Ekip, antik Akad dilindeki 1 milyon kelimeden duygu tanımlarını topladı ve istatistiksel analiz kullanarak vücut parçalarıyla bağlantılar buldu.

Bu onlara 18 farklı “somut duygu” verdi ve bunları kullanarak her duygunun en çok nerede hissedildiğini tanımlayan bedensel haritalar oluşturdular.

Örneğin gurur, kalple güçlü bir şekilde ilişkilendirilmiştir. Bu arada mutluluk, karaciğerde sıklıkla “açık”, “parlayan” veya “dolu” bir his olarak anılmıştır.
Finlandiya Helsinki Üniversitesi’nden araştırmanın lideri Profesör Saana Svärd, “Antik Mezopotamya’da bile anatomi hakkında, örneğin kalbin, karaciğerin ve akciğerlerin önemi hakkında kaba bir anlayış vardı” diyor.

Haritalar araştırmacıların, Neo-Asurluların somut duygularını, on yıl önce modern katılımcılar üzerinde yaptıkları çalışmalardan oluşturdukları haritaları kullanarak, modern insanların duygularıyla karşılaştırmalarına olanak sağlıyor .

Finlandiya’daki Aalto Üniversitesi’nde konuk araştırmacı olan bilişsel sinir bilimci Juha Lahnakoski, “Antik Mezopotamya’nın mutluluk beden haritasını modern beden haritalarıyla karşılaştırırsanız, karaciğerdeki belirgin parlaklık dışında büyük ölçüde benzerdir” diyor.

Modern insanlar öfkeyi en çok ellere ve vücudun üst kısmına atfederken, Yeni Asurlular öfkeyi en çok ayaklara atfetmişlerdir.

Aşk , hem modern hem de Yeni Asur haritalarında benzer şekilde hissediliyordu ; Mezopotamya’da ise karaciğer, kalp ve dizlere yönelik hafif bir tercih söz konusuydu.

Svärd, “Gelecekte, insanlar için genel olarak hangi tür duygusal deneyimlerin tipik olduğu ve örneğin korkunun her zaman vücudun aynı bölgelerinde hissedilip hissedilmediği konusunda bir şeyler söyleyebilecek miyiz, bunu henüz bilmiyoruz” diyor.

“Ayrıca, metinlerin metin olduğunu ve duyguların yaşanıp deneyimlendiğini aklımızda tutmalıyız” diyen Svärd, kendi kendine bildirilen modern anketlerin antik metin analizleriyle aynı verileri üretmediğine dikkat çekiyor.

COSMOS

Seslendiren: Elif Burcu YAŞAR

Dünyamızın yaşı milyar yıllarla ifade ediliyor ama insanlığın yaşı o kadar değil… İnsan kümelerinin bundan 15 bin yıl önce yerleşim yerleri oluşturduğu sanılıyor. Nice uygarlığının izini taşıyan Anadolu bu alanda da bilim insanlarını gözdesi durumunda.

Şanlıurfa yakınlarındaki Göbeklitepe, Anadolu’nun en eski yerleşim yerlerinden…

Sıcak bir bölge olması nedeniyle Kuzey Mezopotamya’yı kapsayan Güneydoğu Anadolu’da antik DNA elde etmek çok zor. Göbeklitepe’de anıtsal yapıların içerisinde doğrudan gömülmüş insan kalıntıları saptanmadı ve diğer kalıntılarda yeteri miktarda kolajen (kemik proteini denilebilir) korunamadığından DNA analizlerinin yapılamadı.

Bilim insanları bu fırsatı Çayönü’nde yakaladı.

Türk bilim insanlarının liderliğinde uluslararası bir ekip, Göbeklitepe’nin yaklaşık 300 kilometre uzaklığındaki Diyarbakır Çayönü yerleşim bölgesinde, binlerce yıl önce yaşamış insanların iskeletlerinin kapsamlı antik DNA analizlerini yaptı, Kuzey Mezopotamya toplumlarının genetik geçmişini ortaya çıkardı.

