Türkiye’de de siyasi gündem NATO’dan ziyade büyük ölçüde bu ziyaret etrafında şekillendi.

Kamuoyunun odağında, zirvenin genel sonuçlarından ziyade ABD Başkanı’nın açıklamaları ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ile yaptığı görüşme yer aldı.

Trump’ın ziyaret öncesinde verdiği mesajlar oldukça olumluydu. Bu durum, kamuoyunda önemli gelişmeler yaşanacağı yönündeki beklentileri artırdı. 

Kimileri F-35 savaş uçaklarının yeniden Türkiye’ye verileceğini, kimileri ise Patriot hava savunma sistemlerinin satışının önünün açılacağını öngördü.

Bazıları da ABD’nin Rusya, İran ve Kuzey Kore’ye uyguladığı ve Türkiye’yi de kapsayan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını dile getirdi.

ABD Başkanı, önceki temaslarında olduğu gibi bu görüşmede de sıcak ve dostane ifadeler kullandı. Türk mutfağını övmeyi ihmal etmedi. 

Yapılan açıklamalar, iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin başladığını gösterecek somut adımlarla desteklenmedi.

Anlaşılan o ki, yapılan diplomatik hazırlıklar, kamuoyunda oluşturulan beklentileri karşılamaya yetmedi. 

Zira ABD yönetiminde başkanın yaklaşımı tek başına belirleyici değildir. Kongre, Pentagon ve Vashington’daki karar alma mekanizmaları farklı değerlendirmeler yapabildiği sürece, kişisel dostluk mesajlarının dış politikaya doğrudan yansıması mümkün görünmez.

Hal böyle olunca, “Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer.” atasözünü bu duruma uyarlamak gerekirse, bu kez ev sahibi beklentilerinin karşılığını almak yerine birkaç sıcak sözle yetinmek zorunda kaldı.

Aslında son yıllarda ABD’nin Türkiye’ye yönelik politikalarının benzer şekilde sonuçlandığını artık kamuoyunun önemli bir kesimi görebilmektedir. Buna rağmen Türk diplomasisinin hala beklenti içerisinde olması dikkat çekicidir.

Sorunun temelinde yalnızca buzdağının görünen kısmı S-400 sistemi ya da savunma alanındaki anlaşmazlıklar bulunmamaktadır. 

Esas mesele, Türkiye’nin son yıllarda izlediği bölgesel politikalar ile Batı dünyasıyla yaşadığı stratejik görüş ayrılıklarıdır.

Türkiye’nin konuya ilişkin açık, net ve süreklilik arz eden diplomatik girişimleri müttefiki nezdinde beklenen karşılığı bir kez daha bulamamıştır.

Batı ittifakıyla son yıllarda yaşadığı stratejik ayrışma giderilmediği sürece, benzer görüşmelerden farklı sonuçlar beklemek de gerçekçi olmayacaktır.

Devletler arası ilişkiler kişisel dostluk söylemleriyle değil, ortak çıkarlar ve stratejik dengeler doğrultusunda şekillenir. Bu gerçek göz ardı edildiği sürece, her yeni zirvenin ya da görüşmenin ardından benzer hayal kırıklıkları yaşanması kaçınılmazdır. 

Son sözse, uluslararası siyasette önemli olan verilen mesajlar değil, uygulama alanı bulan kararlardır. 

İsmet HERGÜNŞEN

Zirvenin Somut Bilançosu: Türkiye Masadan Ne Aldı?

Yayımlanan 36. NATO Zirvesi Sonuç Bildirgesi ve ikili temasların ardından ortaya çıkan tablo, Ankara’nın uzun süredir vurguladığı birçok tez doğrultusunda şekillendi. Türkiye lehine öne çıkan temel sonuçlar şunlar oldu:  

Müttefikler Arası Ambargoların Kaldırılması Vurgusu: Sonuç bildirgesinde arasındaki savunma sanayii kısıtlamalarının ve ambargoların kaldırılması gerekliliği açıkça kayda geçirildi. 

Türk Savunma Sanayiine Doğrudan Rol (NATO 3.0): Zirvede kabul edilen savunma sanayii tedarik ve üretim kapasitesini artırma hedefleri kapsamında Türk savunma şirketlerinin kapasitesi ve entegrasyonu üst düzeyde tescillendi.  

Karadeniz Güvenliğinde Türkiye’nin Liderliği: Zirve marjında Türkiye, Bulgaristan ve Romanya ile “Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu (MCM Black Sea)” çerçevesinde yeni adımlar atarak bölgedeki deniz güvenliğinde oyun kurucu rolünü pekiştirdi.

