Türkiye’de  son 2 yılda 40’ı çocuk 92 kişi başıboş köpekler yüzünden hayatını kaybetti. Bir yanda her bir canlının yaşama hakkı diğer yanda çoluk çocuğun sokakta saldırıya uğrama korkusu bu sorunu önemli bir madde olarak ülke gündemine soktu. Hazırlanan yasa taslağında ise 30 günde sahiplenilmeyen sokak köpeklerinin uyutulmasına ilişkin maddenin yer alması  tartışmayı körükledi.

Hayvan sözcüğü’ Arapça ‘canlı’, ‘diri’  anlamındaki ‘Hayevan’ kelimesinden geliyor. Kelimenin kökeni gibi canlı olarak  her birinin yaşam hakkı tartışmasız. Ancak geçmiş tarihten beri yol açtıkları sağlık sorunları onların yaşam hakkını tehdit ediyor. Resmi rakamlara göre 2 milyon olan ülkemizdeki sokak köpeği sayısının gerçekte 4 milyona ulaşması sorunun büyüklüğünü de ortaya koyuyor.

Türk halkı sevgi ve merhamet duygularının  yanı sıra  hayvan beslemeyi sevap olarak da görüyor. Osmanlı’da bu nedenle toplumda ‘Mancacılık’ denilen meslek dahi vardı. Sokakta koloniler halinde yaşayan kedi köpekleri beslemek içindi.

İtalyanca yiyecek  anlamında olan ‘Manca’ kelimesi Osmanlı’da halk dilinde ‘ciğer’, ‘dalak’ gibi sakatatlara verilen isimdi. Mancacılar,  sırıklar üzerine dizilen pişmiş sakatatları sokakta dolaştırır, ‘Kedi mancası’ veya ‘Köpek mancası’ diye bağırırdı. Bunu duyan halk da mancacıdan parasını verip aldığı ciğer, dalak gibi yiyecekle hayvanları  beslerdi.

Şimdi mancacılar kalmasa da hala kuş yemi satanları görmek mümkün.

Halkın sevgisinin  yanı sıra padişahlar da hayvanları koruyan önlemler alırdı. Hayvanlara aşırı yük taşıtılmaması, yük taşımaktan dönen hayvanları dinlendirmeden üstüne binilmemesi gibi düzenlemeler yapıldı.

Yabancı gezginler, gerek mancacıları gerek halkın hayvan sevgisini kaleme aldı. Bugün olduğu gibi o zamanlar da Avrupa’da sokak hayvanı olmaması dikkat çekiyordu. Bu nedenle yabancılar şaşırıyordu.  Kimi bizdeki durumu ilkellik olarak nitelendiriyor kimisi de köpeklerin sokaklara atılan çöpleri yediği ve geceleri bekçi gibi kullanıldığı için beslendiğini yazıyordu. Bu kısmen doğruydu da…

-Sürgün denemeleri-

2. Mahmud döneminde bir İngiliz’in sokakta saldırıya uğraması diplomatik krize neden olunca ilk sürgün denendi. 2. Mahmud köpekleri ıssız adaya göndertti. Ancak halkın karşı çıkmasıyla köpekler yeniden İstanbul’a geri getirildi.

Adülaziz döneminde de köpekler yine ıssız bir yere sürüldü, ancak Çemberlitaş’ta çıkan ve Kumkapı’ya kadar yayılan büyük  yangın bir  ceza olarak yorumlandı. Köpekler yine geri döndü.

-Moderleşme ve köpekler-

Ancak modernleşme çabalarına  engel görülen köpeklerle ilgili uzaklaştırma çabaları aralıklarla devam etti.

Başıboş köpeklerin çoğalmasının modernleşmeyle bağdaşmadığı o zamanlar da yazılıp çizildi.  Şinasi,  Abdullah Cevdet gibi  modernleşme yanlısı yazarlar, sokak köpeklerine karşı çıktı.Şinasi,  itlafı değil dişi ve erkek köpeklerin birbirinden uzak noktalara götürülmesini önerdi.

