İnsanlar felaket ve afetleri görür, duyar ve bazıları iliğine kadar yaşar, aradan çok değil, az bir zaman geçer unutuverir.  Bilinçaltı kötü günlerin habercilerini hiç sevmez.   

İklim Yasası’ndan bile rant hesapları yapılan ülkemizde de  küresel ısınma gibi yaşamsal bir sorunu siyasi partilerin, işveren ve işçi sendikalarının, sivil toplum örgütlerinin, medyanın yeterince gündeme getirdiği söylenemez.

İşte yaşadığımız son orman yangınları… Zaten bakımsız olan yani tabanı yeterince temizlenemeyen orman alanları, insan hatasıyla adeta cehenneme dönüyor. Enerji nakil hatlarının zayıflığı, bir cam parçası; sıcaklığın 50 dereceyi bulduğu ortamda küresel ısınmanın kibriti oluyor. 

Türkiye küresel ısınmayı ve iklim değişikliğini hissedecek bir coğrafyanın tam ortasında yer alıyor. Ve bu durum yıllar öncesinden belliydi.  40 yıl önce Profesör Kriton Curi le yaptığım röportajda İlk kez o zaman duydum bu küresel ısınma lafını… Kriton hoca bu dünyadan göçtü gitti, küresel ısınmanın son 30 yılda kat ettiği mesafe ortada.

TÜRKİYE HAZIR DEĞİL…

Şu orman yangınları havadan müdahalenin önemini bir kez daha ortaya koydu. Türk Hava Kurumu’nun filosunu yok eden zihniyet, yangında hava gücünü hafife alınca, afetlerin boyutları büyüdü. Karadan müdahale ekiplerinin yetersizliği ve tatbikat eksikliği de gün gibi ortada. Yani orman yangınlarına müdahalede de sınıfta kaldık. 

Küresel ısınmanın Türkiye’yi çok yönlü ve giderek artan şiddette etkilediğini unutmamız lazım.  Dünyada son 50 yılda sıcaklık bir buçuk dereceden fazla arttı. Türkiye ortalaması küresel ortalamanın üzerinde.

Kuraklık özellikle İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde tarımı ve su kaynaklarını tehdit ediyor. Barajlardaki su seviyeleri kritik düşüşler gösteriyor. Akarsu debileri ve yeraltı suları azalıyor. Konya Ovası’nda yeraltı suyu seviyesi 15-20 metre düştü.

Ülke toprakların yüzde 60’ından fazlası çölleşme riski altında Yangın sezonu uzadı ve daha yıkıcı hale geldi. 2021’de Antalya-Muğla’da 200.000 hektardan fazla orman alanı kül oldu.  Bu konuda hazırlanan raporlara yerimiz yetmez, bizim devlet erkanı ise bunlara gözünü kapamış, betona sarılmış… Şimdi en büyük hedefleri Trakya ve İstanbul’un sonunu getirecek Kanal İstanbul projesi…

Cengiz ERDİL

Atlantik Okyanusu’nda Karaip Denizi’nde deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle batan bir adanın halkı, ana karada inşa edilen yeni kente taşınıyor.

Guna kabilesinin yaşadığı Gardi Surdup adlı ada, bölgedeki 50 meskun adadan biri. Her yıl kasım ve aralık aylarında deniz caddeleri kaplıyor evleri basıyor.

Gardi Surdup Adası’nda yaşayan Guna adlı kabile gelecek yıllarda artacak deniz seviyeleri nedeniyle diğer adalardan ana karaya taşınmak zorunda kalacak 63 topluluktan ilki.

Gardi Surdup’tan ana karaya taşınma bütün ada halkının taşınması anlamına gelmiyor. Kişi sayıları 200’ü bulan 7-8 aile şimdilik adada kalmaya karar verdi. Bazıları mevcut evlerinin yerine iki katlı evler inşa ettiriyorlar.

Özellikle okyanuslardaki deniz seviyeleri, küresel ısınma nedeniyle hızla eriyen buzullar ve kutup buz kitleleri yüzünden her geçen yıl artıyor. Ayrıca okyanuslardaki su sıcaklığının artması nedeniyle fırtınaların ve yağışların şiddeti ve  miktarı artıyor bu da deniz seviyelerinin yükselmesine katkıda bulunuyor.

WMO iklim uzmanı olarak görev yapan Silva, “Akdeniz’de, hava ve deniz sıcaklıkları, bunların ekstrem değerleri ile özellikle sıcak hava dalgaları, küresel ortalamanın üzerinde artmaya devam edecek gibi görünüyor.” dedi.

