Tünellerde Zamana Karşı Kurtarma Çabası

Kurtarma çalışmalarının merkezinde, Rasuwa ve Nuwakot bölgelerinde selden zarar gören hidroelektrik projelerinin tünelleri var. Özel sektör enerji kuruluşlarını temsil eden IPPAN’a göre 12 hidroelektrik projesinde en az 900 işçiden haber alınamıyor; bu işçilerin yaklaşık 500’ünün tünellerde mahsur kaldığı tahmin ediliyor. Ekipler çamurla dolan girişleri açmak için zamanla yarışıyor. Bazı noktalarda tünellere hava verilmeye ve kamera gönderilerek içeride yaşam belirtisi aranmasına çalışılıyor. Ancak tünel ağızlarını kapatan kalın moloz tabakası, yükselen nehir seviyesi, dar çalışma alanları ve yeni heyelan riski müdahaleyi yavaşlatıyor. Yetkililer, bazı işçilerin ilk saatlerde yardım çağrısı yapabildiğini; ancak sonrasında içeridekilerle temas kurulup kurulamadığının net olmadığını belirtiyor. Uzmanlar, tünellerin yapısal olarak ayakta kalmış olabileceğini, fakat içerideki oksijen, su ve gıda durumunun geçen her saatle birlikte kritik hale geldiğini vurguluyor.

Ölü Sayısı ve Son Durum

Felakette Nepal’de 987 kişinin öldüğü, 3.916 kişinin ise kayıp olduğu bildirildi. Çin tarafında ise son resmi açıklamalara göre 16 kişi hayatını kaybetti, 546 kişi kayboldu. Böylece iki ülkedeki toplam can kaybı 1.000’i aşarken, bölgede 4.400’den fazla kişi için arama çalışmaları sürüyor. Nepal makamları en az 11.814 kişinin kurtarıldığını duyurdu; ancak yıkılan köprüler, kapanan yollar ve süren heyelan riski ekiplerin ilerlemesini zorlaştırıyor.

Buzul Çökmesi Felaketi Tetiklemişti

Felaket, 26 Ağustos’ta Himalayalar’ın yüksek kesimlerinde meydana gelen zincirleme bir doğa olayıyla başlamıştı. Bilim insanlarına göre büyük bir buzul kütlesi çökmüş, beraberinde kaya, buz ve eriyen suyu vadilere sürüklemişti. Bu dev kütlenin aşağı havzalara inmesiyle nehirlerde ani taşkınlar oluşmuş, sel suları yerleşimleri, yolları, köprüleri ve hidroelektrik tesislerini önüne katmıştı. Uydu görüntülerini inceleyen uzmanlar, çöküşte buzulun altındaki ana kayanın da etkili olmuş olabileceğini belirtmişti.

Sıkıntılar Artıyor

Afet bölgesinde sağlık ve barınma ihtiyacı büyürken, yetkililer yardım çalışmalarını hızlandırmaya çalışıyor. Bazı yerleşimlerde elektrik ve iletişim hatları kısmen onarıldı; Nuwakot gibi ağır hasar gören bölgelere ulaşımı sağlamak için geçici köprüler kuruluyor. Komşu ülkelerden gelen ekipler de arama kurtarma ve lojistik destek çalışmalarına katılıyor. Uzmanlar ise buzul kaynaklı afetler için erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Felaket Nasıl Oldu

Himalayalar’ın yüksek kesimlerinde yer alan bir buzulun küresel ısınma nedeniyle dengesini kaybederek çökmesi, devasa bir buz ve kaya çığının dik vadi boyunca aşağıya yuvarlanmasına yol açtı. Kayarak düşen enkazın oluşturduğu muazzam darbe, sismometrelerde 5,2 büyüklüğünde bir sarsıntı sinyali yarattı ve ilk etapta bir deprem sanıldı.

Vadiye inen buz, kaya ve su birikintileri, Bhote Koshi nehrinin yan kolunu geçici olarak tıkayarak doğal bir bent oluşturdu. Kısa bir süre sonra muson yağmurlarıyla doymuş tortunun da baskısıyla bu bent patladı; serbest kalan devasa su ve çamur kütlesi Nepal-Tibet sınırından aşağıya doğru yıkıcı bir ani sel dalgası halinde sürüklendi.