-80 bin köpek ölüme terk edildi-

2. Meşrutiyet’in ilanından sonra İstanbul Belediye Başkanı Suphi Bey’in emriyle toplatılan köpekler hayırsız ada olarak bilinen Sivriada’ya sürüldü.  1910 haziran ayındaki bu sürgün tarihteki ilk köpek sürgünü olarak yerini aldı. Halk da para vaat edilerek hayvan toplama işine dahil edildi. Yakaladığı köpeklerin kuyruğunu kesenler kuyruk başına para aldı. Toplanan köpeklerin sayısı 80 bine yakındı.

Avrupa ve  hayvan hakları savunucuları tepki gösterdi. Tarihimizin ilk hayvan hakları sivil toplum örgütü Beyoğlu’nda kuruldu. Adı Himaye-i Hayvanat Cemiyeti oldu. Ancak cemiyet  ‘hayvanlara sürgün’ yerine  ‘acısız ölüm’ üzerine çalıştı.

-Kuduz tehlikesiyle itlaf-

Sonraları belediye başkanı olan Cemil Topuzlu anılarında,  yaşanan sürgüne rağmen görevi sırasında kentte 30 bine yakın köpeğin  olduğunu yazdı.

Bu tarihten sonra hayvanların sürgünü yerine kuduz tehlikesi nedeniyle  itlaf  edilmesi öne çıktı.

1932’de yayınlanan genelgeyle sahipsiz ya da maskesiz köpeklerin itlaf edileceği, sahipli köpeklerin başıboş dolaştırılamayacağı sadece geceleri bekçi olarak kullanılmak üzere başıboş bırakılabilecegi  duyuruldu.

-Eşyadan  canlıya-

Günümüze kadar uzanan dönemlerde genelde sevimli dostlarımızın yaşam hakları gözardı edildi. Birer eşya gibi görüldü. 1926’da uygulanmaya başlanan yasada “sahipli hayvanı öldürene ‘mala zarar vermek’ suçundan para cezası”  getirildi.

2003’te Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi TBMM’de kabul edildi. 2004’te 5199 sayılı yasa yürürlüğe girdi.

Türkiye  şimdi sorunun her canlının  yaşam hakkına saygı çerçevesinde çözülmesini bekliyor.

Zeynep Nurten UZER

Eski banka müdiresi sanığın çoğu futbol dünyasından ünlüleri milyonlarca dolar dolandırdığı iddiası ile ihtişamlı hayatlarını gözler önüne seren sosyal medya fenomenlerinin kara para aklamakla suçlanması ülkede herkesin gündemine oturdu.

Bir yanda yüzde 200 kar veren “fon’ yalanına inanılarak saadet zincirine koşa koşa verilen milyonlarca doların haberleri diğer yanda saçlara bigudi gibi sarılan dolarlarla ‘enerciii’ diye bağıranların, kilolarca külçe altınlara doymayanların haberleri…

Öte yanda ise emekli ve çalışanların aylıklarına yılbaşından itibaren yapılması beklenen birkaç bin liralık zamma ilişkin haberler.

-Hala geçerli-

Bunlar 2000’lerde sık sık kullandığımız  ‘Öteki Türkiye’ kavramının hala geçerli olduğunu gösteriyor. Gazeteci Serdar Turgut’un vatandaşların gelirleri ve yaşamları arasındaki uçurumu anlatmak için ortaya attığı bu kavram kitaplara, filmlere konu olmuştu.

Elbette yaptıkları işe göre herkesin farklı geliri ve serveti olması normal. Tabii yasal çerçevede olmak kaydıyla.

Ama düşündüren şu ki; kimisi ay sonunu nasıl getireceğini hesaplarken kimisi kısa sürede milyon dolarlarını kaça katlayacağının hesabı içindeymiş.

Kimisi geçim derdinden arkadaşından borç para  veya banka kredisi ararken kimisi saadet zincirinden elde edeceği yüksek kar hevesiyle ondan bundan milyon dolarları borç alırmış.