Müdürlüğünün, 2023’te ülke genelinde meydana gelen şiddetli yağışlar, fırtınalar, aşırı sıcaklar ve kontrol edilemeyen yangınlar gibi ekstrem olayları bildirdiğini belirtti.

Silva, “Türkiye’de de bazı yüksek sıcaklıklar kayıtlara geçti. Türkiye’nin Akdeniz havzasındaki konumu, Akdeniz bölgesiyle aynı iklim koşulları ve ekstrem değişikliklerden etkileneceği anlamına geliyor. Bu bölgede sıcaklıkların ve aşırı sıcakların artması, yağışların ve su mevcudiyetinin azalması bekleniyor.” dedi.

Akdeniz havzası ülkeleri dışında dünyanın birçok bölgesinde de iklim değişikliğinin yaşandığını dile getiren Silva, ısınan iklim altında ekstrem olayların çok daha fazla arttığını ve şiddetlendiğini ifade etti.

Silva, iklim değişikliğinin, bölgede can kayıplarına, altyapı hasarlarına ve ekonomik şoklara yol açan yıkıcı olaylara sebep olduğunu belirterek, “Akdeniz bölgesi iklim değişikliğinin yaşandığı sıcak nokta. Bu durum, bu bölgenin bir parçası olarak Türkiye için de endişe vericidir.” dedi.

Tahminlere göre 2023, 100,000 yıldan bu yana en sıcak geçen yıl oldu. Kesin veri ise 2023’ün küresel olarak ölçümlü dönemin en sıcak yılı olması.

Açıklama Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Kurumu’ndan geldi.

Bilim insanları geçen yıl haziran ayından bu yana yaz boyunca her ayın ortalama sıcaklık değerlerini rekor olarak kayda geçirmişlerdi.

Kopernik İklim Değişikliği Kurumu (C3S) 2023’ü 1850’den bu yana küresel olarak en sıcak yıl olarak ilan etti.

C3S’in buzullardaki incelemelerinden çıkan sonuç ise 2023’ün tahminen son 100,000 yılın en sıcak yılı olması.

Yeryüzü, 2023’te ortalama 1,48 derece ısındı. Bu veri 2015’te Paris Anlaşması’yla ilan edilen dehşet sınırına çok yakın. Paris Anlaşması’na katılan ülkeler, iklim değişikliği açısından dünyanın çok daha şiddetli sonuçlarla karşılaşmaması için küresel sıcaklık artışının 1,5 santigrad dereceyi aşmaması konusunda anlaşmışlardı. Kopernik İklim Değişikliği Kurumu’na göre 2023’teki sıcaklık artışı “korkunç bir emsal”.

2023’ün iklim fenomeni El Nino yılı olması da küresel sıcaklığın rekor kırmasında etkili oldu.

C3S’in verilerine göre, küresel ısınmanın en önemli nedeni olan karbon emisyonlarındaki artış da 2023 yılında vahim boyutlara ulaştı. Geçen yıl küresel karbon emisyonu milyonda 419 partikülle rekor seviyedeydi.

Derleyen: Oğuz HAKSEVER

Küresel ısınma ve iklim değişikliği konusunda Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinde toplanan 28’inci Çevre Konferansı COP28’de liderlerin katıldığı aşama bitti; yüksek düzeyli söylemler geride kaldı. Uzmanlar, ilgili bürokratlar ve temsilciler sorunlara odaklanmaya geçtiler. 3 Aralık günü öne çıkan konu sağlık ve iklim değişikliği arasındaki ilişki oldu. Uzmanlara göre, ağırlıklı olarak fosil yakıtların neden olduğu hava kirliliği her yıl 7 milyon kişinin ölümüne yol açıyor. Ayrıca Dünya Sağlık Teşkilatı yöneticilerinin verdiği bilgiye göre, iklim değişikliği yüzünden kolera ve sıtma gibi hastalıklarda ciddi artışlar meydana geliyor.  Dünya Sağlık Teşkilatı Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, iklim değişikliğinin yol açtığı sağlık sorunlarının artık “acil vakalar” olduğu görüşünde.

COP28’de 120 ülkenin desteklediği bir deklarasyon yayımlandı. Deklarasyonda küresel sağlık sorunlarıyla iklim değişikliği arasında doğrudan ilişki olduğu vurgulandı.

