Bu açıdan 628’deki Hudeybiye Antlaşması, 1916’daki İngiliz Henry McMahon ile Mekke Emiri Şerif Hüseyin arasında yürütülen yazışmalar ve 2026’da imzalanan Mekke Ortak Savunma Antlaşması, farklı dönemlerin üç önemli dönüm noktası olarak okunabilir.

İlk Mekke: 628 – Hudeybiye

Hz. Muhammed’in yaklaşık 1.400 sahabe ile umre yapmak üzere Mekke’ye yönelmesiyle başlayan süreç, tarafların Hudeybiye ‘de görüşme masasına oturmasıyla sonuçlandı. Yapılan antlaşmayla on yıl süreyle savaşılmaması kararlaştırıldı. Müslümanların o yıl umre yapmadan geri dönmesi ve ertesi yıl üç gün süreyle Mekke’ye gelmeleri sağlandı. 

Hudeybiye, başlamamış olan savaş ortamının sona ermesini sağlayarak diplomasi için geniş bir alan açtı. Müslümanların siyasi ve toplumsal gücü kısa sürede arttı. 

Verdiği mesaj açıktı: En büyük zafer, savaşmadan kazanılandır.

İkinci Mekke: 1916 – Büyük Kırılma

Mekke’nin tarihindeki ikinci büyük dönüm noktası, I. Dünya Savaşı sırasında yaşandı. Henry McMahon ile Mekke Emiri Şerif Hüseyin arasında yürütülen yazışmalar, Arapların Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etmesi karşılığında bağımsızlık vaadini gündeme getirdi.

1916’da başlayan Arap İsyanı, 35. padişah V. Mehmed (Sultan Reşad) idaresindeki Osmanlı Devleti’nin Hicaz, Suriye, Irak ve Filistin’deki hakimiyetini kaybetmesine giden süreçte önemli bir rol oynadı. 

Savaş sonrasında İngiltere ve Fransa’nın bölgeyi kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirmesi, verilen bağımsızlık vaatlerinin beklenen biçimde gerçekleşmemesine yol açtı. 

Ve o yıllarda etnik ve dini toplulukları eyaletlere bölen Sykes-Picot Antlaşması, Orta Doğu’da günümüzde yaşananların ana nedeni olarak görülmektedir.

Böylece Mekke, bu kez barış ve uzlaşmanın değil, büyük güç mücadelesinin ve bölgesel çözülmenin yeri oldu. 

Üçüncü Mekke: 2026 – Yeni Arayış

7 Ağustos 2026’da Mekke’de Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Antlaşması, şehrin siyasi tarihinde yeni bir sayfa açtı.

Türkiye’nin gelişmekteki savunma sanayii, Pakistan’ın askeri ve nükleer kapasitesi ile Suudi Arabistan’ın ekonomik ve enerji gücünün, antlaşmaya stratejik bir derinlik kazandırdığı yazılmaktadır.

Savunma sanayii iş birliği, teknoloji transferi, istihbarat paylaşımı ve ortak askeri tatbikatlar gibi alanlarda kapsamlı bir iş birliği hedeflenmektedir. Bu mekanizmaların ne ölçüde etkin işleyeceğini ise zaman gösterecektir.

Antlaşmanın merkezinde, kolektif savunma anlayışının yer aldığı ifade edilmektedir.

Endişe içeren yönü NATO’nun 5.  maddesinde vaz edilen biçimde taraflardan birine yönelik saldırının diğer iki ülkeye yapılmasını öngören güvenlikçi yaklaşımdır.

Bu nedenle 2026 Mekke Antlaşması’nı doğrudan bir “savaş paktı” olarak değil, caydırıcılık ve ortak savunma mekanizması olarak değerlendiren görüşler ağırlık kazanmaktadır.

Sonuç olarak, Ege ve Doğu Akdeniz’de güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya bulunan Türkiye’nin, bu tür antlaşmalarla tek başına kalıcı ve köklü sonuçlar elde etmesi ve durum üstünlüğü sağlaması kolay görünmemektedir.

Yine de iyimserliği koruyarak şu soruyu sormak gerekir: 2026 Mekke Antlaşması gerçekten yeni bir bölgesel güvenlik mimarisinin başlangıcı mı olacak, yoksa tarihte yerini alan bir başka stratejik girişim olarak mı kalacaktır?

