Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), M çiçeği virüsünün (mpox) yeni varyantı ‘klad 1b’ için uyarı yayımladı. Örgütün raporuna göre varyant, Afrika kıtası dışına taşarak İtalya, Malezya, Hollanda, Portekiz, İspanya ve ABD’de görüldü. Bu vakaların hiçbirinde seyahat bağlantısı bulunmaması da dikkat çekti. DSÖ’nün son değerlendirmesinde, M çiçeği virüsünün tüm alt türlerinin dolaşımda olduğu ve salgın kontrol altına alınmazsa yayılımın süreceği belirtildi.

Eylül 2025 itibarıyla 42 ülkede 3 bin 135 vaka ve 12 ölüm bildirildi. Vakaların yüzde 80’inden fazlası Afrika’da görülürken, son 6 haftada 17 Afrika ülkesinde yaklaşık 3 bin vaka tespit edildi, 17 kişi yaşamını yitirdi. Uzmanlara göre ‘klad 1b’, virüsün daha şiddetli ve ölümcül bir alt türü. Bu varyantın özellikle Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve çevresinde yoğunlaştığı, Doğu Afrika’ya da yayıldığı belirtildi. DSÖ, küresel sağlık sistemlerini erken tespit, hızlı izolasyon ve aşılama önlemlerini güçlendirmeye çağırdı.

Dünya Sağlık Örgütü maymun çiçeği virüsünün, halk sağlığı acil durumu oluşturmaya devam ettiğini bildirdi.

Açıklamada vakaların artan sayısına ve coğrafi yayılımına bakarak, acil durumu devam ettirme kararı alındığı belirtildi.

Dünya Sağlık Örgütü’nün acil durum komitesi, virüsü ele almak üzere toplandı.

Toplantının ardından açıklamalarda bulunan Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü, vakaların artan sayısına ve coğrafi yayılımına bakarak acil durumu devam ettirme kararı aldıklarını söyledi.

Dünya Sağlık Örgütü, salgını sona erdirmek için uluslararası topluma da dayanışma çağrısında bulundu.

İlk olarak Afrika’da görülen virüs, Avrupa’ya da ulaşmış; İngiltere ve Almanya’da vakalar tespit edilmişti.

MAYMUN ÇİÇEĞİ NEDİR?

DSÖ’ye göre, M çiçeği virüsü, Poxviridae adlı virüs ailesine ve Orthopoxvirus cinsine ait “maymun çiçeği” virüsünün neden olduğu viral bir hastalık.

M çiçeği ilk olarak 1958’de Danimarka’da araştırma amaçlı kullanılan maymunlarda keşfedildi. 1970’te Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 9 aylık bir erkek çocukta görülen virüs, “insanlarda bildirilen ilk mpox vakası” olarak kayıtlara geçti. Virüsün o dönem yayılımı Batı ve Orta Afrika ülkeleriyle sınırlı kaldı.

MAYMUN ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ BELİRTİLERİ

Hastalığın yaygın belirtileri arasında yüksek ateş, baş, sırt ve kas ağrısı, lenf bezlerinde şişlik, yorgunluk, üşüme, titreme ve ciltte su çiçeğine benzer kabarcıklar yer alıyor.

MAYMUN ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ BULAŞMA YOLLARI

M çiçeği virüsü fare ve sincap gibi kemirgen hayvanlardan veya enfekte olmuş bireylerden bulaşıyor.

Virüsün neden olduğu vücut döküntülerine dokunmak, bu döküntülerin bulaştığı giysi, çarşaf, havlu ve benzeri eşyaları kullanmak ve vücut sıvılarıyla temas etmek en önemli bulaş nedenleri arasında yer alıyor.

İlk belirtiler virüsü kaptıktan 5 ila 21 gün içerisinde ortaya çıkabiliyor. M çiçeğinin laboratuvarda doğrulaması cilt lezyon bulgusunun test edilmesiyle yapılıyor.

Özel bir tedavi yöntemi olmayan hastalığın tedavisi destekleyici bakım ve antiviral ilaçlarla yapılıyor.

Çiçek hastalığı için geliştirilen ve bazı ülkelerde kullanımı onaylanan aşılar ve tedaviler, bazı durumlarda M çiçeği için de kullanılabiliyor.

Vakaların büyük bir kısmı hastalığı hafif geçiriyor ve birkaç hafta içinde sağlığına kavuşuyor.

MAYMUN ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ ÖLDÜRÜCÜ MÜ?

DSÖ Sözcüsü Margaret Harris, M çiçeği virüsünün eskisinden daha hızlı yayıldığını ve yüksek ölüm oranına sahip olduğunu dile getirerek, hastalığın özellikle bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve çocuklar için daha tehlikeli olduğunu belirtti.