HAVA KİRLİLİĞİNİ HAVASI KİRLİ VE KİRLETİCİDEN PARA KAZANAN ÜLKEDE KONUŞMAK

Küresel ısınma ve iklim değişikliği sorunu pek çok trajikomik çelişkiyi barındıran bir mesele. Mesela COP28’de iklim değişikliği ile küresel sağlık sorunları arasında doğrudan ilişki vurgulanıyor ama küresel sağlık sektörü de hava kirliliğine neden oluyor. DSÖ yöneticisi Ghebreyesus’un verdiği bilgiye göre, küresel emisyonların %5’inin kaynağı sağlık sektörünün ta kendisi.

Bir başka trajikomik çelişki de 28’inci iklim değişikliği konferansının ev sahibiyle ilgili. Cop28’in yapıldığı BAE’nin, dünyanın önde gelen fosil yakıt üreticisi ve satıcısı olması zaten bir çelişki olarak konuşuluyordu ama daha da ciddi bir çelişki var. Konfereransı yerinde izleyen AP Ajansı muhabiri Jamey Keaten akıllıca bir soru sorup yanıtını haberleştirmiş. Fosil yakıtların yol açtığı hava kirliliğininin konuşulduğu gün yani 3 Aralık Pazar günü konferansın yapıldığı Dubai kentinde hava kirliliğinin ne durumda olduğunu merak etmiş. Önce BAE Hükümeti’nin çevre ile ilgili web sitesinden hava kalitesine bakmış. Dubai’de hava kalitesinin resmi siteye göre “iyi” olduğunu görmüş. Sonra da dünya kentlerinin hava kalitesini izleyen İsviçre kökenli bir şirketin web sitesinden durumu kontrol etmiş ve trajikomik durumu saptamış. İsviçreli kuruluşa göre, küresel hava kirliliğinin ve bunun sağlığa etkilerinin konuşulduğu Dubai, 3 Aralık Pazar günü dünyanın en kirli havasına sahip 16’ncı kenti… Üstelik İsviçreli kuruluş Dubai’de yaşayanların dışarıya maskeyle çıkmalarını, kronik sağlık sorunu olanların dışarı çıkmamalarını da önermiş.

COP28’e katılanlar hava kirliliği ve küresel ısınmayı nasıl bir yerde konuştuklarını biliyorlardır tabii.

Aynı gün ve saatlerde IQAir adlı İsviçre kuruluşunun web sitesinde ise Dubai, havası en kirli 16’inci şehir. 

Küresel iklim krizinin etkileri hissedilmeye devam ediyor.

Avrupa’nın en az 8 ülkesinde Ocak ayı endişe yaratarak başladı… Ekstrem hava durumlarını inceleyerek verileri paylaşan iklim uzmanı Maximiliano Herrera, Polonya, Danimarka, Çekya, Hollanda, Belarus, Litvanya ve Letonya’da tarihin en sıcak Ocak aylarının yaşandığını açıkladı.

Polonya’nın Korbielow kentinde hava sıcaklığının 19 santigrat derece olduğu ve bu seviyenin ülkenin Ocak ayı ortalama hava sıcaklığından 18 derece daha yüksek olduğu belirtilirken normalde ortalama 3 santigrat derece olan Çekya’daki Javornik’te hava sıcaklığının 19.6 olduğu duyuruldu.

Belarus’un Vysokaje bölgesinde normalde bu zamanlarda hava sıcaklığının sıfır olduğunu hatırlatan Herrera, yılın ilk günü olan pazar gününde 16.4 dereceye çıktığını hatırlatarak bölgede daha önce aynı dönemde maksimum 4.5 santigrat derecenin kayıtlara geçtiğini belirtti.

Öte yandan Herrera, Almanya gibi yerel ölçüm teknolojileri ve altyapılarının olduğu ülkelerde birçok yerel rekorun da kırıldığını açıkladı. Almanya’da 31 Aralık- 2 Ocak arasında neredeyse 950 rekor kırıldığını duyuruldu.

İspanya’nın kuzeyi Fransa’nın güneyinde de hava sıcaklıklarının ilkbahar günlerini aratmadığı kayıtlara geçti. Bilbao’da hava sıcaklığı 24.9 derece ölçülürken diğer bölgelerde de rekorlar kırıldı.

Sadece Norveç, Birleşik Krallık, İrlanda, İtalya ve güney doğu Akdeniz bölgesindeki ülkelerde bu tür bir rekor kırılmadığı belirtildi.

Herrera, “Bunun Avrupa tarihinde karşılaştığımız en ekstrem iklim olayı olduğunu söyleyebiliriz. Tarihte ilk defa Avrupa’daki aşırı iklim olayları Kuzey Amerika’dakine benzer şekilde oldu” dedi.