Yeryüzünün Uyarıları 

Himalaya coğrafyası, küresel ortalamanın üzerindeki ısınma oranları nedeniyle uzun süredir buzul erimeleri ve kütle kaymaları tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyordu. Son yıllarda küresel sıcaklık artışına bağlı olarak yüksek irtifalardaki buzul göllerinin hacminin kontrolsüzce genişlediği ve dağlık yapıların dengesizleştiği bilimsel raporlara yansımıştı. Sanayi devrimi sonrası artan sera gazı emisyonlarının tetiklediği bu iklimsel dönüşüm, bölgedeki buzul kütlelerinin ani kırılmalarına zemin hazırlamış ve kırılan buzulların doğal bentleri patlatmasıyla benzeri görülmemiş bir doğal afetin zeminini oluşturmuştu.

Ülkenin Altyapısı Yok Oldu

Nepal’de Himalaya dağlarındaki Felaketin boyutları, bölgedeki altyapı ve sanayi tesislerini tamamen işlevsiz hale getirmiş durumda. Çöküşün hemen ardından nehir yataklarını basan çamur ve kaya sel; hidroelektrik santrallerini, hastaneleri, okulları ve ulaşımı sağlayan onlarca köprüyü yutarak kentleri yerle bir etti. Nepal Maliye Bakanı Swarnim Wagle, ortaya çıkan tahribatın bilançosuna dair ilk resmi tahminleri açıklarken, ihtiyaç duyulan mali kaynağın ülke ekonomisi üzerindeki yükünü “… toplam varlığımızın 10 katı” diyerek vurguladı. Ülke genelindeki elektrik üretim kapasitesinin yüzde 12’sinden fazlasını sağlayan hidroelektrik santrallerinin ağır hasar alması, turizm ve tarımla ayakta duran bölge ekonomisini doğrudan kilitledi.

Teknolojik Yardıma İhtiyaçları Var

Saha çalışmalarında arama kurtarma faaliyetlerinin genel aşaması yerel ekiplerce sürdürülürken, krizin derinleşmesiyle birlikte spesifik alanlarda dış yardıma ihtiyaç duyulduğu açıklandı. Nepal Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, genel arama-kurtarma operasyonları için yabancı saha ekiplerine ihtiyaç duymadıklarını, ancak ülkenin teknik imkanlarını aşan konularda uluslararası uzmanlığa başvurulduğunu ifade etti. Yıkılan hidroelektrik santrallerine ait su tünellerinde mahsur kaldığı değerlendirilen çalışanlara ulaşılması, çöken ulaşım ağlarının geçici köprülerle kurulması, nehir akıntısıyla yüzlerce kilometre öteye sürüklenen cansız bedenlerin kimlik tespiti, DNA testleri ve morg kapasitelerinin artırılması gibi son derece ihtisas gerektiren alanlarda dış destek talep edildi.

Ülkeler Harekete Geçti

Çin ve Hindistan başta olmak üzere bölge ülkeleri ve uluslararası toplum, teknik ekipman ve geçici altyapı desteği sağlamak üzere harekete geçti. Özellikle yıkılan yirmiyi aşkın köprünün yerine hızlıca geçici çelik köprülerin kurulması ve tünel kurtarma operasyonları için gerekli özel cihazların bölgeye sevkiyatı başlandı. Diğer yandan Nepal hükümeti, kısa vadeli teknik acil yardımların ötesinde, ülkenin orta ve uzun vadeli imar süreci için Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarıyla görüşmelerini sürdürüyor.

Dünyanın tepesi Everest’e tırmanmak dağcılığında zirve noktasıdır. 8 bin 888 metre yükseklikteki Everest’e çıkan batılı dağcılar kendilerini general zanneder. Küçümsemiyorum; gerçekten zor ve büyük iş… Ancak bunu meslek olarak yapanlar var, onlara Everest’in askerleri demek doğru olur… Nepalli Şerpalar, Everest’e onlarca kez tırmanıyorlar, sanki Everest onlar için köy yolu…Zaten bir Şerpa’yı kılavuz almadan Everest’e çıkmak delilik. Bunu yapanlar da var ama bazıları dönememiş.

Şerpalar sadece tırmanmakla kalsalar iyi, batılı dağcıların hamallığını yapıyorlar, kamplarını kuruyorlar.