Diplomatik Başarıyı Gölgeleyen “Trump Hayranlığı”

Trump’a Gösterilen Abartılı Teveccüh: Zirvenin sahne arkasını ve yabancı basındaki akislerini inceleyen analistler, elde edilen diplomatik başarıya rağmen organize edilen ikili temaslar ve jestlerde Dünya’da genellikle bir nefret objesi haline gelen; Gazze soykırımının baş aktörü diye yorumlanan Trump’ın poh pohlanmasında “aşırıya kaçıldığı”nı belirtiliyorlar.

“Yağ Çekme ve Halı Altına Süpürme” Algısı

Ankara’da ağırlanan ABD Başkanı Donald Trump’a yönelik sergilenen yüksek diplomatik ilgi ve samimiyet gösterileri, uluslararası basında “Washinton’ın olası öngörülemez adımlarını yumuşatma çabası” olarak yorumlandı. Trump’ın “Erdoğan harika bir lider, uzun süredir dostum” şeklindeki ifadelerini almak adına harcanan abartılı ağırlama çabası, zirvenin kurumsal içeriğinin önüne geçti. Analistlere göre, Washington yönetimini hoşnut etmeye odaklı bu dil ve ağırlama biçimi, Türkiye’nin ittifak içindeki bağımsız ve güçlü duruşunu zaman zaman gölgeleyen bir “yağ çekme ve sorunları halı altına süpürme” algısı yarattı. 

Kentte Olağanüstü Hal Havası ve Aşırı Güvenlik Tedbirleri

Zirve boyunca sadece diplomatik jestler değil, Ankara genelinde uygulanan abartılı güvenlik ve protokol tedbirleri de tepki çekti.  

Başkentte Ulaşım ve Hayat Kilitlendi: Protokol yollarının kapatılması, Etimesgut Havalimanı’nın kapatılarak özel protokol alanına dönüştürülmesi ve şehir içi ulaşımın felç olması vatandaş nezdinde geniş çaplı mağduriyete yol açtı.

Toplantı ve Gösteri Yasakları: Valilik kararlarıyla şehirde neredeyse sivil hareketliliğin kısıtlanması, dışarıya verilen “aşırı korumacı ve izole” görüntüyle birleşti.  

Eleştiriler ve Hak Örgütleri Raporları: Zirve öncesi ve sırasında alınan güvenlik tedbirlerinin orantısızlığı, bazı uluslararası sivil toplum kuruluşları ve hak savunucuları tarafından “başarı vitrininin arkasındaki olumsuz rejim tablosu” şeklinde eleştirildi.  

İletişim Başkanlığı

Sonuç: Sahada Kazanılan Masada Nasıl Algılandı?

Ankara Zirvesi, savunma sanayii kısıtlamalarının kaldırılması talebi, Karadeniz hakimiyeti ve NATO projelerinden pay alma başlıklarında Türkiye için şüphesiz somut bir diplomatik kazanımların vesilesi olarak kayda geçti. Bununla birlikte, zirvenin ev sahipliği boyutunda Trump eksenli yürütülen abartılı ağırlama siyaseti ve kentte uygulanan baskıcı güvenlik konsepti, uluslararası alanda kazanılan bu başarının üzerini örten bir imaj krizine dönüştü. Analizler, Ankara’nın içerikte haklı ve güçlü olduğu bir zirvede, vitrin yönetimi açısından göze batan “tatsız” tavırlar sergilediği noktasında birleşiyor.  

Liderler Ülkelerine Dönüşte Tabanca Bilmecesiyle Karşılaştı

Erdoğan’ın bu sıra dışı jesti, liderlerin ülkelerine varmasıyla birlikte gümrük ve güvenlik prosedürlerini harekete geçirdi. Batılı liderler sıradan vatandaşlar gibi gümrük ve güvenlik süreçlerine tabi olduklarından gümrükte ve güvenlik kontrollerinde sorunlar çıktı. Belçika Başbakanı Bart De Wever, zirve sonrası Brüksel Havalimanı’na indiğinde bagajında gerçek mühimmatlı bir tabanca olduğunu fark edince silahı derhal havalimanı polisine teslim ederek emniyetli bir kasaya aldırdı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, İngiliz yasaları gereği silahı ülkesine sokamayacağı için hediyesini Ankara’daki İngiltere Büyükelçiliği’ne bırakmak zorunda kaldığını açıkladı.

Önceden Farkedenler Ankara’da Bıraktılar. Tabancalar İşlevsiz Hale Getiriliyor

İsveç ve Hollanda başbakanlarının hediye edilen tabancaları yine Ankara’daki büyükelçiliklerine teslim ettiği ve mekanizmalarının etkisiz hale getirilmesi için işlem başlatıldığı öğrenildi. Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin danışmanları ise silahın Varşova Havalimanı’nda gümrük onayını beklediğini ve “kesinlikle ateşlenmeyerek saygın bir diplomatik hatıra olarak saklanacağını” belirtti.

