Batılı sömürgeciler tarafından yurtlarından koparılan Afrika asıllı köleler, 23 Ağustos 1791’de Fransız sömürge yönetimine karşı hürriyet mücadelesine girişti.

Yaklaşık beş yıl süren çetin çatışmaların ardından köleler yalnızca özgürlüklerini kazanmakla kalmadı, aynı zamanda bağımsız bir devlet kurarak köleliği resmen ortadan kaldıran ilk siyasi yapıyı inşa etti. Tarihe “Haiti Devrimi” olarak geçen bu süreç, dünya genelindeki kölelik karşıtı hareketlere ilham verdi.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 1998’de devrimin başladığı 23 Ağustos’u “Uluslararası Köle Ticaretinin Anılması ve Köleliğin Kaldırılması Günü” olarak ilan etti.

UNESCO, ilk anma törenini aynı yıl Haiti’de, ikincisini ise 1999’da Senegal’in Goree Adası’nda düzenledi. Bugün her yıl farklı ülkelerde gerçekleştirilen etkinliklerle kölelik ve köle ticaretinin insanlık tarihindeki yeri hatırlatılıyor.

MİLYONLARCA İNSAN YURTLARINDAN KOPARILDI

Coğrafi keşifler ve sömürgecilikle hız kazanan köle ticareti, milyonlarca insanı yurtlarından kopardı.

Tarihi kayıtlar, 25 ila 30 milyon Afrikalının Atlantik ve Hint Okyanusu üzerinden farklı kıtalara taşındığını gösterirken bu zorunlu göç, kültürel yapıları dönüştürmekle kalmadı, aynı zamanda büyük bir ekonomik sömürü düzeninin temelini oluşturdu.

“Üçgen Ticaret” olarak bilinen transatlantik sistemde, Avrupa’dan Afrika’ya silah ve imalat ürünleri götürülüyor, karşılığında köleler alınıyordu.

Köleler Atlantik üzerinden Karayipler ve Amerika kıyılarına taşınarak toprak sahiplerine satılıyor, buradan elde edilen şeker, pamuk, kahve ve tütün gibi ürünler ise yeniden Avrupa’ya gönderiliyordu.

Ortalama 18 ay süren bu ticaret döngüsünde Fransa, İngiltere, İspanya, Portekiz ve Hollanda başlıca aktörlerdi.

Köle ticaretinin ikinci önemli güzergahı ise Hint Okyanusu oldu. 17. ve 18. yüzyıllarda Avrupalı sömürgeciler Komor, Seyseller, Madagaskar ve Mauritius gibi adalara köleler taşıyarak demografik yapıyı değiştirdi.

EKONOMİK SÖMÜRÜ VE IRKÇILIK

Kölelik, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ideolojik bir düzeni de beraberinde getirirken siyahların aşağı, beyazların üstün olduğu inancı, sömürge yasalarına ve toplumsal yapılara yansıdı.

Haiti Devrimi’nin başarısı, kölelik ve ırkçılığı temelden sarsarken kölelik geçmişine sahip bir toplumun kendi özgürlüğünü kazanıp koruyabileceğini kanıtlayan Haitililer, sonraki yüzyıllarda kölelik karşıtı hareketlere ve medeni haklar mücadelelerine öncülük etti

DÜNYADA YAKLAŞIK 50 MİLYON KİŞİ “MODERN KÖLELİK” KOŞULLARINDA YAŞIYOR

Kölelik, resmi olarak dünyanın hemen her ülkesinde yasaklanmış olsa da, günümüzde farklı biçimlerde varlığını sürdürüyor.

BM verilerine göre, Moritanya, Mali ve Nijer gibi bazı Afrika ülkelerinde geleneksel kölelik uygulamaları halen azınlık toplulukları üzerinde etkili olmaya devam ediyor.

Uzmanlar, klasik anlamda kölelik ortadan kalkmış görünse de küresel ölçekteki fırsat eşitsizliği, yoksulluk ve adaletsizliklerin yeni bir sömürü düzeni doğurduğuna dikkati çekiyor.

Bu çerçevede tehdit, baskı, şiddet veya aldatma yoluyla özgürlüklerinden mahrum bırakılan ve yaşam şartlarını değiştirme imkanı bulamayan “modern kölelerin” sayısı bugün 50 milyona yaklaşmış durumda.