Peki kim bu Şerpalar? Nepal’de bir klana verilen isim. Yaşadıkları köyler dağ yamaçlarında. Aslında çoğu çiftçilik yapıyor, hayvan yetiştiriciliğinde de bir numaralar. Ancak genç olanlar ek iş olarak dağ rehberliğini tercih ediyor, çünkü çok para var. Deneyimli bir Şerpanın yıllık geliri 100 bin doları buluyor. Şerpa klanına mensup olmakla gurur duyuyorlar zaten herkesin soyadı aynı. İsimlerini de ya doğadan veya haftanın günlerinden alıyorlar.

Şimdi size ünlü bir Şerpa’dan söz edeyim… Sanu Şerpa…. 47 yaşında, 16 yaşından beri Everest’e tırmanıyor. Tam 38 kez zirve çıkışı var. Dağların adamı Sanu bilmediği dağlara da gitti. Dünyanın en tehlikeli zirvesi sayılan Pakistan-Çin sınırındaki K-2 dağına tırmandı. Bu dağa bölge halk arasında ölüm dağı diye anılıyor ve “Zalim Dağ” deniliyor. Zirveyi zorlayan dağcılar en çok burada kayıp veriyor.

Sanu tırmanış dışında yüzlerce kampın kurulmasını sağladı, donarak ölen dağcıların cesetlerini aşağıya indirdi. Kampların kurulmasında görev aldı, şimdi emekli olma vakti geldi.

Sanu AP Ajansı’na şöyle demiş;

“38 kez zirveye bayrak diken ekiplere önderlik ettim, ancak aynı zamanda cesetleri indirmek veya hareket edemeyen insanları kurtarmak için 8.000-8.200 metre gibi birçok kez en yüksek noktaya çıktım. Sanırım artık bırakmanın vakti geldi, yüksek dağlara tırmanmayı bırakıp diğer yabancı ülkelere turist olarak seyahat etmek istiyorum.”

Sanu yorulduğunu kabul ediyor ama ‘Dağlardan da uzak kalamam’ diyor. Sanu artık dağ eteklerinde genç dağcılarının eğitimini üstlenecek.

Şerpaların üzerlerinde genetik, biyolojik ve fiziksel araştırmalar da yapıldı. Sonuçlar ilginç; özellikle çok yüksek ortamlarda akciğerlerdeki oksijen basıncının düşmesinden kaynaklanan hastalıklara karşı dayanıklı oldukları saptandı. Ayrıca yükseklerde beden dokularında da oksijen azalmıyor. Dağların çocukları ‘kaya’ gibi sizin anlayacağınız.

ÇEVREMİZDE ÇOK ŞERPA VARDIR

Everest’e çıkan oranın yabancısı dağcılar, Şerpalara muhtaç… Onlarsız olmuyor. Şöyle bir çevrenize bakın çok sayıda Şerpalar göreceksiniz. Birileri zirveye çıkar, ya onları arkalarından itekleyen, ya da önden ip atıp çıkmasını sağlayan Şerpalar vardır. “Şerpalar olmadan herhangi bir zirveye çıkılmaz” diye bitirivereyim.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 11 Aralık 2022

Yazarın Tüm Yazıları

Gazetecilikte kuraldır; köpek insanı ısırırsa haber olma, ama insan köpeği ısırırsa bu haberdir.

Benzer durum; uçak yocu taşırsa haber olmaz ama yolcu uçağı iterse haber olur.

Haber oldu ve ilgili videoyu milyonlar izledi.

Nepal’in Tara Havayolları Şirketi’ne ait uçak, Bajura havaalanına güvenli bir şekilde indi, ancak pistten taksi yoluna giderken aniden iniş takımlarından lastik patlama sesi geldi.

Lastik patlaması nedeniyle pist tüm havaalanı trafiğini engelledi ve uçak park yoluna çekilene kadar başka hiçbir uçak alana inemedi.

Bu arada, Bajura adlı başka bir uçak da havaalanına inmek için izin istiyordu, ancak ATC Bajura, pistin kapalı olması nedeniyle inmesine izin vermedi.

Pisti açmak için uçak tamamen boşalttıldı ve yolculardan uçağı itmeleri istendi.

Tara Air uçağı pistten otoparka insan gücüyle itildi.