Gözler Basın Mensuplarına Açılan Hediye Çantalarında

Zirve sonrası havalimanlarına veya makam araçlarına yönelen bazı ülke heyetleri, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından takdim edilen şık taşıma çantalarını basın mensuplarının meraklı bakışları önünde açtı. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in sözcüsü de dahil olmak üzere pek çok heyet yetkilisi, kendi ülkelerinin gazetecilerine çantanın içindeki özel kadife kutuyu ve namlusuna kadar özenle işlenmiş detayları gösterdi.

Her Namluda Liderin İsmi Kazılı: “Türkiye Sanayisinin Tarihi Simgesi”ymiş.

Hediye edilen her bir revolverin namlusuna, teslim edilen liderin adı özel gravür tekniğiyle kazındı. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda’nın kalemi tarafından paylaşılan görsellerde, tabancanın namlu kısmında kalın harflerle “GITANAS NAUSĖDA” yazısı dikkat çekti.

Meşhur Magnum 357’nin Türkiye Versiyonu Gümüşay

Hediye edilen silah, Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) tarafından 1990’lı yıllarda geliştirilen ve Türkiye’de üretilen ilk altıpatlar tabanca olma özelliğini taşıyan ender “Gümüşay .357 Magnum” modeli. Ahşap koruma kutusunun kapağında Türk Bayrağı ve NATO logosunun yanı sıra Türkçe ve İngilizce olarak “Ülkemizde üretilen ilk Revolver tipi tabanca olan Gümüşay…” ifadelerinin yer aldığı bilgilendirme plaketi bulunuyor. Ayrıca kabza kısmında Ankara ibaresi ile zirveye özel detaylar yer alıyor. NATO liderlerine böylesine bir hediyenin verildiğinin ortaya çıkması üzerine Ankara’daki diplomatik çevrelerde “kim bunu akıl etti?” sorusu gündeme geldi.

Erdoğan’ın NATO liderlerine hediye ettiği Magnum 357 tabanca özellikle Cint Eastwood’un polis dedektifi Dirty Harry film serisiyle “popüler” olmuştu.

NATO Liderleri İçin Bu Hediyenin Sıradışılığı

Silah ve Saldırgan Sembollerin Dışlanması: Batı diplomatik etiketinde (özellikle II. Dünya Savaşı sonrası) mühimmat veya ateşli silah hediye edilmesi son derece nadirdir ve genel kabul gören bir gelenek değildir. Silah hediyeleri tarihsel olarak Osmanlı, Orta Doğu veya Doğu blokunda bir güç/savunma göstergesi veya yerel zanaat ürünü (örneğin işlemeli hançer/tüfek) olarak sunulsa da, günümüz Batı bürokrasisinde yasal/etik engellere takılmaktadır.

Sıkı Etik ve Gümrük Kuralları: Batılı ülkelerin birçoğunda (İngiltere, Belçika, Kanada, İsveç, ABD vb.) kamu görevlilerinin belirli bir meblağın üzerindeki (genellikle 100-150 Avro/Dolar üzeri) hediyeleri kişisel mülkiyetlerine geçirmeleri yasaktır. Bu tür hediyeler doğrudan devlete devredilir, müzelere kaldırılır veya imha edilir/mekanizması dondurulur. Ayrıca tabanca gibi ürünler yerel ateşli silah yasalarını ihlal ettiği için diplomatik muafiyete rağmen ülkeye sokulamaz.

Ankara’da düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, sadece masadaki savunma bütçeleri ve bölgesel krizlerle değil, dünya basınını ağırlama biçimiyle de hafızalara kazındı. Zirveyi takip etmek üzere başkente gelen binlerce yerli ve yabancı basın mensubu için Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi devasa bir medya üssüne dönüştürüldü.

Akredite Gazetecilerin Mideleri Bayram Etti. Bazıları Google’da Arama Yapılıp Sorulan Mezeler ve Yemekler 

Medya merkezinde dünya basınına sunulan yiyecek ve içecek büfelerinde Türk mutfağının 7 bölgesinden geleneksel lezzetler öne çıkarıldı. Öylesine bir çeşitlilik sunulmuştu ki Türk gazeteciler bile isimleri yazılmasına rağmen “bu ne?” diye görevlilere sormak zorunda kaldı. Ücret alınmayan tam anlamıyla İkram edilen yiyeceklerin tam listesi şöyle: 

Kahvaltılık ve Şarküteri: Trabzon tereyağı, Ezine peyniri, İzmir tulumu, Kars gravyeri, Ege zeytin çeşitleri, Hatay kırma zeytin.

Soğuk Başlangıçlar & Meze: Zeytinyağlı yaprak sarma, zeytinyağlı taze fasulye, Mutabbel, Antep usulü kuru dolma, Antalya usulü hibeş, Erik cacığı.

Sıcak İkramlar & Hamur İşleri: Taze pişirilmiş gözleme çeşitleri, sigara böreği, taze yoğrulmuş etsiz çiğ köfte.

