Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, tarafları askeri çıkmazın daha da derinleştiği bir noktaya sürüklerken; barış arayışları sahadaki gerçeklik karşısında henüz somut bir karşılık bulabilmiş değildir.

“Ukrayna’sız Barış Planı” olarak adlandırılan taslak plan, özellikle Avrupa’da ciddi soru işaretlerine yol açmıştır.

Ukrayna’nın egemenliği konusunda bazı ülkeler net kırmızı çizgiler çizerken, Kiev yönetiminin temkinli açıklamaları tarafların ortak bir uzlaşma zemininden hala uzak olduğunu göstermektedir.

Sızan bilgilere göre söz konusu planda öngörülen belli başlı hususlar şunlardır:

Kırım’ın statüsünün tanınması,

Rus askerlerinin kontrolündeki bölgelerin Rusya’ya bırakılması,

Ukrayna’nın NATO üyeliğinden vazgeçmesi,

Ukrayna Ordusu’na sınırlamalar getirilmesi,

Seçimlerin yapılması,

Ukrayna’nın yeniden inşası.

Bu başlıklar, barışın bedeline ilişkin tartışmaların önümüzdeki dönemde daha da sertleşeceğine işaret etmektedir.

Savaşın; siyaset ve ekonomiyi de içine alan çok boyutlu yapısı, yalnızca bölgesel dengeleri değil, küresel güvenlik mimarisini ve ticareti doğrudan etkilemektedir.

Türkiye’nin Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni titizlikle uygulaması, hem tarafsızlığın korunmasını sağlamış hem de bölgesel istikrara önemli katkılar sunmuştur. 

Bu dengeli yaklaşım, Ankara’nın diplomatik manevra alanını genişletmiştir.

Karadeniz’in güvenliği, yalnızca kıyıdaş ülkeler için değil; küresel ticaretin ve tedarik zincirlerinin sürekliliği açısından da hayati öneme sahiptir.

Tahıl koridoru ve seyrüsefer güvenliği, kırılgan dengenin temel unsurları haline gelmiştir.

Ancak son dönemde Türk MEB’i ve Türk sahipli ticaret gemilerinin de dahil edildiği saldırılar, Karadeniz’in ne denli hassas bir güvenlik alanına dönüştüğünü bir kez daha gözler önüne sermektedir.

Denizde seyreden ya da limanlarda bulunan gemilere yönelik bu saldırılar, gemi adamları için ciddi riskler oluşturmakta; bölge ülkelerini olduğu kadar küresel ticareti de doğrudan etkilemektedir.

Her iki taraftan gelen bu tür eylemler, yalnızca askeri bir gerilim değil; aynı zamanda savaş hukuku ve savaş ahlakı açısından da sorgulanması gereken bir tablo ortaya koymaktadır.

Son olarak Türk hava sahasına yaklaşan bir İHA’nın Türk F-16’ları tarafından düşürülmesi de dikkate alındığında, savaşın Karadeniz’e yayılma eğiliminin olasılık dahilinde olduğu görülmektedir.

Türkiye’nin atması gereken adım ise cılız söylem de bulunmak değil, her iki tarafa net bir NOTA vermesidir.

Aksi takdirde, önümüzdeki günlerde çok daha endişe verici olayların yaşanması ihtimali göz ardı edilemez.

Gelinen aşamada her iki tarafın da tükenme noktasına yaklaştığı görülmektedir.

2026 yılında savaşın büyük ölçüde sona ereceği öngörülse de sürecin; sınırlı çatışmaların yanı sıra siyasi ve ekonomik sonuçlar üretmeye devam edeceği açıktır.

ABD’nin 1NSS’yi açıkladığı bir dönemde, AB ülkelerinin Ukrayna’yı ayakta tutacak kaynakları ve gerekli endüstriyel kapasiteyi nasıl ve hangi süreklilikle yaratacağı ciddi bir soru işareti olarak ortadadır.

Bu tablo, Avrupa güvenliğinin geleceğinde Türkiye’nin oynayabileceği rolü daha da görünür kılmaktadır.

Savunma sanayii, askeri kapasite ve coğrafi konumu nedeniyle Türkiye, Avrupa için yalnızca bir müttefik değil; aynı zamanda vazgeçilmez bir denge unsurudur.

Avrupa’nın güvenlik mimarisinde sürdürülebilir bir yapı hedefleniyorsa, Türkiye’nin dışlandığı değil; merkeze alındığı bir strateji kaçınılmazdır. Bunun tek yolu ise AB üyeliğidir.