Burada ilk kazıyı yapan Anadolu arkeolojinin köşe taşlarından Halet Çambel. 1963 yılında başlayan kazılarda Dicle Nehri kenarında kurulan Çayönü’nde ilk yerleşim Milattan Önce 10 bin 200 yıllarında kurulmuş. 6 bin yıl boyunca birbirinden farklı mimari tasarımlarda binalar bulundu… Kazılarda ortaya çıkan şu; Çayönü‘nde yaşayan herkes kendi yiyeceğini tarımdan elde edebiliyordu. Bölgenin en önemli özelliği avcı – toplayıcı toplulukların yerleşik hayata
geçişinin yaşandığı yer olmasıydı.

Burada çıkan iskeletler bilim dünyasını heyecanlandırdı, çünkü bulunan kalıntılar antik gen araştırmalarına uygundu. Bilim insanları Göbeklitepe’de böyle bir olanak bulamamışlardı.

Çayönü’nde NEOGEN adlı projeyi yürüten 25 bilim insanı Hacettepe ve Ortadoğu Teknik üniversitelerinden…

Ekip Çayönü’nde gömülü halde bulunmuş 33 iskelette antik DNA analizi yaparak 13’ünden DNA elde etmeyi başardı. Bu analizler, Anadolu’nun 10 bin yıl önceki
tarihine ışık tutuyor.

Antropologlara göre, bu analizlerin Türkiye’de yapılmasının anlamı çok büyük. 2012’de ODTÜ’de ve 2019’da Hacettepe Üniversitesinde kurulan antik DNA laboratuvarı, yurt dışına bağımlı olmadan bu çalışmaları ülkemizde yapılmasını sağladı.

Analizler, Yukarı Mezopotamya’nın 10 bin yıl önce kültürlerin kaynaştığı bir alan olarak rol üstlendiğini gösterdi. Dinamik bir kültürel yapıya sahip olan bölgede Milattan önce 8500-7500 yılları arasında yaşamış toplumların genetik olarak da yüksek çeşitliliğe sahip olduğu anlaşıldı. Yani Anadolu’da insanlar eski çağlarda da oraya buraya göçmüşler ve birbirleriyle akraba olmuşlar.

Araştırmanını özü şu; “ Yok aslında birbirimizden farkımız. Doğudan Batıya, oradan oraya gittik, geldik. Farklı diller konuştuk ama binlerce yıldır biz aynı insanlarız”

Sizin anlayacağınız ırkçılık yine mezara gömüldü.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 18 Aralık 2022

Yazarın Tüm Yazıları

Yaşadığımız bu coğrafya inanılmazdır. vahşi hayvanların evcilleştirildiği, avcılık ve balıkçılığın başladığı, buğday tohumunun filizlendiği yani tarımın başladığı, yazının bulunduğu, inançların ortaya çıktığı bir coğrafya.. Yüzlerce uygarlığın ayak izi var… Konumuz Mezopotamya…

Dicle kıyılarındaki Musul Barajı’nda sular çekildi tarih ortaya çıktı. Yapılan kazılarda Mitanni uygarlığa ait bir kent bulundu. Dünya Zaktuki kentini konuşuyor. Bizim gündemimiz ise malum.

Anadolu’da Hititlerin olduğu dönemde Mezopotamya’da da Mitaniler vardı. yani üç bin 500- 4 bin yıl önceden söz ediyoruz.

Önce baraj sularından başlayalım… Irak dünyada küresel ısınmanın sancısını çeken ülkelerin başında geliyor… Güney’de Basra’da çağları aşan bir kuraklık yaşanıyor. Kuzey’de de yağış az, üstelik Basra’ya buradan su pompalanıyor… Tarihi buluntuların çıkmasını sağlayan da küresel ısınma oldu.

Burada Alman ve Iraklı arkeologlar kazılarını 10 yıldan beri sürdürüyorlardı. karşılarında bir kentin surlarını görünce şaşırdılar, kazıları hızlandırıldı, çünkü Dicle sularının yükselme ihtimali vardı.