Son sözse, Mekke’nin manevi ağırlığı değişmedi; değişen, bu şehirde şekillenen siyasi mesajların niteliği oldu.

İsmet HERGÜNŞEN

Bu yıl Hac ibadetini yerine getirmek üzere Suudi Arabistan’a seyahat eden yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği düşünülüyor.

Fransız haber ajansı AFP’ye konuşan bir Arap diplomat Hac sırasında en az 600 Mısırlı’nın hayatını kaybettiğini söyledi. Diplomat bu ölümlerin tamamının sıcaklıkla bağlantılı olduğunu aktardı.

AFP’ye konuşan kaynaklar daha önce ölenler arasında 323 Mısır vatandaşı ve 60 Ürdün vatandaşı olduğunu kaydetmişti.

Reuters haber ajansı bu sayıları henüz teyit edemediğini bildirdi. BBC’nin edindiği bilgiye göre Riyad’daki Mısır Konsolosluğu yetkilileri Mekke ve çevresindeki hastaneleri ziyaret ederek son durumu netleştirmeye çalışıyor.

AFP’nin Arap diplomatik kaynaklara dayandırdığı haberine göre ölümlerin büyük kısmı sıcak çarpması sonucu gerçekleşti. Bir kişinin ise ufak bir arbedede aldığı yaralar nedeniyle öldüğü belirtildi.

Türk medyasında hayatını kaybedenler arasında 23 Türk vatandaşı bulunduğu aktarıldı.

Basına yansıyan haberlere göre bu ölümlerin büyük kısmı kalp damar hastalıkları ve enfeksiyona bağlı hastalıklardan kaynaklı.

BBC Türkçe’nin Türkiye’nin Cidde’deki Başkonsolosluğu’nun hac dönemi için oluşturduğu özel kriz hattından edindiği bilgiye göre henüz hayatını kaybeden kişilerin kimlik tespiti ve aile yakınlarına bildirim süreci devam ediyor.

Ölü sayısının bu yüzden bilinmediğini aktaran yetkililer, ölümlerin büyük kısmının kalp krizinden kaynaklandığını söylüyor.

-Ölenler arasında Tunus, İran, Senegal ve Endonezya vatandaşları da var

Tunus haber ajansı Tunis Afrique Presse, salı günü yaptığı açıklamada hac sırasında 35 Tunus vatandaşının hayatını kaybettiğini, ölümlerin büyük kısmının sıcak havadan kaynaklandığını duyurmuştu.

İran’a ait İRİNN haber kanalı ise 11 İran vatandaşının hayatını kaybettiğini ve 24 kişinin hastanede tedavi gördüğünü açıklamıştı.

Agence de Presse Sénégalaise, 3 Senegal vatandaşının hayatını kaybettiğini bildirirken Endonezya Sağlık Bakanlığı da 144 Endonezya vatandaşının öldüğünü duyurmuştu.

Geçen yıllarda Hac sırasında izdiham ve çadırlarda çıkan yangınlar nedeniyle hayatını kaybedenler olmuştu.

Bu yıl hacı adayları için en büyük zorluk, Suudi Arabistan’ın Mekke ve Medine kentlerinde hava sıcaklığının mevsim normallerinin 1,5-2 derece üzerinde olmasıydı.

Pazartesi günü Mekke’deki Ulu Cami’de sıcaklığın 51,8 dereceye ulaştığı belirtiliyor.

Suudi yetkililer bu süreçte hacı adaylarına şemsiye kullanmalarını, bol su içmelerini ve günün en sıcak saatlerinde güneşe maruz kalmaktan kaçınmalarını tavsiye etmişti.

Ancak cumartesi günü Arafat Dağı’nda yapılan dualar da dahil olmak üzere hac ritüellerinin birçoğu gündüz saatlerinde gerçekleştiriliyor ve saatlerce açık havada kalmayı gerektiriyor.

Bazı hacılar yol kenarında hareketsiz cesetler gördüklerini ve ambulans hizmetlerinin zaman zaman yetersiz kaldığını anlatıyor.

Suudi yetkililere göre bu yıl hacca 1,6 milyonu yurt dışından olmak üzere yaklaşık 1,8 milyon hacı adayı katıldı.

2015’te Hac ziyareti sırasında çıkan izdiham sonucu 2 binden fazla kişi hayatını kaybetmişti.

Geçen yıl da Hac sırasında en az 240 kişi çeşitli nedenlerle yaşamını yitirmişti.