Not: Yabancı gazetecilerin özellikle Trabzon tereyağı, kuru dolma ve yaz günlerinde servis edilen erik cacığına ilgisi büyüktü. Kültür ve Turizm Bakanlığı da medya merkezindeki ekranlarda Türkiye’nin NATO’ya giriş yıllarına ait tarihi arşiv görüntülerini yayınlayarak görsel bir arka plan sundu.

Dev Medya Üssü: 1,800 Çalışma Alanı, 100’e Yakın Canlı Yayın Seti

İletişim Başkanlığı koordinesinde kurulan Uluslararası Medya Merkezi; 1600’ü aşkın sabit çalışma alanı, 54’ü sabit olmak üzere 100’e yakın canlı yayın noktası, 40 profesyonel montaj odası ve 10 ayrı brifing salonuyla hizmet verdi. Basın mensuplarının zirve alanına ulaşımı ise 15 dakikada bir kalkan ve NATO görselleriyle giydirilmiş özel EGO otobüsleriyle sağlandı.

Zirvede yaklaşık 2 bin 500 gazeteci görev yaparken, organizasyonun perde arkasında ciddi bir akreditasyon tartışması da yaşandı. Aralarında Türkiye’den kritik bağımsız medya organları ve haber ajanslarının da bulunduğu çok sayıda basın kuruluşunun başvurusu NATO Stratejik İletişim Ofisi tarafından gerekçe gösterilmeksizin reddedildi. Kararın nihai olduğu belirtilirken, kısıtlamalar basın merkezindeki tartışma konularından biri oldu.

Zirvenin arka planındaki “savunma bütçeleri ve yükümlülükler” gündemine bakıldığında, sade vatandaş ekonomik geleceği açısından endişelense haklıdır.

Yükümlülükler ve Bütçe Baskısı 

Zirvenin en kritik ve somut gündem maddelerinden biri, üye ülkelerin savunma harcamalarını GSYİH’lerinin (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) %5’ine çıkarma hedefi. Bu, eski %2’lik taahhüdün çok üzerinde tarihi bir oran.

Ekonomik güçleri ne olursa olsun devletlerin kasası sınırlı. Savunma ve askeri harcamalara ayrılan payın radikal şekilde artması; sosyal yardımlardan, eğitimden, sağlık yatırımlarından veya kamu sübvansiyonlarından kesinti yapılması anlamına gelebilir.

Vergi Yükünde Artış Beklenebilir

Bu devasa savunma yatırımlarını finanse etmek için orta halli yurttaşın sırtındaki dolaylı vergilerin (KDV, ÖTV) artması ya da yeni mali düzenlemelerin gelmesi kuvvetle muhtemeldir. Yani harcamalar ağırlaştıkça, fatura dönüp dolaşıp sıradan vatandaşın cebine yansır.

Savunma Sanayii İstihdamı ve Madalyonun Diğer Yüzü

Zirve kapsamında düzenlenen Savunma Sanayii Forumu (NSDIF26), Türkiye’nin bu alandaki yerli üretim kapasitesini ve uluslararası iş birliklerini parlatmayı hedefliyor.

Türkiye’nin NATO yükümlülükleri için harcayacağı paranın önemli bir kısmı ithalata değil, ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN gibi yerli firmalara ve onların binlerce yerli alt yüklenicisine (KOBİ’lere) gidecektir.

Bu durum savunma, yazılım ve mühendislik sektörlerinde yeni istihdam alanları yaratabilir. Ancak bu ekonomik hareketlilik, genellikle beyaz yakalı veya kalifiye iş gücünü besler; sokaktaki asgari ücretlinin veya emeklinin hayat pahalılığını doğrudan hafifletmez.

Makroekonomik Güven ve Sıcak Para İlişkisi

Zirvenin Ankara’da sorunsuz bir şekilde yapılması ve Batı blokuyla (özellikle Trump yönetimiyle) ilişkilerde “stratejik ortaklık” vurgusunun öne çıkması, uluslararası piyasalara bir mesajdır.

Türkiye’nin Batı güvenlik mimarisine çıpalanmış görünmesi, ülke risk primini (CDS) düşürebilir. Risk primi düştüğünde devlet daha az faizle borçlanır ve ülkeye yabancı yatırım çekmek kolaylaşır.

Eğer bu zirve ilişkileri yumuşatır ve ekonomiye bir nebze nefes aldıracak dış kaynak girişinin önünü açarsa, döviz kuru üzerindeki baskı azalabilir. Bu da orta vadede ithal girdi maliyetlerini düşürerek enflasyonun (dolayısıyla çarşı pazardaki fiyatların) dizginlenmesine dolaylı bir katkı sağlayabilir. Ancak bu da totaliter yönetim eğiliminin arttığı bir ortamda yurtdışından yatırımı arzusunun oluşup oluşmayacağı sorusunu ve haklı çekincesini doğuruyor. 