Yaşadığımız bu coğrafya inanılmazdır. vahşi hayvanların evcilleştirildiği, avcılık ve balıkçılığın başladığı, buğday tohumunun filizlendiği yani tarımın başladığı, yazının bulunduğu, inançların ortaya çıktığı bir coğrafya.. Yüzlerce uygarlığın ayak izi var… Konumuz Mezopotamya…

Dicle kıyılarındaki Musul Barajı’nda sular çekildi tarih ortaya çıktı. Yapılan kazılarda Mitanni uygarlığa ait bir kent bulundu. Dünya Zaktuki kentini konuşuyor. Bizim gündemimiz ise malum.

Anadolu’da Hititlerin olduğu dönemde Mezopotamya’da da Mitaniler vardı. yani üç bin 500- 4 bin yıl önceden söz ediyoruz.

Önce baraj sularından başlayalım… Irak dünyada küresel ısınmanın sancısını çeken ülkelerin başında geliyor… Güney’de Basra’da çağları aşan bir kuraklık yaşanıyor. Kuzey’de de yağış az, üstelik Basra’ya buradan su pompalanıyor… Tarihi buluntuların çıkmasını sağlayan da küresel ısınma oldu.

Burada Alman ve Iraklı arkeologlar kazılarını 10 yıldan beri sürdürüyorlardı. karşılarında bir kentin surlarını görünce şaşırdılar, kazıları hızlandırıldı, çünkü Dicle sularının yükselme ihtimali vardı.

Kısa bir zamanda, araştırmacılar kenti büyük oranda haritalamayı başardı. Burası antik Zaktuki kentiydi. Asıl büyük olay ise çivi yazısı tabletten meydana gelen bir arşivi barındıran Asur dönemine ait seramik kapların keşfedilmesiydi.

Harfler içeriyor olabilecek kimi kil tabletler, hâlâ kilden yapılma zarflarında duruyorlar. Uzmanlara göre,  “pişirilmemiş kilden yapılan çivi yazısı tabletlerin su altında onca yıl sağlam kalması neredeyse bir mucize”

Mitanniler milattan önce 1200’lü yıllarda hüküm sürmüşler. Komşularıyla bir barışmışlar, bir savaşmışlar(bu durum Ortadoğu’nun genlerinde var demek ki!)

Sonra tarihten silinen kavimler topluluğuna onlar da katılmış. Asur hakimiyetine girmişler… Bu uygarlığın kenti sular çekilince çıktı dedik ya, geldik zurnanın zırt dediği yere…

ORTADOĞU’DA SU SORUNU

Ortadoğu’da su sorunu çok eskilere dayanıyor. İşin uzmanları yılarca uyardılar… “Ortadoğu’da savaşlar petrol değil su yüzünden çıkacak” şeklindeydi bu uyarılar…

Küresel ısınmanın en fazla hissedildiği ülkelerden biri olan Irak; susuz kalınca, çareyi Türkiye ve İran’ı suçlamakta buldu. Petrolünün yanı sıra suyunu da har vurup harman savuran Irak, işi o boyuta götürdü ki; “Ticari ilişkilerimizi keseriz” diyerek üst perdeden açıklama yaptı. Açıklamayı yapan da Irak Parlamentosu Birinci Başkan Yardımcısı Hakim El Zamili idi.

Hakim El Zamili’ye göre, Türkiye Dicle ve Fırat sularının yüzde 80’i kesiyor, sadece yüzde 20 oranında suyu Irak topraklarına bırakıyor. Irak su ihtiyacının tamamının bu nehirlerden karşılıyor, nehirlerin ülke içindeki bölümünde su seviyesi yüzde 60’a kadar düştü.

Türkiye ve İran ile 36 milyar doları bulan ticaret hacmine ulaştıklarını anlatan Zamili, Irak’a su verilmemesi durumunda ticari ilişkilerin gözden geçirileceğini belirtiyor. Ancak çuvaldızı Türkiye ve İran’a batırırken, kendilerine iğne bile değdirmiyor.

İSRAİL ÖRNEĞİ

Yıllarda petrolünü silahlanmaya harcayan, ülkesini savaşlara sokan Saddam yönetimi su ve toprak kullanımı konusunda yatırımı yapmadı. Irak’ta bu sorun devam edip gidiyor…Diğer Ortadoğu ülkeleri de benzer sorunları yaşıyor… İsrail hariç…

İsrail susuz çölleri yeşertti… Nasıl mı? Örnek Arava bölgesi… İsrail burayı ağaçlandırdı. Kavundan karpuza, üzümden hurmaya, domatesten biber patlıcana kadar her şeyin yetiştirildiği çiftliklerde üretilen ürünlerin yüzde 90’ı Avrupa ve Amerika pazarına ihraç ediliyor.