-Dekontumsu belgeler-

Tutuklu eski banka şube müdürü Seçil Erzan’ın borsada battıktan sonra şahsi zararını gidermek için 11 yıl önce kurduğu saadet zincirinin nihayet patlamasıyla para kaptırdıkları ortaya çıkan ünlülerin hangi kaynağın bu kadar yüksek kar verebileceğini sorgulamadan milyonlarca dolarlarını adeta bankacılık sistemini by pass ederek teslim etmesi akıllara durgunluk veriyor.

Gelişmeleri izlerken acaba bu olayın faili başka kimler, soruşturma bankaya da uzanacak mı, Fatih Terim olayın neresinde, kayıp dolarlar nerede gibi hararetli tartışmalar yaşansa da vatandaşı ilgilendiren ise bu paraların sorumluluğu bankada kalırsa dönüp dolaşıp bunun halkın sırtına binecek olması.

-Kayıp 25 milyon dolar-

11 yılda toplam 43.9 milyon dolar ve 15 milyon liranın girdiği saadet zincirinde sonuçta yaklaşık 25 milyon dolar kayıp. Anlaşılıyor ki, eğer banka yurt dışına taşındığı iddiası ağır basan bu miktar parayı sahiplerine ödemek zorunda kalırsa nihayetinde devlete ödeyeceği vergiden düşecek, dolayısıyla bu yük vatandaşın sırtına binecek.

Birileri hileyle çevresindeki kişilerden milyon dolarları toplarken, birileri akıl almaz biçimde milyon dolarları ikiye üçe katlayacağına heveslenip dolandırılırken yine birileri kaynağı şüpheli gelirle ‘şampiyonlar ligi’ ne girerken olan maaşını kuruşla hesaplayan sade vatandaşa olacak.

Zeynep Nurten UZER/Gazeteci-Yazar

Zeynep Nurten UZER/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 1 Aralık 2023

Yazarın Tüm Yazıları

“Dünya üzerinde gördüğümüz her şey kadının eseridir.”

Ulu önderimiz Atatürk, bu sözüyle kadına verdiği değeri ortaya koydu. Kadının toplum ve çağdaşlaşma için öneminin altını çizdi.

Sadece kadını ikinci sınıf vatandaşlıktan eşitliğe yükselttiği devrimleri, onu liderlikte eşsiz kılar.

Pazar günü Cumhuriyetimizin 100. Yılı’nı coşkuyla kutladık.

Ellerinde Türk bayrağı taşıyan, bayrağımızın al rengini giysilerine yansıtan halk ne güzeldi.  Özellikle kızlı- erkekli birlikte yürüyen gençler.

Bu çağdaş görüntü atamızın eseri.

Türk kadını Atatürk sayesinde tüm dünya kadınlarından önce birçok hakka kavuştu.

Dini anlayışla, fermanlarla kısıtlamalar altında yaşayan kadın, Atatürk devrimleri ile  çağdaşlaşma yolunda hızlı adımlar attı.

Göçebe Türklerde kadın at biner, ok atar, kılıç kuşanırdı. Kadın sosyal yönden erkekle eşit görülürdü. Kadın da evde söz sahibiydi. Erkeğe ‘ev ağası’, kadına bugünlere de ulaşan haliyle ‘ev hanımı’ denirdi. Erkekler teķ eşliydi. Kız bebeklere de erkek bebekler kadar sevinilirdi.

Ancak İslami kültürle birlikte yaşamı değişen kadın dini yorumlara göre yoğruldu. Erkek ve kadın iki ayrı hayat yaşadı. Kadın peçe taktı,  kafes arkasına itildi, fermanlar çıkarılıp yasaklarla donatıldı.

Teokratik devlette dini eğitimin verildiği Sıbyan mekteplerinden başka okullara gidemeyen, meslek edinemeyen, evlenince mirastan erkek kardeşlerinin yarısı kadar pay alan kadın, silik bir hayat yaşadı.

Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde kız çocuklarının eğitimiyle ilgili olumlu gelişmeler olsa da yetersiz kaldı.

Ta ki Mustafa Kemal, tarih sahnesinde yer alana kadar.

Kurtuluş Savaşı döneminde hem evine hem cepheye yetişen, milli mücadelede etkin rol oynayan kadın,  laik Atatürk Cumhuriyeti ile kabuğunu kırdı.

