahası, öfkenin yıkıcı olmadan ifade edilebileceği alanlar da yaratmamız gerekiyor. Çünkü öfke, çoğu zaman acı, korku ya da hayal kırıklığı gibi daha derin duyguları gizleyen bir maskedir. Eğer bu duyguların güvenli bir şekilde ifade edilebileceği alanlar yaratabilirsek, öfkenin patlayıcı etkisini azaltabiliriz. Diyalog, sanat ve terapi bu konuda etkili araçlar.

Bugün Hangi Alışkanlığı Seçeceksiniz?

Unutmamalıyız ki, bireylerin kararlılığı olmadan hiçbir kültürel değişim gerçekleşemez. Toplumu dönüştürmek, her birimizin her gün yaptığı seçimlerle başlar.

Bu yüzden kendimize her gün şunu sormalıyız: Bugün hangi alışkanlığı seçiyorum? Her eylem, her tepki bir alışkanlık oluşturur. Öfkeyi mi seçiyorum, yoksa anlayışı mı? Çatışmayı mı, yoksa sakinliği mi?

Alışkanlıklarımız, kim olduğumuzu ve nasıl bir dünyada yaşayacağımızı belirler. Eğer öfkeyi seçersek, bu duygu bizi ele geçirir ve bir yangın gibi hem bizi hem de çevremizi yakar.  Ancak sabrı ve nezaketi seçersek, daha güçlü ve uyumlu bir toplumun temelini atarız.

Çünkü dünya, büyük jestlerle değil; küçük, tekrarlanan ve bilinçli seçimlerle şekillenir. Bugünden başlayarak, nasıl bir dünyada yaşamak istediğimizi seçebiliriz. Şimdi karar verin: Kıvılcımlardan yangın mı çıkaracaksınız, yoksa ateşi sönmeye mi bırakacaksınız?  Değişim şimdi, sizinle başlıyor.

Derya ULUSOY

ABD’li bilim insanları kısa süreli öfke anlarının kan damarlarının işlevini bozabileceğini, potansiyel olarak kalp krizi veya felç riskini 40 dakikaya kadar artırabileceğini buldu.

Çalışmanın yazarı ve Columbia Üniversitesi’nde tıp profesörü Daichi Shimbo şunları söyledi: ‘Öfkeli bir durumu uyandırmanın kan damarı işlev bozukluğuna yol açtığını gördük.

‘Gerçi bu değişikliklere neyin sebep olabileceğini henüz anlamıyoruz.’

Araştırmacılar bu etkiyi ‘kan damarı genişlemesinde bozulma’ olarak tanımladılar.

Kan akışının kesilmesi teorik olarak kalp krizine veya felce yol açabilir.

Araştırmacılar ortalama 26 yaşında 280 gönüllünün verilerini analiz etti.

Katılımcıların hepsine 30 dakika dinlenmeleri söylendi; bu süre zarfında konuşmalarına, telefonlarını kullanmalarına, kitap okumalarına veya uyumalarına izin verilmedi.

Her birine sekiz dakikalık dört görevden biri rastgele atanmadan önce kan basıncı ölçümü yapıldı.

Biri onlardan onları kızdıran kişisel bir anıyı hatırlamalarını istedi.

Diğerleri ise gönüllülerin bir kaygı anını hatırlamasını veya üzüntü hissi uyandırmak için tasarlanmış bir dizi moral bozucu cümleyi okumasını sağladı.

Duygusal açıdan nötr olan dördüncü görev, katılımcıların tekrar tekrar 100’e kadar saymasını gerektiriyordu.

Kan basıncı ve damar genişlemesi ölçümleri üç dakika sonra ve 40, 70 ve 100 dakika sonra tekrar yapıldı.

Hücre sağlığını değerlendirmek için kan örnekleri de alındı.

Araştırmacılar şunları buldu: ‘Öfkeye neden olan geçmiş olayları hatırlatan görevler, görevden sonraki sıfırdan 40 dakikaya kadar kan damarlarının genişlemesinde bozulmaya yol açtı.

‘Düşüklük 40 dakikalık işaretin ardından artık mevcut değildi.

‘Anksiyete ve üzüntü gibi duygusal görevleri deneyimledikten sonra katılımcıların kan damarlarının iç yüzeylerinde herhangi bir zaman noktasında istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik olmadı.’

Araştırmada yer almayan Houston’daki Baylor Tıp Fakültesi’nden tıp profesörü Dr. Glenn Levine şunları söyledi: ‘Bu çalışma, zihinsel sağlığın kardiyovasküler sağlığı ve yoğun akut duygusal durumları etkileyebileceğine dair giderek artan kanıt tabanına güzel bir katkı sağlıyor. Öfke veya stres gibi kardiyovasküler olaylara yol açabilir.

‘Örneğin yoğun üzüntü veya benzeri duyguların Takotsubo kardiyomiyopatisinin (kırık kalp sendromu) yaygın bir tetikleyicisi olduğunu biliyoruz.

‘ Deprem gibi , hatta futbol maçı izleyen bir taraftarın stresi tetikleyen olaylar, miyokard enfarktüsüne (kalp krizi) ve/veya aritmilere yol açabilir.’