Son sözse; Sarkaç sallanır, sallanır, mutlaka bir noktada durur.

İsmet HERGÜNŞEN

Bu savaş, askeri dengelerin ötesinde, yeni bir güvenlik anlayışının da sınandığı bir dönüm noktasına dönüştü.

Türkiye açısından tablo, fırsatlarla risklerin iç içe geçtiği yeni bir güvenlik paradigmasının habercisiydi.

Karadeniz artık sadece bir savaş sahnesi değil; askeri teknolojilerin ilerlediği, geleceğin harp yöntemlerinin şekillendiği, stratejik rekabetin yeni merkezi haline geldi.

Savaş dördüncü yılını doldururken, manşetler hala kara ve hava operasyonlarıyla dolu. Oysa denizlerde yaşanan mücadeleler önemli sonuçlar doğurdu.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nden tahıl koridoruna, deniz mayınlarından serbest seyrüsefer tartışmalarına kadar pek çok başlık, Karadeniz’deki güvenlik denkleminin merkezine yerleşmiş durumda.

Türkiye, savaşın ilk anlarında çok tartışılan Montrö rejimini titizlikle uygulayarak hem tarafsızlığını hem de bölgesel istikrarı korumayı başardı.

Bu tutum, olası bir krizin önüne geçerken Ankara’nın diplomatik esnekliğini de güçlendirdi.

Birleşmiş Milletler öncülüğünde hayata geçirilen “Tahıl Koridoru Girişimi”, bu denge politikasının somut bir yansımasıydı. 

Kırktan fazla ülkeye ulaştırılan milyonlarca ton tahıl, küresel gıda krizinin etkilerini en azından geçici olarak hafifletti.

Ancak RF’nin çekilmesiyle süreç sekteye uğradı; Batı’nın isteksiz desteği de girişimin sürdürülebilirliğini hatta barış umutlarını suya düşürdü.

Kara ve hava cephelerinde gürültü sürerken, denizlerde sessiz ama devrim niteliğinde bir dönüşüm yaşandı. Deniz harp sahnesinde insansız sistemler de belirleyici duruma geldi.

Yapay zekâ destekli, düşük maliyetli bu araçlar, yalnızca keşif veya mayın temizleme değil, doğrudan taarruz operasyonlarında da etkin bir rol üstlenmeye başladı.

“Moskova” kruvazörünün batırılması RF’de soğuk duş etkisi yarattı.

Ardından gerçekleştirilen bir dizi İDA (İnsansız Deniz Araçları) saldırısı, Karadeniz Filosu’na ait gemilerle limanlarda uğranılan kayıpları gözler önüne sererek bu askeri dönüşümün boyutlarını tüm çıplaklığıyla ortaya koydu.

Geçtiğimiz günlerde Türkiye kıyılarına kadar yaklaşan bazı İDA’lar ise yeni bir alarm zili niteliğinde. 

Bu gelişme, yalnızca bölgesel güvenliği değil; deniz hukuku, uluslararası diplomasi ve caydırıcılık dengelerini de yakından ilgilendiriyor.

Türkiye, Romanya ve Bulgaristan’la birlikte imzaladığı “Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu Mutabakatı (MCM Black Sea)” ile bu tür tehditlere karşı ortak bir güvenlik çerçevesi oluşturmuştu. Ancak İDA’ların yükselişi, mevcut tedbirlerin yeterliliğini sorgulatıyor.

Karadeniz’in güvenliği, yalnızca kıyıdaş ülkelerin değil, küresel ticaretin ve tedarik zincirlerinin sürekliliği açısından da hayati önemde. 

Bu nedenle Montrö çerçevesinde sürdürülen dengeli siyaset kararlılıkla korunmalı; Blackseafor (Karadeniz İş Birliği Görev Grubu) yeniden aktive edilerek çok taraflı güvenlik anlayışı güncellenmelidir. 

Olasılıktır ki; Gambot Diplomasisi barışa giden yolun yeni bir adımı olabilecektir.

Sonuç olarak, denizler sadece bir coğrafya değil; teknolojik rekabetin, diplomatik satrancın ve stratejik sabrın sahnesidir.

Son sözse; Yeni dönemde en büyük güç, doğru analiz yapabilmekte gizli. Zira isabetli kararlar, ancak gerçekleri doğru okumaktan doğar.

İsmet HERGÜNŞEN

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Ukrayna’daki durumun savaş olduğunu söyleyerek Montrö hükümlerinin uygulayacaklarını açıkladı.