Atatürk ilke ve inkilapları ile birey oldu, topluma ve sosyal hayata karıştı.

Cumhuriyet’in eşit haklarına ulaştı.

Atatürk ‘bizim sosyal toplumumuzun başarısızlığının yegane sebebi kadınlarımıza karşı gösterdiğimiz ilgisizliktir’ diyordu.

‘Bir camianın yarısı topraklara zincirlerle bağlı kaldıkça ilerlemenin mümkün olamayacağını’ söylüyordu.

Bu düşüncelerle devrimlerini yaparken kadın haklarına öncelik verdi. Türk kadınını bugünkü modern yapısına kavuşturdu. Yüzyıllarca yapılamayanı hızlıca yaptı.

1926’da kabul edilen Medeni Kanun’la çok eşli evlilik kalktı. Kadına da boşanma hakķı verildi. Resmi nikah, mahkemede boşanma kabul edildi. Kadın da miras haķķına kavuştu. Kadın seçme ve seçilme hakkına kavuştu. Dünyaya örnek oldu.

Kısacası kadın- erkek eşitliği kanunlar önünde sağlandı.

Atatürk milli kültür,  laik ve bilimsel eğitimin temellerini attı.

Atatürk kadının her alanda yetişmiş insan gücü olması için reformlarını yaparken en önemli görevin ise ‘analık ‘ olduğunu belirtti,  “Eşini mesut edebilecek herkes evlenmelidir. Çoluk çocuk sahibi olmalıdır.  Bana bakmayınız. Bu meselede örnek İsmet Paşa’dır. Benim hayatım başka türlü düzenlenmiştir ” sözleriyle ailenin de önemini vurguladı.

Ne mutlu ki, 100 yıldır Atatürk kadınları onun çizdiği doğrultuda ilerliyor.

Kariyer yaparken gelecek nesli de Ata’nın izinde büyütüyor.

Pazar günkü coşku sadece bir kutlama değil ikinci yüzyılı da müjdeliyor.

Zeynep Nurten UZER/Gazeteci-Yazar

Zeynep Nurten UZER/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 3 Kasım 2023

Yazarın Tüm Yazıları

İsveçli bilim adamı Alfred Nobel adına her yıl düzenlenen ödüllerin zamanı geldi. Altı dalda dağıtılan ve her dönem bazen ödüle layık görülenler bazen de ödül alması gerekirken layık görülmeyenler etrafında tartışmalar yaşanıyor.  Kimileri de ödül almayı çeşitli nedenlerle reddediyor.  Ancak ne olursa olsun Nobel Ödülleri yaklaşık 125 yıldır bilim ve barışı teşvik ediyor,kazananların saygınlığını artırıyor.

Saygınlık deyince ister istemez ödüle adını veren Alfred Nobel’in yaşamı akla geliyor.

1833’te İsveç’in başkenti Stockholm’de doğan Nobel, mayın imal eden babasının işleri nedeniyle Rusya’da büyüdü. Edebiyata meraklıydı.  Gençliğinde romantik şiirler yazdı ama babasının işi gereği kimyaya yöneldi.  Çok sevdiği Paris’te laboratuvarda çalışırken nitro-gliserin denemelerine tanık oldu. Tanıştığı İtalyan bilim adamı Ascanio Sobrero, karabaruttan daha etkili ve güvenli bir patlayıcı için çalışıyordu ama daha ateşi yakmadan patlama oluyor, yüzü gözü yanıyordu. Sobrero’nun terk ettiği nitro-gliserin denemelerine Nobel devam etti. Stockholm’deki laboratuvarı patlamada yıkıldı, kardeşi Emil ve 4 çalışanı öldü, Stockhom’de denemeleri yasaklandı, laboratuvarını şehir dışına  taşıdı. Ama Alfred yine vazgeçmedi.

Önce patlatma başlığı icat etti, ardından başka karışımlardan hamur benzeri madde yaptı. Nobel, böylece kontrollü patlamayı başararak 1867’de dinamiti icat etti. 1877’de ‘balistit’ adını verdiği yeni barut tasarladı. Ömrü boyunca toplam 355 patent aldı. Dünyanın ilk holdingi olan Nobel Dynamit Trust Company’yi kurdu.