Harris, M çiçeği için şu anda belirli bir tedavinin olmadığını ancak destekleyici tedavilerin bu virüse yakalanan hastalar için kullanıldığını kaydetti.

M çiçeği, genellikle 2-4 hafta içerisinde kendiliğinden iyileşiyor. Ancak bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve küçük çocuklarda hastalık ağır seyredebiliyor.

Genel olarak hastalananlardan çoğunluğunu küçük yaştaki çocukların oluşturduğu yüzde 3 ile 6’sı kaybediliyor ve hastalığın Orta Afrika alt tipinde öldürücülük yüzde 11’e kadar çıkabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), M çiçeği (mpox) virüsüne karşı ön yeterlilik alan ilk aşının “MVA-BN” olduğunu duyurdu.

DSÖ’den yapılan yazılı açıklamada, Bavarian Nordic’in ürettiği “MVA-BN” aşısının, DSÖ’nün M çiçeği virüsüne karşı ön yeterlilik alan aşı listesine eklendiği bildirildi.

Açıklamada, ön yeterlilik onayının, acil ihtiyaç duyan topluluklarda bu hayati ürüne zamanında erişimi kolaylaştırmasının, bulaşmayı azaltmasının ve salgının kontrol altına alınmasına yardımcı olmasının beklendiği belirtildi.

DSÖ’ye bağlı Bağışıklık için Uzmanlar Danışma Grubu’nun (SAGE) tüm mevcut kanıtları incelediği ve yüksek maruz kalma riski bulunan kişiler için MVA-BN aşısının kullanılmasını önerdiği kaydedilen açıklamada, aşının 18 yaşın üzerindeki kişilerde 4 hafta arayla 2 doz olarak uygulanabileceği ifade edildi.

Açıklamada, MVA-BN’nin şu anda 18 yaşın altındakiler için lisanslı olmadığı vurgulanarak, aşının bebeklerde, çocuklarda, ergenlerde, hamilelerde ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde “endikasyon dışı” kullanılabileceği bildirildi.

Konuya ilişkin X sosyal medya platformundan paylaşımda bulunan DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bunun hem Afrika’daki mevcut salgınlar hem de gelecekte hastalığa karşı mücadele için önemli bir adım olduğunu belirtti.

Ghebreyesus, “Aşılara en çok ihtiyaç duyulan yerlerde eşit erişimi sağlamak için artık üretim, tedarik, bağış ve dağıtımda acil bir ölçek artırmaya ihtiyacımız var.” ifadesini kullandı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Sözcüsü Margaret Harris, Maymun çiçeği (mpox) ile mücadelede kitlesel aşılama yerine virüsün bulaştığı bölgelerde “hedefli aşılama” yapılması gerektiğini ve Maymun çiçeğinin yayılmasını durdurmanın Kovid-19’a göre daha kolay olduğunu belirtti.

Harris, geçen hafta DSÖ’nün yayılmasını “uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu” olarak ilan etmesi ve küresel mercek altında olan Maymun çiçeği virüsüne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Virüsün hızla yayılmaya başlamasının dünyanın gündemine oturduğunu kaydeden Harris, Maymun çiçeği virüsünün “Klad 1” ve “Klad 2” olmak üzere iki genetik türünün olduğunu kaydetti.

Harris, geçen yıl ortaya çıkan virüsün yeni türü “Klad 1b” ile ilgili endişelerini dile getirirken, “Bu endişelendiğimiz tür çünkü çok hızlı bulaşıyor ve özellikle çocuklar arasında oldukça yüksek bir ölüm oranına sahip. Esas endişelendiğimiz durum çok hızlı yayılması. Bu yıl, 2023’ün tamamında görülenden daha fazla vaka tespit edildi. Çok hızlı yayılan virüs diğer ülkelere de sıçradı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde artan Maymun çiçeği vakaları, daha önce hiç vaka bildirmemiş Burundi, Ruanda, Uganda ve Kenya’ya da sıçradı” diye konuştu.

Maymun çiçeği virüsünün yeni türü olan Klad 1b dolayısıyla hastalıkla ilgili daha yüksek ölüm oranlarının görüldüğünü bildiren Harris, “(Ölüm oranı) Yaklaşık yüzde 3 ve küçük çocuklar gibi gerçekten savunmasız gruplarda bundan daha yüksek. Özellikle küçük çocuklar üzerindeki etkilerinden endişe ediyoruz. Çatışmalar nedeniyle yerinden edilmiş insanlar arasında da hızla yayılıyor. Bağışıklık sistemleri yetersiz beslenmeden muzdarip olduğu için çok güçlü olmayan bu insanlar çok tehlikeli durumda” dedi.