Kısa bir zamanda, araştırmacılar kenti büyük oranda haritalamayı başardı. Burası antik Zaktuki kentiydi. Asıl büyük olay ise çivi yazısı tabletten meydana gelen bir arşivi barındıran Asur dönemine ait seramik kapların keşfedilmesiydi.

Harfler içeriyor olabilecek kimi kil tabletler, hâlâ kilden yapılma zarflarında duruyorlar. Uzmanlara göre,  “pişirilmemiş kilden yapılan çivi yazısı tabletlerin su altında onca yıl sağlam kalması neredeyse bir mucize”

Mitanniler milattan önce 1200’lü yıllarda hüküm sürmüşler. Komşularıyla bir barışmışlar, bir savaşmışlar(bu durum Ortadoğu’nun genlerinde var demek ki!)

Sonra tarihten silinen kavimler topluluğuna onlar da katılmış. Asur hakimiyetine girmişler… Bu uygarlığın kenti sular çekilince çıktı dedik ya, geldik zurnanın zırt dediği yere…

ORTADOĞU’DA SU SORUNU

Ortadoğu’da su sorunu çok eskilere dayanıyor. İşin uzmanları yılarca uyardılar… “Ortadoğu’da savaşlar petrol değil su yüzünden çıkacak” şeklindeydi bu uyarılar…

Küresel ısınmanın en fazla hissedildiği ülkelerden biri olan Irak; susuz kalınca, çareyi Türkiye ve İran’ı suçlamakta buldu. Petrolünün yanı sıra suyunu da har vurup harman savuran Irak, işi o boyuta götürdü ki; “Ticari ilişkilerimizi keseriz” diyerek üst perdeden açıklama yaptı. Açıklamayı yapan da Irak Parlamentosu Birinci Başkan Yardımcısı Hakim El Zamili idi.

Hakim El Zamili’ye göre, Türkiye Dicle ve Fırat sularının yüzde 80’i kesiyor, sadece yüzde 20 oranında suyu Irak topraklarına bırakıyor. Irak su ihtiyacının tamamının bu nehirlerden karşılıyor, nehirlerin ülke içindeki bölümünde su seviyesi yüzde 60’a kadar düştü.

Türkiye ve İran ile 36 milyar doları bulan ticaret hacmine ulaştıklarını anlatan Zamili, Irak’a su verilmemesi durumunda ticari ilişkilerin gözden geçirileceğini belirtiyor. Ancak çuvaldızı Türkiye ve İran’a batırırken, kendilerine iğne bile değdirmiyor.

İSRAİL ÖRNEĞİ

Yıllarda petrolünü silahlanmaya harcayan, ülkesini savaşlara sokan Saddam yönetimi su ve toprak kullanımı konusunda yatırımı yapmadı. Irak’ta bu sorun devam edip gidiyor…Diğer Ortadoğu ülkeleri de benzer sorunları yaşıyor… İsrail hariç…

İsrail susuz çölleri yeşertti… Nasıl mı? Örnek Arava bölgesi… İsrail burayı ağaçlandırdı. Kavundan karpuza, üzümden hurmaya, domatesten biber patlıcana kadar her şeyin yetiştirildiği çiftliklerde üretilen ürünlerin yüzde 90’ı Avrupa ve Amerika pazarına ihraç ediliyor.

Sadece bu bölgede 800 bin ton yaş sebze ve meyve üretiliyor. Güneş enerji panellerinde üretilen elektrikle çıkarılan su arıtılarak tarım kullanılıyor. Her bir güneş enerjisi panelinin, günlük ürettiği elektrik enerjisi ile 3 bin litre tuzlu su arıtılıyor. Sulamanın tamamı ise damla sulamayla gerçekleştiriliyor, vahşi sulama yok. Buna da artık şapka çıkarılmazsa…

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 17 Temmuz Haziran 2022

Yazarın Tüm Yazıları