Kıyı hattında hızlı ilerleyiş

Habere göre Husiler cuma günü erken saatlerde, uluslararası alanda tanınan Yemen hükümetine bağlı güçler karşısında hızla ilerleyerek kıyıdaki son yerleşimleri aldı. Grup, Aden Körfezi’ni Kızıldeniz’e bağlayan Bab-ül Mendeb Boğazı’ndaki adalara da yöneldi.

Al Jazeera muhabirlerinin aktardığı bilgilere göre Husi savaşçıları perşembe şafak vakti El-Muha’ya, diğer adıyla Mocha’ya ulaştı; ardından kıyı açığındaki adaları ele geçirmek üzere denize açıldı. Yemen hükümeti kaynakları da savaşçıların Bab-ül Mendeb kıyısındaki Zubab kasabasına vardığını bildirdi.

Hükümet güçlerinin çekilmesinin ardından silahlı grupları taşıyan teknelerin, boğazın ortasında bulunan Meyyun Adası’na —Perim olarak da biliniyor— ulaştığı belirtildi. Sana merkezli Yemen Press Agency ise Husilerin boğaza hâkim konumdaki El-Ömeri kampını ele geçirdiğini öne sürdü.

Boğazın kontrolüne ilişkin resmî teyit yok

Bir Yemen hükümeti kaynağı, Husilerin Bab-ül Mendeb bölgesini ele geçirmeyi tamamladığını AFP’ye söyledi. Bununla birlikte Al Jazeera’nın Sana’dan bildirdiğine göre Husi yönetimi, boğazın kontrol edildiğine ilişkin henüz resmî bir açıklama yapmadı.

Bab-ül Mendeb neden kritik?

Bab-ül Mendeb, Kızıldeniz’in güney kapısı ve Süveyş Kanalı’na uzanan güzergâhın kritik geçidi olmuştu. Suudi petrolünün Hürmüz’den geçmeden Avrupa’ya taşınmasına imkân veren rota, ABD ile İran arasındaki savaş başlamadan önce küresel enerji sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalara karşı başlıca alternatiflerden biri hâline gelmişti.

Husiler daha önce Kızıldeniz’deki gemileri hedef alan bir kampanya yürütmüş, bu nedenle bölgedeki trafik belirgin biçimde azalmıştı. Grup, İran’la ittifak hâlinde olduğunu belirterek yılın başlarında ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşa tepki olarak Kızıldeniz’deki gemilere ve Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetine yönelik saldırılarını yeniden başlatmıştı.

Bölgedeki tırmanışın ekonomik yansımaları da görünür hâle geldi. Al Jazeera’ya göre gelişmeler sırasında ABD’de motorinin ortalama galon fiyatı 6 doların üzerine çıkarken petrol fiyatları, mayıs ortasından bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerinde haftalık kapanışa yöneldi. Haber ayrıca Husilerin Yemen’in batısının büyük bölümünü kontrol ettiğini ve son ilerleyişin İran ile ABD arasındaki çatışmanın bölgeye yayılma ihtimalini güçlendirdiğini kaydetti.

Kızıldeniz’in Hürmüz’ü

“Gözyaşı Kapısı” olarak da anılan Bab-ül Mendeb, Arap Yarımadası’ndaki Yemen ile Afrika kıyısındaki Cibuti ve Eritre arasında yer alıyor ve Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlıyor. Kuzeyinde Süveyş Kanalı’na uzanan hat, Körfez’den Akdeniz’e taşınan ham petrol ve yakıt ile Asya yönlü emtia için başlıca güzergâhlardan biri. İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini hedef alması, Suudi Arabistan başta olmak üzere Körfez üreticilerinin Kızıldeniz çıkışına bağımlılığını artınca Bab-ül Mendeb Hürmüz kadar önem kazanmıştı. Buradaki trafik de aksarsa dünya enerji ve ticaret akışı ciddi krizlere gebe olacak.

Moka Hamlesi, Boğaza Bir Adım Daha

Yemen hükümeti yanlısı askeri kaynaklar, Husilerin tarihi Moka limanını ele geçirdiğini ve stratejik Haniş Adaları’na saldırılar düzenlediğini bildirdi. Hükümet güçleri, boğazın tam üzerinde ve Perim Adası’nın karşısında bulunan Zübab’a doğru çekilirken, Zübab ile Perim’in denetiminin geçit üzerinde fiili hâkimiyet kurulmasında belirleyici olduğu kaydedildi. AP’ye konuşan kent sakinleri de Husilerin Moka’ya girdiğini, kavşaklara yayıldığını ve kente uzanan yolların kapatıldığını aktardı; AP bu iddiaları bağımsız olarak doğrulayamadı. Limanın kaybı, yalnızca gemi trafiğini değil, gıda ve insani yardımın Yemen’e ulaştığı önemli bir kapıyı da tehlikeye soktu.