Özetle

Bir tarafta askeri yükümlülüklerin getireceği ağır bütçe yükü ve bunun vatandaşa vergi/kesinti olarak dönme riski var; diğer tarafta ise jeopolitik risklerin azalmasıyla ekonomiye gelebilecek küresel güven ve yerli savunma sanayiindeki büyüme potansiyeli mevcut.

Kısa vadede orta halli yurttaş için hayatın elverişsizleşmesi riski (bütçe baskısı nedeniyle) daha hissedilir bir tehditken, bu durumun pozitife dönmesi tamamen zirve sonrasında ekonomi yönetiminin bu “jeopolitik krediyi” yapısal reformlara tahvil edip edemeyeceğine bağlı.

Milyarlık Silah Anlaşmaları Tezgaha Çıktı

Zirve kapsamında düzenlenen Savunma Sanayii Forumu, ittifak üyesi ülkelerin ve savunma şirketlerinin milyarlarca dolarlık anlaşmalarına ev sahipliği yapıyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin “Milyarlarca dolarlık yeni projeler ve kontratlar açıklanıyor” sözleriyle duyurduğu bu askeri pazar, transatlantik güvenliğini pekiştirme amacı taşıyor. İlk etapta duyurulan dev anlaşmalar arasında; ittifakın savunma kapasitesini artıracak yeni insansız hava araçları (İHA), havada yakıt ikmal tankerleri ve gelişmiş gözetleme uçaklarının tedariki yer alıyor. Hollanda’nın tek başına 3 milyar avroyu aşan savunma anlaşmaları imzalayacağını duyurması ise Ankara’da kurulan bu askeri pazarın büyüklüğünü gözler önüne seriyor.

Trump’ın Baskısı Bütçeleri Katlamıştı

Ankara’da tezgaha yayılan bu devasa askeri harcamaların arka planında ise ABD Başkanı Donald Trump’ın ittifak üzerindeki yıllara sari sert baskısı bulunuyor. Trump, özellikle ilk başkanlık döneminden bu yana başta Avrupalı müttefikler olmak üzere üye ülkelerin savunma bütçelerini gayrisafi yurtiçi hasılalarının (GSYİH) en az yüzde 2’si seviyesine çıkarması konusunda ısrarcı olmuş, aksi takdirde ABD’nin güvenlik garantilerini sorgulayacağı tehdidinde bulunmuştu. Trump’ın bu kurumsal ve mali baskıları sonucunda Avrupalı müttefikler, savunma bütçelerini kademeli olarak genişletmek zorunda kalmış ve askeri harcamalarda son yılların en radikal artış sürecine girilmişti.

Başkentte Liderler Trafiği: Gözler Trump’ın İniş Saatinde

Savunma pazarındaki bu hareketlilik sürerken, zirvenin siyasi ayağı için diplomatik trafik de zirveye ulaştı. 32 NATO üyesi ülkeden gelen cumhurbaşkanları, devlet başkanları ve başbakanlar, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki iki günlük kritik zirve için Ankara’ya ulaştı. İttifaka yeni katılan ülkelerin liderleri dahil olmak üzere geniş bir katılımın gözlendiği başkentte, tüm gözler askeri harcamalar konusunda müttefiklerine karşı sert tavrıyla bilinen ABD Başkanı Donald Trump’a çevrildi. Heyetlerin yoğun güvenlik önlemleri altında karşılandığı Esenboğa Havalimanı’nda, Trump’ın uçağının akşamüstü beklenen iniş saati için tüm hazırlıklar en üst seviyeye çıkarıldı.

Olağanüstü Tedbirler İsyan Ettirdi: Ankara “Açık Hava Gözaltı Kampı” mı?

Dev zirve için Ankara genelinde uygulamaya konulan abartılı güvenlik tedbirleri ise başkent sakinlerini ve insan hakları savunucularını adeta isyan noktasına getirdi. Ana arterlerin tamamen trafiğe kapatılması, binlerce polisin ve askeri personelin köşe başlarını tutması ve drone uçuşlarının yasaklanmasıyla birlikte Ankara adeta bir açık hava gözaltı kampına dönüştürüldü. Günlük hayatın felç olmasına ve şehirde adeta sıkıyönetim havası esmesine yönelik eleştiriler çığ gibi büyürken; muhalif çevreler, liderlerin güvenliğini sağlama gayretinin vatandaşın seyahat ve yaşam özgürlüğünü tamamen ortadan kaldıran otoriter bir gövde gösterisine dönüştüğünü vurguluyor.

AP’nin analizinde NATO Genel Sekreteri “dalkavuk”lukla itham edilirken Trump’ın da aslında AVrupalı müttefiklerinden benzer bir tutum beklentisi içinde olduğu iddia edildi.