Harris, çiçek hastalığı ve HIV  enfeksiyonuna yakalanmış bireylerin Maymun çiçeği virüsünü daha ağır geçirebilme olasılığına işaret ederken, bu kişilerin ölüm riskinin daha fazla olduğunu söyledi.

Maymun çiçeği virüsü için belirli bir tedavi olmadığını kaydeden Harris, virüsü yenebilecek bir antiviral ilacın olmadığını ancak semptomatik tedavinin etkili olduğunu söyledi.

Harris, hastalığa yakalananların ciltlerinde döküntüler olduğuna değinirken, başka enfeksiyon  kapmasını önlemek için kişilerin tedaviye ihtiyacı olduğunu söyledi.

Maymun çiçeği virüsü bulaşanların ateşlerinin çıkacağını hatırlatan Harris, ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlara ihtiyaç duyacağını belirterek hastaların tıbbi tedavi almalarının ve bu süreçte kendilerini izole edebilmelerinin çok önemli olduğunu vurguladı.

“Maymun çiçeği virüsü nedeniyle bir kapanmaya ihtiyaç yok”

Harris, çiçek hastalığı için geliştirilen aşıların Maymun çiçeğine karşı etkili olduğunu kaydederek şöyle devam etti:

“Maymun çiçeği virüsüne sahip olduğu bilinen biriyle temas kuranlara, bu temastan sonraki 4 gün içinde bu aşıları olması önerilir. Aşılanması gereken bir diğer grup da salgının olduğu bölgedeki sağlık çalışanlarıdır. Ayrıca daha büyük risk altında olanlardır. (Maymun çiçeği virüsü için) Kitlesel aşılama önerilmiyor. Bu çok önemli. Virüsün bulaştığı yerlerde hedefli aşılama yapılması gerekiyor. Şu anda zor olan, sınırlı olan aşıyı tedarik etmek ve onları salgının olduğu yere ulaştırmak.  Aşı stokları konusunda Kuzey Avrupa,  ABD ve Japonya iyi kaynaklara sahip. Bu yüzden şu anda stokları olan ülkelerle ve üreticilerle üretimi artırmak, ayrıca bu stokları ihtiyaç duyulan yere ulaştırmak için çok yakın bir şekilde çalışıyoruz. Bu aktif bir virüs. Kimin hasta olduğunu bildiğiniz, iyi bir temas ve izolasyon önlemleri takibi yaptığınız sürece oldukça kolay bir şekilde durdurulabilir. Yani (salgın nedeniyle) bir kapanmaya ihtiyaç yok. İhtiyaç olan şey, tam olarak kimin hasta olduğunu bilmeniz için çok iyi bir gözetim.”

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, uluslararası Maymun Çiçeği hastalığı ile ilgili risk alarm seviyesini düşükten orta seviyeye yükseltti.

Kısa adı ECDC olan kuruluşun yöneticisi Pamela Rendi Wagner, Avrupa ile Afrika arasındaki bağlar nedeniyle daha fazla yeni varyasyon yeni varyasyon Maymun Çiçeği vakasının ithaline hazır olunması gerektiğini belirtti.

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi ECDC, halk sağlığı yetkililerine hastalığın yeni varyasyonunun hızlı bir şekilde tespit edilmesi için hazırlık ve planlama yapmalarını önerdi.

ECDC, ithal vakaların hızlı bir şekilde teşhis edilmesi ve önlemlerin uygulanması halinde Maymun Çiçeği’nin Avrupa’da sürekli bir şekilde bulaşma olasılığının düşük olduğunu belirtti.

Afrika ülkelerinden Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde Maymun Çiçeği hastalığının Klad Ib olarak bilinen yeni bir  varyantı yayılmaya başlamıştı.

Dünya Sağlık Örgütü hafta başında yeni varyantın  Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin komşularında görülmesi üzerine halk sağlığı için acil durum ilan etmişti.

15 Ağustos Perşembe günü İsveç, yeni varyantın ilk vakasının ülkede saptandığını bildirmişti.

Maymun Çiçeği hastalığı bir viral enfeksiyon. Nezleye benzer belirtilerle başlıyor ve vücutta irin dolu sivilcilerle kendini gösteriyor. Uluslararası kısa adı mpox olan hastalık genellikle hafif geçiriliyor; nadiren ölümcül oluyor.