On Yılı Aşan Çatışmanın Yeni Safhası

Yemen’de İran destekli Husiler, 2014’te kuzeydeki dağlık bölgelerinden ilerleyerek Sana ve Yemen’in geniş kesimlerini ele geçirmiş; Suudi Arabistan da ertesi yıl uluslararası tanınmış hükümeti desteklemek üzere savaşa girmişti. Yaklaşık 150 bin kişinin ölümüne ve büyük bir insani krize yol açan çatışmalar, 2022’deki Birleşmiş Milletler aracılı ateşkesle büyük ölçüde durmuş; kalıcı siyasi uzlaşma sağlanamadığı için son çatışmalar ülkeyi yeniden topyekûn savaşa sürükleme riski yaratmıştı.

Trump: Savaş Ara Seçimlerden Sonra Bitecek

Bölgede bu son gelişmenin yanı sıra Trump’tan bir öngörü ortaya atıldı. ABD Başkanı Trump, İran’la savaşın 3 Kasım’daki ara seçimlerin hemen ardından sona ereceğini öne sürdü. Tahran’ın oylamayı etkilemek amacıyla çatışmayı uzattığını savunan Trump, “Seçimden hemen sonra savaşın biteceğini düşünüyorum; çünkü daha fazla dayanamazlar” dedi. Altı aylık savaşın ve yükselen yakıt fiyatlarının kamuoyu desteğini rekor düzeyde düşürdüğü belirtilirken Trump, İran’ın Natanz yakınlarındaki derin tünel komplekslerinin bulunduğu Pickaxe Mountain adlı nükleer bağlantılı tesise saldırı ihtimalini de yeniden gündeme getirdi. Reuters, Trump’ın daha önce de savaşın sona ermesi için tarihler verdiğini hatırlattı.

Kızıldeniz’de Yemen’deki İran yanlısı Husilerin vurduğu Rubymar adlı gemi, 12 gün boyunca su aldıktan sonra battı.

Belize bayraklı Birleşik Krallık kayıtlı gemi Bab el Mendep Boğazı’nda 18 Şubat günü  Yemen’deki iç savaşın taraflarından Husilerin saldırısına uğramıştı. Husiler, İsrail’in Gazze’ye saldırılarından sonra dünyanın en önemli ticari su yollarından biri olan Kızıldeniz-Suveyş Kanalı güzergahındaki gemilere İHAlar veya füzelerle saldırı yapmaya başlamıştı.

Yemen’de uluslararası kabul gören yönetimin yetkilileri geminin battığını teyit ettiler.

2015’ten bu yana Suudi liderliğindeki bir koalisyon tarafından desteklenen Yemen’in sürgündeki hükümeti, zaten su alan Rubymar’ın 1 Mart Cuma günü geç saatlerde fırtınalı hava nedeniyle battığını söyledi. Gemi, saldırıdan sonra 12 gün boyunca terk edilmiş haldeydi ancak gemiyi güvenli bir limana çekmek için hazırlık yapılmıştı.

Rubymar’ın yükü gübreydi. Ayrıca gemiden yakıt sızıntısı da oldu.

ABD, Kızıldeniz’de Husilere karşı bir operasyon sırasında kaybolan iki komandosunu ölü olarak ilan etti.

İki komando, Kızıldeniz’de Husilere İran yapımı silah parçaları taşıdığı belirlenen bir tekneye operasyon yapmakla görevlendirilmişti. Askeri yetkililerce medyaya verilen bilgiye göre, komandolardan biri sert hava koşullarında tekneye çıkarken denize sürüklendi; diğeri de kurtarmak için onun peşinden gitti.

Olay 11 Ocak günü meydana gelmişti. O günden bu yana ABD, Japonya ve İspanya donanmasından birimler oşinograflar ve meteorologların da yardımıyla 54,389 kilometrekare alanda araştırma yapıyorlardı.

ABD Merkez komutanlığı artık bu aşamada komandoların bedenlerini bulmayı amaçladıklarını bildirdi.

ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin da sosyal medyadan iki komando için taziye mesajı yayımladı.