“Babacık”

ABD merkezli ajansın analizinde, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin selefi Jens Stoltenberg’den devraldığı “Trump’ı ikna etme” politikasında çıtayı çok daha ileriye taşıdığı vurgulandı. Rutte’nin geçmişte Trump için “babacık” (daddy) benzetmesi yapması nedeniyle halihazırda yoğun eleştirilere maruz kaldığı hatırlatılan metinde, son Oval Ofis görüşmesinde kurulan mizansenin bu yakıştırmaları perçinlediği aktarıldı.

Amerikan bayrağı renkleriyle bezenmiş grafikler eşliğinde yapılan sunumda Rutte’nin, Avrupa’nın 300 milyar dolarlık askeri siparişleri sayesinde ABD’de on binlerce istihdam yaratıldığını belirterek tüm bu başarıyı “özgür dünyanın lideri” olarak nitelediği Trump’a atfetmesi, AP’nin analizinde ağır bir dille eleştirildi ve bu diplomatik dil “dalkavukluk” olarak yorumlandı.

Trump’ın Beklentisi: Sadece Para Değil, Tam Sadakat

Analizin en çarpıcı bölümlerinden birini de Donald Trump’ın Avrupalı müttefiklerinden beklentilerine dair bilgi oluşturdu. Trump’ın, NATO üyesi ülkelerin savunma harcamalarını artırarak külfeti paylaşmalarını tek başına yeterli görmediği belirtildi. ABD Başkanı’nın, savunma bütçelerine yapılan mali katkının ötesinde, Avrupalı liderlerden şahsına yönelik mutlak bir “sadakat” beklediği ve İttifak içi ilişkileri bir ortaklıktan ziyade kişisel biat zeminine oturtmak istediği vurgulandı.

İttifakı Ayakta Tutma Çabası Kronikleşmişti

Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) en yüksek sivil memuru olan genel sekreterlerin tarihsel olarak en büyük görevi, kararların oy birliğiyle alındığı bu yapıda uzlaşı sağlamak ve 32 üye ülke adına ortak ses yükseltmek olmuştu. Ancak Donald Trump’ın Beyaz Saray’daki ilk döneminden itibaren görev yapan gerek Jens Stoltenberg gerekse halefi Mark Rutte, enerjilerinin büyük bir kısmını yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’ni ittifakın içinde tutabilmek için harcamışlardı. Trump, sık sabit olarak NATO’dan ayrılma tehdidinde bulunmuş, Avrupa’daki Amerikan askerlerini çekmeyi gündeme getirmiş ve hatta müttefiki Danimarka’ya bağlı yarı özerk Grönland adasını satın almayı vaat ederek diplomatik krizlere yol açmıştı.

Savunma Bütçesi Tartışmaları Güveni Sarsmıştı

Trump’ın, askeri harcamalarını yeterli düzeye çıkarmayan üye ülkeleri olası bir saldırı karşısında korumayacağına dair beyanatları, ittifakın temel taşı olan kolektif savunma ilkesine olan güveni derinden sarsmıştı. Son dönemde Pentagon’un, müttefiklerinden birinin saldırıya uğraması halinde bölgeye göndereceği asker, savaş gemisi, uçak ve insansız hava aracı sayısını azaltacağını açıklaması ve Washington’dan gelen çelişkili askeri mesajlar, Avrupa’yı Rusya tehdidi karşısında kendi başının çaresine bakmaya itmişti. Tüm bu gelişmeler yaşanırken Rusya’nın, birçok Avrupa ülkesindeki askeri üslerin yakınında drone uçuşları gerçekleştirerek savunma hatlarını test etmeye devam ettiği bildirilmişti.

Trump’ı Sakinleştirme Formülü: Erdoğan+Rutte=Uslu Trump

NATO diplomatları ve liderler, Ankara’da olası bir kriz yaşanmaması adına iki önemli isme güveniyor: Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte. Her iki liderin de Donald Trump ile geçmişe dayanan iyi ilişkileri ve diyalog kanalları bulunuyor. Zirve kulislerinde, Erdoğan’ın ev sahibi olarak ağırlayacağı Trump üzerindeki etkisi ve “evlilik danışmanı” benzetmesi yapılan Rutte’nin gurur okşayıcı diplomasisi sayesinde, ABD Başkanı’nın ikna edileceği tahmin ediliyor. 

Avrupalı müttefiklerin savunma harcamalarını artırdığına dair verileri Trump’ın önüne koymaya hazırlanan Rutte, ittifakın bir “kağıttan kaplan” olmadığını kanıtlayarak ABD’yi 5. madde taahhütlerine sadık tutmayı amaçlıyor.

Ankara Zirvesinde Masadaki Zorlu Başlıklar

Zirve boyunca liderler, ittifakın geleceğini şekillendirecek son derece kritik kararları ve küresel krizleri ele alacak. 

Avrupa’nın Savunma Sorumluluğu: Zirvede Washington’ın kaynaklarını Çin’e karşı Asya-Pasifik bölgesine kaydırmak istemesi nedeniyle, Avrupa ülkelerinin kıta güvenliğinde birincil sorumluluğu üstlenmesi konusunun ele alınması bekleniyor. 