Bir araştırma, duygularınızı kağıda yazıp çöpe atmanın öfkeden “neredeyse tamamen” kurtulmanıza yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Japon araştırmacılar, bu basit yöntemin hakarete uğradıktan sonra  öfkeyi azalttığını buldu.

Bu yöntemin, duygularınızı kontrol etmenize yardımcı olabileceğini ve iş arkadaşlarınızla tartışmaları önlemek için işyerinde kullanılabileceği belirtiliyor .

Nagoya Üniversitesi’nden Dr. Nobuyuki Kawai şunları söyledi: “Yöntemimizin öfkeyi bir dereceye kadar bastırmasını bekliyorduk.

“Ancak öfkenin neredeyse tamamen ortadan kalkmasına şaşırdık.

“Bu teknik, bir iş durumunda öfkelendiğinde sanki bir not alıyormuş gibi öfkenin kaynağını yazıp sonra onu çöpe atarak o anda uygulanabilir .”

Gitnux’a göre yaklaşık beş kişiden biri öfke sorunu yaşıyor veya öfkeyi kontrol etmekte zorluk çekiyor.

Yapılan bir çalışma, öfkeye yatkın olmakla komplo teorilerine inanma olasılığı arasında bir ilişki buluyor.

Bulgular, komplo teorilerine inanç ile öfkenin sürekli birlikte çalıştığını gösteriyor.

Narsisizm gibi kişilik özelliklerinin insanları komplo teorilerine inanmaya daha duyarlı hale getirdiği gösterilmiş olsa da , tarihsel olarak öfkenin komplo teorisi inançları üzerindeki etkilerine dair çok az araştırma yapılmıştır.

Şimdi, New South Wales Üniversitesi’nde araştırma görevlisi Kinga Szymaniak liderliğindeki araştırma, bu etkilerin bazılarına ışık tutuyor.

PsyPost’a konuşan Szymaniak, “Komplo teorileri uzun süredir ortalıkta dolaşsa da, bunların belirli duygularla (ör. öfke, korku, üzüntü) nasıl ilişkilendirildiği konusunda hâlâ pek bir şey bilinmiyor” dedi . “Bu araştırmada, komplo inançları ile öfke arasındaki bağlantıya odaklanmaya karar verdik, çünkü bunlar benzer faktörlere tepki olarak ortaya çıkıyor gibi görünüyor ve önceki araştırmalar zaten ikisi arasında potansiyel bir ilişki olduğunu öne sürmüştü .”

Ekip, dört çalışmadan oluşan bir dizide, sık sık öfke duygularından oluşan bir kişilik özelliği olan ‘sürekli öfke’ ile hem jenerik komplo teorilerine hem de COVID-19 pandemisini çevreleyenlere olan inanç arasındaki ilişkiyi araştırmayı amaçladı.

Birinci çalışma, sürekli öfke ve COVID-19 komplo teorileri arasındaki ilişkiler hakkında ilk bilgileri sağlamak amacıyla çoğunluğu kadın (298) Polonya’da ikamet eden 363 katılımcıdan oluşuyordu. Çalışma, sürekli öfkeyi değerlendirmek için yedi maddeden oluşan bir kişisel bildirim anketi kullanılarak çevrimiçi olarak gerçekleştirildi.

Birinci çalışmanın bulguları birincil hipotezi destekledi çünkü öfkenin COVID-19 komplo teorisi inançlarıyla olumlu bir şekilde ilişkili olduğu görüldü ve “Çabuk alevleniyorum ama çabuk atlatıyorum” gibi ifadelere katılan katılımcıların buna inanma olasılığı daha yüksek: “COVID-19 salgını küresel bir komplodur.”

Birinci çalışmadaki tek taraflı cinsiyet ayrımını düzeltmek için, ikinci çalışma 422 katılımcıdan oluşan daha dengeli ve daha büyük bir örneklem aldı.  Anketi COVID-19 komplo inançlarını değerlendiren 13 maddeye genişlettiler ve birincil hipotezi destekleyen birinci çalışma ile tutarlı sonuçlar buldular.

Üçüncü çalışma, diğer jenerik komploları dikkate alacak şekilde aralığı genişletti. Genel komplo teorileri, belirli bir tarihsel bağlamla ilgili olmayan komplo faaliyetleri hakkında spesifik olmayan fikirlere atıfta bulunur; örneğin, “Hükümet, suç faaliyetlerine karıştığını gizlemek için insanları kurban olarak kullanıyor.”

Birinci ve ikinci çalışmalarda olduğu gibi, üçüncü çalışma sürekli öfkenin jenerik komplo teorisi inançlarıyla olumlu bir şekilde ilişkili olduğu sonucuna vardı.

Szymaniak, “Sıradan bir insanın araştırmamızdan çıkarabileceği ana sonuç, öfke duymaya daha yatkın kişilerin, içerikleri ne olursa olsun komplo teorilerine inanma olasılıklarının da daha yüksek olduğudur.” “Ancak, birçok bireysel ve durumsal faktörün bu ilişkileri etkilemesinin muhtemel olduğunun vurgulanması gerekiyor.

Kaynak: ıfl scıence