Marshall Adaları bayraklı ABD’ye ait bir kuru yük gemisi Yemen’in güney kıyıları açıklarında Aden Körfezi’nde füzeyle vuruldu.

Britanya denizcilik güvenliği firmalarından Ambrey tarafından yapılan açıklamaya göre, kuru yük gemisi iskele tarafından isabet aldı. Geminin güvertesinde yangın çıktı. Şilep çok hasar almadı; yaralanan da olmadı.

Güvenlik kuruluşuna göre, olay ABD ve Britanya’nın Yemen’deki Husi hedeflerine yaptığı saldırılara karşı bir misilleme.

İsabet alan geminin İsrail’le bir bağlantısının olmadığı belirtiliyor.

Kızıldeniz-Suveyş Kanalı güzergahını kullanan ticari gemiler, Kasım 2023’ten itibaren Husilerin Hamas’a destek vermek amacıyla yaptığı saldırılara maruz kalıyordu. ABD ve Birleşik Krallık bu süreç üzerine peş peşe iki harekatla Husi hedeflerine saldırı yapmıştı.

Bu arada Husilerin yönettiği Al Masirah TV, isyancı grubun deniz kuvvetlerinden bir kaynağa atıfta bulunarak, İsrail’le bağlantılı olmayan ticari gemileri hedef alınmayacaklarını duyurdu. Habere göre, Husiler Kızıldeniz, Arap Denizi ve Bab el-Mendeb Boğazı’nda “İsrail gemileri veya işgal altındaki Filistin limanlarına gidenler hariç” “seyrüseferin güvenli olduğunu” belirtiyorlar.

Kızıldeniz’de Bab El Mendep Boğazı’nda Yemen’deki İran yanlısı Hutilerin petrol tankerleri başta olmak üzere ticari gemilere drone veya füzelerle saldırıları ham petrol nakliyesine sekte vuruyor. Küresel emtia piyasalarında ve başat ekonomilerde endişe var. ABD bölgede yeni bir uluslararası operasyon için harekete geçti.

Dünyanın en büyük deniz nakliye firması Maersk şirketi, Kızıldeniz ve Suveyş Kanalı güzergahındaki seferleri durdurdu. Maersk gemileri Avrupa’ya ulaşmada Afrika kıtasının güneyindeki Ümit Burnu’ndan dolaşacak. Bu durum yolun 6,500 kilometre, taşıma süresinin de 10 gün uzaması ve nakliyede ciddi maliyet artışı anlamına geliyor.

Yemen’deki iç savaşın taraflarından İran yanlısı Huti güçleri, İsrail-Hamas savaşı gerekçesiyle İsrail’e taşımacılık yapan gemilere drone veya balistik füzelerle saldırmaya başlamıştı. Bu saldırılarda İsrail’le alakası olmayan gemiler de hedef olmuştu.

Bir süre önce küresel petrol devlerinden BP, Huti tehdidi nedeniyle Kızıldeniz’den nakliye operasyonlarını askıya aldığını açıklamıştı. Maersk ve BP’nin yanısıra irili ufakla birçok armatörlük firması Bab el Mendeb Boğazı- Suveyş Kanalı güzergahını kullanmayı durdurmuş durumda.

Olaylar ve sonuçları küresel ham petrol fiyatlarının en düşük olduğu sırada meydana geldi. Küresel ham petrol referans değeri Brent petrolün varil fiyatı 78 dolara kadar düşmüş durumdaydı. Son gelişmeler ham petrol fiyatında %1’lik bir artışa neden oldu. Analistler sorun devam ederse ham petrol fiyatlarının daha da artacağından eminler.

Kızıldeniz güzergahı sadece ham petrol nakliyesi açısından önem taşımıyor; dünyadaki ticari nakliyenin %12’si Kızıldeniz ve Suveyş Kanalı güzergahından yapılıyor. Bu güzergahtan nakledilen malların yıllık toplam değeri 1 trilyon dolara ulaşıyor.

ABD YENİ BİR ULUSLARARASI OPERASYON KURUYOR

Durum, ABD’yi harekete geçirdi ve Birleşik Devletler Kızıldeniz güzergahındaki gemileri korumak için yeni bir uluslararası operasyon başlattı. Birleşik Krallık, Kanada, Fransa, Bahreyn, Norveç ve İspanya savaş gemileriyle operasyona katılacaklarını açıkladılar. ABD’nin 2 savaş gemisi bölgede ticari nakliyeyi korumak için görev yapıyor.