Savunma Sanayi İş Birliği: Ankara’daki liderler zirvesine paralel olarak geniş kapsamlı bir Savunma Sanayii Forumu düzenlenecek. Üye ülkelerin ortak üretim, teknoloji paylaşımı ve askeri kapasitelerini artırma yolları aranacak.

İran Savaşı ve Bölgesel İstikrarsızlık: Ortadoğu’da devam eden İran savaşı zirvenin en sıcak ve gölge düşürmesinden korkulan gündem maddesi olarak öne çıkıyor. Liderler, savaşa karşı ortak bir strateji geliştirmeye odaklanıyor.Askeri Harcamalar ve Bütçe Baskısı: Trump yönetiminin savunma harcaması hedefini %5’e çıkarma baskısı ve ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in yükümlülüklerini yerine getirmeyen ülkeleri “bedavacılıkla” suçlayarak ABD fonlarını kesme tehdidi masada uzlaşı aranacak konular arasında yer alıyor.

Geçmişin Gölgesi: Trump ve Eski Zirvelerde Yaşanan Çatışmalar

ABD Başkanı Donald Trump, ilk başkanlık döneminden bu yana NATO zirvelerini Avrupa ile hesaplaşma alanına dönüştürmüştü. Geçmiş yıllarda düzenlenen liderler buluşmalarında Avrupalı müttefikleri savunma bütçelerine yeterli katkıyı yapmamakla suçlamış, bütçe hedeflerini tutturamayan ülkeleri açıkça azarlamıştı. Hatta bazı dönemlerde ABD’yi ittifaktan tamamen çekmekle tehdit ederek Brüksel’de soğuk rüzgarlar estirmişti. Trump’ın o dönemlerde savunma harcamalarının GSYİH’ye oranla en az %2 olması yönündeki ısrarlı ve sert çıkışları, transatlantik ilişkilerde uzun süre tamir edilemeyen derin çatlaklara yol açmıştı.

Stratejik Ortaklık, Değerlerin Önüne mi Geçti? Nerede O 2021 Bildirisi?

Reuters analizine göre, 2021 yılında aralarında ABD, Fransa ve Almanya’nın da bulunduğu 10 ülkenin büyükelçisi, Türkiye’deki tutukluluk kararlarına karşı ortak bir bildiri yayımlayarak büyük bir diplomatik krizin eşiğine gelmişti. Ancak özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle değişen jeopolitik dengeler, Batı’nın Ankara ile ilişkilerinde söylem değişikliğine gitmesine yol açtı. Güvenlik, askeri iş birliği ve savunma sanayii ortaklıklarının ön plana çıkmasıyla birlikte, NATO müttefiklerinin Türkiye’nin insan hakları karnesine yönelik açık eleştirilerini önemli ölçüde azalttığı görülüyor. Uzmanlar, Batı’nın artık değerler eksenli bir yaklaşım yerine, Türkiye’nin Avrupa savunmasındaki vazgeçilmez yerini gözeten “işlem odaklı” bir ilişki modelini benimsediğini belirtiyor.

Zirve Öncesi Güvenlik Operasyonları ve “76 Yaşındaki Emekli Öğretmen”

Zirve yaklaşırken, olası protestoları ve güya cansıkıcı “tatsızlıkları” engellemek gerekçesiyle sivil toplum ve muhalif gruplara yönelik adli tedbirler yoğunlaştırıldı. Hak örgütlerinin aktardığı verilere göre, son haftalarda Ankara ve İstanbul başta olmak üzere düzenlenen şafak operasyonlarında 200’den fazla kişi gözaltına alındı. İstanbul’da yürütülen bir soruşturma kapsamında, aralarında avukat ve hak savunucularının da bulunduğu 19 kişi “NATO karşıtı eylem yapma potansiyeli” gerekçe gösterilerek tutuklandı. Tutuklananlar arasında yer alan ağır sağlık sorunlarına sahip 76 yaşındaki emekli bir kadın öğretmenin durumu, hak örgütleri ve bağımsız gözlemciler tarafından basına yansıtılarak eleştiri konusu yapıldı. Önüne geleninin tutuklandığı yolundaki algıyı tamir etmek amacıyla emekli öğretmen Ayten Yakut apar topar tahliye edildi.

Bağımsız Basına Akreditasyon Engeli

Etkinliğin uluslararası alandaki yansımasını etkileyen bir diğer gelişme ise gazetecilere yönelik kısıtlamalar oldu. Ankara’daki zirveyi yerinden takip etmek isteyen, aralarında Cumhuriyet, Sözcü TV, Halk TV ve T24 gibi objektif, muhalif ya da eleştirel yayın çizgisine sahip çok sayıda bağımsız Türk medya kuruluşundan onlarca gazetecinin akreditasyon talebi yetkililerce reddedildi. Gazetecilik meslek örgütleri bu durumu basın özgürlüğünün kısıtlanması olarak nitelendirirken; NATO sözcülüğü, konuya ilişkin Türk makamlarıyla iletişimde olduklarını ve uluslararası büyük organizasyonlarda medyanın fiziki katılımına büyük önem verdiklerini belirten diplomatik bir açıklama yapmakla yetindi.