İcatları endüstride kullanılarak, yol, baraj, tünel gibi inşaatları kolaylaştırdı, Nobel ve ailesi bu patlayıcılarla petrol yatakları da keşfetti, işletti. Büyük bir servet kazandı.

Tabii patlayıcılar savaşlarda da kullanıldı. Savaşan taraflara barut sattı. Hayatı boyunca ‘toplu ölümlere’ yol açmakla suçlandı. Ancak kendisi ‘icadının topluca öldürme gücüyle orduları savaştan caydıracağını’ söylüyordu, ‘bana kalsa tüm silahları cehenneme gönderirim, yerleri orası’ diyordu.

‘Ölüm taciri’ diye anıldı

Hayatını bekar geçirdi, hiç çocuğu olmadı.  Çok zengindi, büyük çevreler içindeydi ama ruhen yalnızdı. Çevresine göre ‘deli ve gaddardı’ aynı zamanda. Melankolik bir ruh hali vardı. Son zamanlarında insanlarla görüşmek de istemedi.

Ölümünden 8 yıl önce Fransa’ya tatile giden ağabeyi Ludvig rahatsızlanarak hayatını kaybetti. Bir karışıklıkla ölenin Alfred Nobel olduğu zannedilerek ‘ölüm taciri öldü’ başlıklı gazete haberleri çıktı. Fransız gazetelerindeki haberlerde, ‘savaşta toplar için barut icat eden’ Nobel için  ‘’Daha çok insanı daha hızlı şekilde öldürmeyi, sakatlamayı keşfederek servet biriktiren’ deniliyordu.

Lakabına taktı

Nobel ölümünden sonra böyle anılacak olmasına takıntılı hale geldi.

Son dönemlerinde ülkesinde kalmak istese de hava koşullarına sağlığı elvermediğinden sadece yaz aylarında yeni aldığı şimdi müze olan Bjorkborn’daki malikanesinde kalabiliyordu. Kışları ise İtalya’daydı. San Remo’da beyin kanamasi geçirerek 10 Aralık 1896’da 63 yaşındayken öldü.  Yalnız ölmekten korkardı ama telgraf çekilmesine karşın yakınları yanına gidemeden hayatını kaybetti. Yanında sadece hizmetçisi vardı.

Ölümünün ardından kendi el yazısıyla kaleme aldığı 1895 tarihli 4 sayfalık vasiyeti ortaya çıktı. Bu hazırladığı 3.vasiyetti. Yeğenleri ve bazı çalışanlarına da pay verdiği servetinin yüzde 94’ünü  ‘millet- ırk gözetmeksizin insanlığa en faydalı hizmetleri yapanlara’ ayırdı. Nobel, servetinin bu bölümünü oluşturan mülklerinin ‘güvenli menkul kıymetlere yatırılmasını, her yıl faizinin kazananlara dağıtılmasını’ istedi.

Nobel böylece barış ve ilerlemeye olan özlemini ortaya koyuyordu.

Vasiyet büyük şok yarattı. Alfred Nobel’i ve ailesini  ‘savaş yanlısı’ bulanlar şaşkınlıkla karşıladı. İskandinav Tarihçi Prof. Dr.

Oscar Falnes,  eserlerinde Nobel soyadının  ‘barış değil savaş sanatlarıyla‘ ilişkilendirildiğini yazdı.

Victor Hugo’nun ‘zengin serserisi’

Fizikçi Albert Einstein da Nobel’in ‘gaddar’ damgasından kurtulmak, vicdanen rahatlamak için servetini insanlığa hizmet edenlere bağışladığı görüşündeydi.

Fransız yazar Victor Hugo da  ‘Avrupa’nın en zengin serserisi ‘ dediği arkadaşı Nobel’in kendisine bir keresinde şöyle dediğini aktardı:

“Acıklı bir yarı ömür. Hıçkırarak hayata giriş yaparken insancıl bir doktor tarafından boğulmalıydı …Tek istediği diri diri gömülmemek.”