Burundi, Kenya, Ruanda ve Uganda’da da virüsün yayılması sonucu DSÖ, maymun çiçeği virüsü (Mpox) nedeniyle iki yıl içinde ikinci kez küresel halk sağlığı acil durumu ilan etti.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Bu salgınları durdurmak ve hayat kurtarmak için koordineli bir uluslararası müdahalenin şart olduğu açıktır” dedi.

Küresel halk sağlığı acil durumu, DSÖ’nün en yüksek alarm seviyesi olarak biliniyor ve bir hastalığı kontrol altına almak için araştırma, finansman, uluslararası halk sağlığı önlemlerini ve işbirliğini hızlandırmayı amaçlıyor.

Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC), dün Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden komşu ülkelere yayılan maymun çiçeği virüsü (Mpox) nedeniyle kıta genelinde “halk sağlığı acil durumu” ilan etmişti.

Africa CDC, bu yıl kıtada şimdiye kadar maymun çiçeği kaynaklı 17 binden fazla vaka ve 517 ölüm rapor edildiğini aktararak, bunun geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 160’lık bir artışı temsil ettiğini söyledi. Afrika’da toplam 13 ülkede vaka bildirdi.

Maymun Çiçeği Virüsü (Mpox)

Maymun çiçeği de tıpkı Kovid-19 gibi zoonotik bir hastalık. Yani ilk olarak hayvanlardan insanlara bulaştı.

Maymun çiçeği, “Orthopoxvirus” adı verilen virüs cinsi içinde yer alıyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre çiçek hastalığına neden olan virüsle ve sığır çiçeği virüsüyle de yakından ilişkili. Zira bunlarla aynı çatı altında toplanıyor.

Maymun çiçeği ilk olarak 1958’de Afrika’daki maymun kolonilerinde tespit edildi. Bu nedenle maymun çiçeği diye adlandırıldı. Daha sonra 1970’te şimdiki Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde bir insanda görüldü. Sonraki yıllarda Orta ve Batı Afrika’daki bölgelerde insanlar arasında maymun çiçeği salgınları ortaya çıktı.

Virüsün ilk olarak hangi hayvandan insana atladığı bilinmiyor. Ancak uzmanlar, hastalığın insanlara kemirgenlerden veya primatlardan geçtiğini düşünüyor.

Maymun Çiçeği Virüsü (Mpox) öldürür mü?

Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre hastalığın belirtileri genellikle iki ila dört haftalık bir süre boyunca devam ediyor ve sonrasında kendiliğinden geçiyor. Ancak ciddi vakalar da meydana gelebiliyor.

DSÖ, bugüne dek hastalığa yakalananların yaklaşık yüzde 3 ila yüzde 6’sının hayatını kaybettiğini kaydetti.

Koronavirüsün aksine küçük çocuklar arasında maymun çiçeğinden ölüm riski daha yüksek.

Ancak Nature News’ün aktardığına göre, şu anki maymun çiçeği vakaları, ağırlıklı olarak Batı Afrika’da yayılan ve daha az ölümcül olan bir varyantla ilişkili. Bu varyanttaki ölüm oranı yaklaşık yüzde 1.

Maymun Çiçeği Virüsü (Mpox) belirtileri

Birçok virüs gibi, maymun çiçeği de ateş, titreme, yorgunluk, kas ağrıları ve baş ağrısıyla kendini gösteriyor. Ancak CDC’ye göre lenf düğümlerinde şişkinliğe de neden olabiliyor.

Ateşin ortaya çıkmasından bir ila üç gün sonra yüzde başlayan ve vücuda yayılan kızarıklıklar ve döküntüler gelişebiliyor. İlk olarak açık kahverengi lekeler ortaya çıkıyor. Ardından, kabarık şişlikler göze çarpıyor. Bundan sonra döküntüler, irin dolu sivilcelere benzeyen veziküllere ve püstüllere dönüşüyor.

Sonunda da bunlar kabuk tutuyor ve düşüyor.

Maymun Çiçeği Virüsü (Mpox) nasıl bulaşır

Virüs süreklilik arz eden yakın temas yoluyla insanlar arasında yayılabiliyor.

DSÖ’ye göre bahsi geçen yakın temas; cilt lezyonlarına, vücut sıvılarına temas etme, solunum damlacıklarını soluma veya çarşaf gibi kişisel eşyaları ortak kullanma yoluyla gerçekleşebilir.

Maymun çiçeği, Kovid-19’a neden olan SARS-CoV-2 virüsüne kıyasla çok daha az bulaşıcı. Yani maymun çiçeğine yakalanmak, Kovid’e yakalanmaktan daha zor.