CNN Türk yayınında konuşan Çavuşoğlu, “Artık bu çatışma bir savaşa dönüştü, bu durumda taraflardan biri Rusya ya da Ukrayna için Montrö’yü böyle uygularız. 19. madde istisna tanıyor. Savaş ülkesinin gemisi bağlı olduğu limana dönecekse istisna getiriliyor. Montrö’nün tüm hükümlerini şeffaflıkla uygulayacağız” dedi.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, Rusya ordusunun Ukrayna’nın doğusundaki Donbass bölgesine başlattığı operasyonla ilgili, “Karadeniz’in güvenliği konusu kapsamlı bir şekilde değerlendiriliyor. Montrö Sözleşmesi’nin bu tip bir durumda Türkiye’nin kararları açısından ne anlama geldiği ile ilgili devlet kurumları tüm senaryoları çalıştı” dedi.
.
Sözcü Çelik, ‘şunları kaydetti :

“Bir yandan NATO, Rusya, Ukrayna ile ilişkilerimiz var. Türkiye bir NATO müttefiki olarak bu güne kadar yapıcı bir tutum sergiledi ve bu böyle devam edecektir. Rusya’nın bu saldırgan tutumundan vazgeçmesi için diplomatik ilişkileri devam ettirmeyi sürdüreceğiz.
Karadeniz’in güvenliği konusu kapsamlı bir şekilde değerlendiriliyor. Bu çerçecevede Türkiye üzerine düşeni yapmaya devam edecek. Montrö Sözleşmesi’nin bu tip bir durumda Türkiye’nin kararları açısından ne anlama geldiği ile ilgili devlet kurumları tüm senaryoları çalıştı.
Önümüze gelebilecek çeşitli durumlarla ilgili hazırlıklarımızı tamamladık. Hukuki ve diplomatik hazırlıklar tam olarak yerine getirildi. Türkiye Montrö’nün objektif hükümlerini uygulayacaktır.

Şu anda bütün yoğunluştuğumuz aşamalardan ilki, bu çatışma nasıl durdurulabilir, ikincisi de Türkiye’ye olası etkilerinin ele alındığı bir çerçevedir.”

Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi Vasyl Bodnar, Karadeniz’de kendi sınırlarına yakın yerlere konuşlanmış Rus savaş gemilerini tehdit olarak gördüklerini söyledi.

İşgal senaryosunda Ankara’dan Boğazları ‘saldırgan devlet’ olarak Rus gemilerine kapatmasını isteyeceklerini açıkladı.

Bodnar, Reuters ajansına açıklamasında,
Rusya’nın Ukrayna’nın doğusundaki iki ayrılıkçı cumhuriyetin bağımsızlığını tanıma kararını değerlendirdi. Haberde ay başında altı Rus savaş gemisinin Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçerek tatbikat için Karadeniz’e döndüğü hatırlatılırken, Reuters muhabiri Bodnar’a bu gemilere dair görüşünü sordu. Ukraynalı elçi, kendi sınırlarının yakınlarındaki gemilerin Kiev için ‘büyük bir tehlike’ oluşturduğunu ve Karadeniz’de Rus donanmasının ciddi bir varlık gösterdiğini söyleyerek şu ifadeleri kullandı:

Şuna inanıyoruz ki, geniş bir askeri istila veya Ukrayna’ya karşı askeri faaliyetlerin başladığı durumda – savaş de facto olmaktan çıkıp de jure* haline geldiğinde- Türkiye hükümetinden saldırgan devlete karşı Karadeniz boğazlarını kapatma ihtimalini değerlendirmesini talep edeceğiz.”

Türkiye, 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi uyarınca İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinde kontrol ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkına sahip

Montrö Bildirisi’nde imzası bulunan 103 emekli amiral hakkında iddianame düzenlendi, istenen cezalar belli oldu.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nca Terör Suçları Soruşturma Bürosu tarafından yürütülen ve kamuoyunda “Amiraller Bildirisi” olarak bilinen soruşturma tamamlandı.

Soruşturma kapsamında düzenlenen iddianame Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesine gönderildi.

İddianamede “Anayasal Düzene Karşı Suç İçin Anlaşma” suçlamasıyla 103 kişi hakkında ceza istendi. TCK’nın 316. Maddesi gereğince 103 amiral için 3 yıldan 12 yıla kadar hapis isteniyor.

İlgili Haber

‘Bildiri’ Soruşturması!