Her ne kadar hukuki bir kavram olmasa da “modern kölelik” terimi zorla çalıştırma, zorla evlendirilme ve insan ticareti gibi ağır istismar pratiklerini tanımlamak için kullanılıyor.

Uluslararası raporlar, Hindistan, Çin, Pakistan, Kuzey Kore, Nijerya, Endonezya ve Kongo’nun modern köleliğin en yaygın görüldüğü ülkeler arasında yer aldığını ortaya koyuyor.

Dünya genelinde klasik anlamda kölelik yasaklanmış olsa da 2021’de 50 milyon kişinin “modern köle” durumunda olduğu tahmin ediliyor.

Birleşmiş Milletler (BM) tarafından 2 Aralık’ta ilan edilen Uluslararası Köleliğin Kaldırılması Günü’ne ilişkin verileri derledi.

Klasik tanıma göre, “bireyin temel hürriyetlerinden mahrum bırakılarak başkasının malı” durumuna getirilmesini ifade eden kölelik, tarih boyunca çeşitli medeniyetler tarafından yaygın olarak kullanıldı.

15. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasındaki 400 yıllık dönemde en az 13 milyon kişi, tüccarlar tarafından kaçırılıp köleleştirildi.

Atlantik köle ticareti yoluyla Avrupalı sömürgeci güçlerin kurduğu denizaşırı kolonilere gönderilen bu insanlar, nesiller boyu köle olarak zorla çalıştırıldı.

İngiltere ve ABD başta olmak üzere birçok ülke tarafından 19. yüzyılın başlarından itibaren yasaklanan köle ticareti, yüzyılın ortasına doğru Osmanlı İmparatorluğu’nda da yasaklandı, bugün ise kölelik neredeyse her ülkede yasaklanmış durumda.

Hukuki olarak karşılığı bulunmasa da “modern kölelik” terimi, zorla çalıştırılma, zorla evlendirilme ve insan ticareti gibi uygulamaları tanımlamak için kullanılıyor.

Modern kölelik, bireylerin şiddet, tehdit, hile ve şantaj gibi yollarla istismar edildiği, bu istismara karşı koyamadıkları ve terk edemedikleri koşulları tanımlıyor.

Birleşmiş Milletlere (BM) bağlı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Uluslararası Göç Örgütü (IOM) verilerine göre, zorla çalıştırma ve zorla evlilik, son beş yılda önemli ölçüde artarken 2021’de 10 milyon kişinin daha modern köleliğe düştüğü tahmin ediliyor.

Yayımlanan “Küresel Çağdaş Kölelik Tahminleri” verilerine göre, 2021’de 50 milyon kişi modern köle durumunda. Bu insanların 28 milyonu zorla çalıştırılıyor, 22 milyonu ise zorla evlendirilmiş.

Son 5 yılda modern köle sayısı önemli ölçüde yükselirken 2021’de 2016’ya kıyasla 10 milyon arttı.

Rapora göre, modern kölelik dünyada hemen hemen her ülkede yaşanıyor, zorla çalıştırılanların yüzde 52’si ve zorla evlendirilenlerin yüzde 25’i üst-orta ve üst gelirli ülkelerde görülüyor.

Zorla çalıştırılan her 8 kişiden biri yani toplam 3,3 milyon kişi çocuk yaşta.

2021’de yaklaşık 22 milyon kişi zorla evlendirilirken bu rakam 2016’ya kıyasla 6,6 milyonluk artışa işaret ediyor.

Zorla evlendirmelerin yüzde 85’ten fazlası aile baskısıyla gerçekleşiyor, bu durumun yüzde 65’i Asya-Pasifik bölgesinde yaşanıyor.

Bugün modern köleliğin en kötü ve acımasız çağdaş formlarından birini çocuk işçiliği oluşturuyor.

Çocuk işçiliği, dünya genelinde artmaya devam ederken bugün modern köleliğe maruz kalanların yüzde 70’ten fazlasını kadınlar ve kız çocuklarının oluşturduğu tahmin ediliyor.

ILO ve BM Çocuklara Yardım Fonunun (UNICEF) raporlarına göre, dünya genelinde 5-17 yaş aralığında 160 milyondan fazla çocuk işçi bulunuyor. Bunlardan yaklaşık 80 milyonu ise modern kölelik sayılacak tehlikeli şartlarda çalıştırılıyor.