Maymun Çiçeği Virüsü ne zaman ortaya çıktı

Maymun çiçeği, 1970 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde insanlarda ilk kez tespit edildikten sonra onlarca yıldır Afrika’nın bazı bölgelerinde endemik olarak görülüyor. Virüsün daha hafif bir varyantı, 2022 yılında, büyük ölçüde cinsel temas yoluyla 100’den fazla ülkeye yayıldı ve Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) en yüksek alarm seviyesi olan küresel halk sağlığı acil durumu ilan etmesine neden olmuştu. DSÖ, 10 ay sonra sağlık krizinin kontrol altına alındığını söyleyerek acil durumu sona erdirmişti.

ABD’nin Texas eyaletinde maymun çiçeği kaynaklı bir kişi hayatını kaybetti.

Vaka, maymun çiçeği bağlantılı ilk ölüm olarak kayıtlara geçti. Teksas sağlık yetkilileri, maymun çiçeği teşhisi konan hastanın, ülkenin virüs kaynaklı hayatını kaybeden ilk kişisi olduğunu belirtirken, hastanın Houston bölgesinde yaşayan ve bağışıklık sistemi zayıflamış bir yetişkin olduğunu söyledi.

Teksas Eyalet Sağlık Yetkilisi Dr. John Hellerstedt, “Maymun çiçeği, özellikle bağışıklık sistemi zayıf olanlar için ciddi bir hastalıktır. Maymun çiçeğine maruz kalmışlarsa veya hastalıkla uyumlu semptomları varsa, insanları tedavi aramaya teşvik etmeye devam ediyoruz” dedi.

ABD şu anda dünyanın en büyük maymun çiçeği salgınıyla mücadele ediyor. CDC verilerine göre, ülke genelinde 18 binden fazla vaka bildirildi ve enfeksiyonlar artık her eyalette, Porto Riko ve Washington DC’de de doğrulandı.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre, salgının başlamasından bu yana sekiz ülke maymun çiçeğinden toplam 15 ölüm bildirdi. Ölümler daha önce Küba, Brezilya, Ekvador, Gana, Hindistan, Nijerya, İspanya ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde bildirilmişti.

Dünyada vaka sayısındaki hızlı artış nedeniyle endişelere yol açan maymun çiçeği virüsü, ilk defa insandan bir evcil hayvana bulaştı.

Fransa’da eşcinsel bir çiftin köpeğinin maymun çiçeği hastalığına yakalandığı bildirildi. Köpeğin, Paris’te yaşayan ve çok eşli bir hayat yaşadığı belirtilen çiftin yatağında uyuduğu kaydedildi.

Çift, 4 yaşındaki İtalyan tazısı cinsi köpeklerinin cildinde yaralar oluşmaya başladığını görünce durumdan şüphelendiklerini söyledi. Köpeğe yapılan testlerde maymun çiçeği virüsü tespit edildi.

Lancet tıp dergisi, haziran ayında maymun çiçeği virüsünü kapan çiftin hastalığı ağır geçirdiğini ve ciltlerinde büyük lezyonlar oluştuğunu aktardı. Köpeğin de iki hafta içinde belirti göstermeye çalıştığı belirtildi. Lancet’ın konuyla ilgili makalesinde “Hastalığın endemik olduğu ülkelerde bugüne dek sadece vahşi hayvanların maymun çiçeği virüsü taşıdığı saptandı” dendi.

Uzmanlar, maymun çiçeği virüsünün insandan hayvana aktarımının olası olduğuna dikkat çekerek hastalığı kapanlara hayvanlarla temastan uzak durma uyarısında bulunmuştu. Maymun çiçeği vakalarının yüksek olduğu İngiltere’de hükümetin yayınladığı sağlık yönergesinde, hastalığı kapanların hamster gibi kemirgen evcil hayvanlarla teması kesmesi gerektiği, çünkü bu hayvanların hastalığı kapma ve bulaştırma eğiliminde olduğu belirtiliyor.

Öte yandan Belçika’daki KU Leuven Üniversitesi’nden evrimsel biyoloji uzmanı Profesör Tom Wenseleers, virüsün bir köpeğe bulaşmasının olası bir mutasyona işaret ettiğini söyledi. Twitter mesajında Wenseleers, “Bu vaka beni meraklandırdı çünkü hastalığın bulaşma şekliyle ilgili bir şey değişmiş olabilir” ifadelerini kullandı.

Robert-Koch Enstitüsü: Almanya’da 2 bin 724 maymun çiçeği vakası tespit edildi!

Avrupa ve Latin Amerika’da ilk ölümler. Maymun çiçeği virüsü nedeniyle 2 kişi hayatını kaybetti!