Büyük bölümünü hasta ve yalnız geçirdiği hayatı kimine göre bilmece olan Nobel de başına gelenleri ironik buluyordu. Kaynaklarda ‘bana  N/G1 (nitro-gliserin) reçete edilmesi hayatın ironisi değil mi?’ dediği yer alıyor. Yine Nobel’in ‘mutluluk tek gerçek zenginliktir, adalet sadece hayal gücünde bulunur, saygı duyulmak için saygıya layık olmak yeterli degil’ gibi sözleri belki de bu bilmece hayatın duygu dünyasını aralıyor.

Kral da istemedi

Vasiyete servetin neredeyse tamamından mahrum kalan bazı mirasçılar karşı çıktı,  iptaline uğraştı.  İsveç Kralı ise ödülün İskandinavlar dışında da verilmesini hayırseverlikle bağdaştırmadı, karşı çıktı.

Yasal sorunların çözülmesi 5 yılı buldu.

Aslında vasiyet yasal bir belge olarak eksiklik doluydu. Hayata geçmesini mucize olarak görenler vardı. Nobel Vakfı kuruldu. Dünya’nın ilk uluslararası ödülü böylece ortaya çıkmış oldu.

Serveti insanlığın oldu

‘İnsanlığa zarar verdiği hissiyle’ insanlığa büyük bir miras bırakan Nobel’in servetinin günümüz rakamıyla 265 milyon dolar civarında olduğu tahmin ediliyor.

İlki 1901’de vasiyet uyarınca 5 dalda verilen Nobel Ödülleri’ne sonradan ekonomi kategorisi  de eklendi. Kazananlara ödül olarak ‘sanat şaheseri’ diye nitelenen birer diploma, 240 gramlık birer altın madalyanın yanı sıra kategori başına birer milyon dolar civarında para veriliyor. İlk yıllarda bu para normal bir işçinin 100 yıllık ücretine denkti.

Alfred Nobel böylece her yıl bilim ve barışı teşvik ediyor, kazananların saygınlığını artırıyor. Nobel soyadı da artık barış ve saygınlıkla anılıyor.

Meraklısı için: Bu yılın Nobel Ödülleri sahiplerine 10 Aralık’ta dağıtılacak

Zeynep Nurten UZER/Gazeteci-Yazar

Zeynep Nurten UZER/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 15 Ekim 2023

Yazarın Tüm Yazıları

İstanbul Beşiktaş’ta kurtarılan yavru kediye bakıcı anne aranıyor

Haber: Zeynep Nurten Uzer

Beşiktaş’ta binaları ayıran istinat duvarindaki çalıların arasına düşen yavru kedi itfaiye ve Mobivet ekipleri işbirliğiyle kurtarılarak koruma altına alındı. Yıldız Mahallesi’nde apartmanların arka tarafında kalan 3 katlı istinat duvarının üzerine çıkan yavru kedi bir kat aşağıya düştü. Çalılar arasina giren kedi buradan çıkamayınca mahsur kaldı. Sesi duyulan ancak çalılar nedeniyle yeri fark edilemeyen kedi 3 gün boyunca miyavladı.

Sonunda hayvanseverler İstanbul İtfaiyesi ve Beşiktaş Belediyesi Veteriner İşleri Müdürlüğü’ne ‘haber verdi. Kısa sürede gelen itfaiye ekipleri istinat duvarına çıkarak çalılar arasında sıkışmış haldeki kediyi kurtardi.

Duvardan aşağıya indirilen yavru kedinin aç susuz kaldığı anlaşılınca çevreden mama takviyesi yapıldı. Ancak Beşiktaş Belediyesi’nden gelen Acil Hayvan Ambulansı ‘Mobivet’ ekipleri, kedinin yaklaşık 15 günlük olduğunu ve anne sütü gerektiğini bildirdi.

Kedinin annesinin uzun süredir çevrede görülmediği anlaşılınca minik kedi mobivet ekiplerince merkeze götürüldü. Minik kedi, merkezdeki 6 yavrusu olan anne kedinin yanına konuldu.