Vitrin Düzenlemeleri: Gri Pantolonlu, Beyaz Gömlekli Taksi Sürücüleri ve Yol Üstü Örtü Panoları

Ankara, zirveye ev sahipliği yapmaya hazırlanırken şehir genelinde bir dizi “vitrin” tedbiri de uygulamaya konuldu. Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu’nun açıklamasına göre, yabancı heyetlerin şehir içi ulaşımda olumlu bir intiba edinmesi amacıyla Ankara’daki taksi şoförlerine gri pantolon ve beyaz gömlek giyme zorunluluğu getirildi, araçlarda lokum ve kolonya ikram edilmesi kararlaştırıldı. Öte yandan yerel kaynaklar, havalimanından şehir merkezine uzanan protokol yolu üzerinde bulunan yoksul mahallelerin ve sosyo-ekonomik açıdan geri kalmış semtlerin görünümünü gizlemek amacıyla yol kenarlarına dev görsel panolar yerleştirildiğini bildirdi.

Eleştiriler ve Diplomatik Yanıtlar

İnsan hakları örgütleri ve muhalefet temsilcileri, hükümetin zirveyi sivil toplumu ve bağımsız medyayı baskılamak için bir kalkan olarak kullandığını savunuyor. Türk yetkililer ise alınan tüm tedbirlerin yüksek düzeyli uluslararası bir organizasyonun güvenliğini, kamu düzenini ve lojistik başarısını sağlamak amacıyla dünya standartlarında uygulanan rutin güvenlik prosedürleri olduğunu ifade ediyor. Batılı diplomatlar ise Ankara’ya yönelik açık ve sert eleştirilerin demokratik gerilemeyi engellemede işe yaramadığını, bu nedenle endişelerini kamuoyu önünde değil, ikili diplomatik görüşmelerde kapalı kapılar ardında iletmeyi tercih ettiklerini belirtiyor.

Şimdi Ankara Nato zirvesi dolayısıyla  acayip günler yaşıyor, kişiye özel havaalanı yapıldı bitti bile, gecekondularının önüne panolar asıldı en çok badanacı takımı kazandı, yol güzergahındaki evler devlet katkısıyla boyanıyor.  

Ve büyük operasyonlar var. Terör örgütlerinin tepesine tepesine vuruluyor. Gizli örgütler adeta Nato zirvesi bekleniyormuşcasına darbe üstüne darbe alıyor.

Bunlardan en tehlikesi ise ülkemizde erozyon tehlikesine dikkat çeken TEMA idi. Demek erozyondan kasıt başka bir amaçları olmasıymış. Ankara siyasetinin erozyona uğradığını ifşa ettikleri; çok derin olan devletin gizli belgelerinde yazılıymış. Ben Ankara kulislerin yalancısıyım. 

NATO tarihinde çok önemli bir yeri olacak ve asla unutulmayacak ve kuruluşundan bu yana karşılaştığı en sinsi, en organize tehditle karşılaşmıştı. 

TEMAYA ŞAFAK OPERASYONU

Polisin aldığı güçlü ve güvenilir istihbarata göre; NATO Liderler Zirvesi öncesinde, TEMA  örgütü mensupları  arazi taraması yapıyorlardı.Üstelik bunlar çok deneyimli teröristlerdi, yaş ortalaması 60 civarındaydı.

Arazide lojistik destek arayışında olan TEMACI grubun bir başka direnişçi grup maden işçileriyle karşılaşmaları asıl büyük tehlikeydi. TEMA  ve  işçiler güçlerini birleştirirse asıl kıyamet  o zaman kopardı. Devlet aklı bunu hemen önledi ve Temacılar  bir şafak vakti evlerinden tek tek toplandı.

Yapılan aramalarda  dürbünler ve büyüteçler ele geçiridi. Ayrıca ev yapımı börek ve poğacaların stoklandığı tesbit edildi.

TEMA’ya çok ağır bir suçlama var; gözlemledikleri kuşları hipnotize ederek; NATO liderlerine saldırı düzenleyecekleri iddia ediliyor! Bu durum NATO’yu da harekete geçirdi. Brüksel’deki kaynaklara göre, kuşlar, çiçekler ve ağaçlara karşı yeni savunma projelerini hayata geçireceklermiş.

Nato zirvesini, özellikle Trump’ın gelmesini kıskanan iç ve dış mihrakların gözleri çıksın diyorum, devletime saygılarımı sunuyorum efendim…

Cengiz ERDİL