Sadece bu bölgede 800 bin ton yaş sebze ve meyve üretiliyor. Güneş enerji panellerinde üretilen elektrikle çıkarılan su arıtılarak tarım kullanılıyor. Her bir güneş enerjisi panelinin, günlük ürettiği elektrik enerjisi ile 3 bin litre tuzlu su arıtılıyor. Sulamanın tamamı ise damla sulamayla gerçekleştiriliyor, vahşi sulama yok. Buna da artık şapka çıkarılmazsa…

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 17 Temmuz Haziran 2022

Yazarın Tüm Yazıları

Bilim insanları, küresel ısınmanın 2070’e kadar insanlar ve hayvanlar arasında 4 bin virüsün yayılmasına neden olacağı tespitinde bulundu.

Yeni bir araştırma, küresel ısınmanın hayvan türleri arasında yeni virüslerin yayılmasına neden olacağını ve ortaya çıkacak bulaşıcı hastalıkların, hayvanlardan insanlara sıçraması riskini artıracağını ortaya koydu.

“Nature” dergisinde yayımlanan araştırma, iklim değişikliğinin hastalıkların memeliler arasında bulaşması üzerinde nasıl bir etkisi olabileceğini inceledi.

Bilim insanları küresel ısınmanın 3 binden fazla memeli türünü göçe zorlayacağını ve bu türlerin birbirleriyle karşılaşmalarının 2070’e kadar 4 bin virüsün yayılmasına sebep olacağını belirtti.

Araştırmada, bu karşılaşmaların yüzde 90’ının yarasalar vasıtasıyla olacağı ve çoğunun Güneydoğu Asya’da gerçekleşeceği ifade edildi.

Türlerin karşılaşmalarının nerede olacağını tahmin etmek için bilgisayar modellemesi kullanıldı.

Araştırmanın yazarlarından Greg Albery, bu virüslerin her birinin hayvan sağlığını etkileme ve insanlar arasında da yayılma ihtimali olduğunu söyledi

Araştırmanın yazarlarından Greg Albery, bu virüslerin her birinin hayvan sağlığını etkileme ve insanlar arasında da yayılma ihtimali olduğunu söyledi.

Albery, 4 bin virüsün yayılmasının COVID-19 salgını boyutunda yeni salgınlar anlamına gelmediğinin altını çizdi.

Yeni Zelanda’nın Güney Adası’nda karaya vuran 36 balinadan 31’inin telef olduğu, hayattaki 5 balinayı kurtarma çalışmalarının devam ettiği açıklandı

Radyo Yeni Zelanda’nın haberine göre, ülkenin Güney Adası’ndaki Farewell Spit koyunda, perşembe günü 36 pilot balina, henüz belirlenemeyen nedenle karaya vurdu.

Bölgeye ulaşan Koruma Departmanı ekiplerinin, hayatta kalan 5 pilot balinayı yeniden yüzdürmeye çalıştığı bildirildi.

Bir vatandaşın telefonla araması sonucunda durumdan haberdar olduklarını belirten Koruma Departmanı Operasyon Müdürü Dave Winterburn, ekiplerin hayatta kalan 5 balinaya bakım sağladığını, ancak “balinaların bir süredir suyun dışında olduğunu” söyledi.

Ekipler bölgeye ulaştığında balinalardan 31’inin ölmüş olduğunu hatırlatan Winterburn, bölgede sık yaşanan karaya vurma nedeninin bilinmediğini sözlerine ekledi.

Yeni Zelanda’da pilot balinaların en fazla karaya vurduğu yer olarak bilinen Golden Bay Körfezi’nin bir kısmını oluşturan Farewell Spit koyu, denize yarım daire şeklinde 26 kilometre uzanıyor.

Koydaki en yüksek sayılı olay yaklaşık 700 memelinin karaya vurmasıyla Şubat 2017’de gerçekleşmiş, 300’den fazla balina telef olmuştu.

Yeni Zelanda kara sularındaki en yaygın balina türü olan ve boylarının 6 metreye kadar ulaştığı bilinen pilot balinalar, toplu karaya vurmalarıyla dikkati çekiyor.

Balinaların toplu karaya vurma nedenleri henüz belirsizliğini korurken, söz konusu memelilerin neden özellikle Farewell Spit’te sık sık karaya vurduklarını araştıran bilim insanlarının çalışmaları devam ediyor.