Dünya genelinde yaklaşık 30 milyon göçmen çocuk, insan ticareti ve cinsel kölelik tehlikesi ile karşı karşıya bulunuyor.

Modern kölelik, dünyanın hemen hemen her ülkesinde görülüyor.

Zorla çalıştırılma ve evlilik vakalarının en az yüzde 52’si ise üst orta ve yüksek gelirli ülkelerde yaşanıyor.

Zorla çalıştırılma vakalarının yüzde 86’sına özel sektörde, yüzde 14’üne de kamu sektöründe rastlanıyor.

Göçmenler, diğer gruplara kıyasla zorla çalıştırılmaya 3 kat daha fazla maruz kalıyor.

ILO Genel Direktörü Guy Ryder, modern köleliğin azaltılması için ulusal ve uluslararası tedbirlerin koordinasyon halinde olması gerektiğini belirterek, “Çağdaş kölelik durumunda iyileşme kaydedilememesi insanı şok ediyor. İnsan haklarının böylesine temelden ve sürekli ihlal edilmesinin hiçbir haklı gerekçesi olamaz.” ifadelerini kullanmıştı.

Birleşmiş Milletler (BM), 2 Aralık 1949’da insan ticareti, cinsel istismar, çocuk işçi çalıştırma ve zorla evlendirme gibi köleliğin çağdaş formlarını yok etmeyi amaçlayan bir yasa tasarısını kabul etti. Bu nedenle 2 Aralık, dünya genelinde “Köleliğin Kaldırılması Günü” olarak kutlanıyor

Nurullah KADİRİOĞLU

15. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasındaki 400 yıllık dönemde en az 15 milyon kişi, köle tüccarları tarafından kaçırılıp köleleştirildi.

Son derece karışık bir ticaret ağına sahip olan transatlantik köle ticareti, “üç köşeli ticaret” adıyla da biliniyor.

Avrupa, Afrika ve Amerika kıtaları üçgeninde gerçekleşen bu devasa ticaret ağı, Afrika kıtasını sosyal, ekonomik ve insani açıdan sömürerek kıtayı derinden etkiledi.

Her yıl 25 Mart’ta Uluslararası Kölelik ve Transatlantik Köle Ticareti Kurbanlarını Anma Günü, acımasız kölelik sisteminin elinde acı çeken ve ölenleri onurlandırma ve hatırlama fırsatı sunuyor.

Bu Uluslararası gün ayrıca, bugün dünyada insan ticaretine ve köleleştirilmeye karşı savunmasız milyonlarca insan olduğu bilindiği için ırkçılık ve önyargının tehlikeleri hakkında farkındalık yaratmayı da amaçlıyor.

Bilim insanları ve sivil toplum örgütleri geçmişin karanlık ve trajik ‘köleci’ günlerini unutmadan günümüzün yeni kölelik düzenine dikkat çekiyor : Modern Kölelik…

Dünyada her 1000 kişiye karşılık 5.4 modern kölelik kurbanı var.

24,9 milyonu zorunlu çalıştırma ve 15,4 milyonu zorla evlendirme olmak üzere tahminen 40,3 milyon insan modern kölelik içinde bulunuyor .

Modern köleliğin her 4 kurbanından biri çocuk.
Zorla çalıştırılan 24,9 milyon insandan 16 milyonu ev işleri, inşaat veya tarım gibi özel sektörde sömürülmekte; 4,8 milyon insan zorla cinsel sömürüye maruz kalıyor ve 4 milyon insan devlet yetkilileri tarafından zorla çalıştırılıyor.

Kadınlar ve kızlar, zorla çalıştırmadan orantısız bir şekilde etkileniyor ve bu oran, ticari seks endüstrisindeki mağdurların %99’unu ve diğer sektörlerdeki %58’ini oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres’in, 25 Mart Uluslararası Kölelik Kurbanlarını Anma Günü’nde söylediği sözler belki de tüm insanlığa bir şiar olmaludır:

“Afrika kökenli insanların kazanımlarını kutlayalım.
Ve her insanın onurunu savunmak için her gün ve her yerde baskı yapalım.”

Nurullah Kadirioglu