(Boğaziçi’nin Kaybolan Değerlerinden İki Mücevher)

1960’larda Şehir Hatları’nın Boğaziçi’nin bazı semtlerine yapılan vapur seferleri yolcu azlığından dolayı iptal edildiğinden Tarabya ve Kireçburnu Vapur İskeleleri bulundukları konumlardan kaldırılmıştı.

Kireçburnu İskelesi konumu nedeniyle Poyraz ve Karayele karşı korunaksız idi. Vapurların yanaşmalarında sert havalarda sorunlar yaşanırdı. Ancak Boğaz vapurlarının eski deneyimli kaptanları hava durumlarını, rüzgârları, denizdeki ters akıntı ve anaforları çok iyi bilirler, her türlü koşulda vapurları ustaca manevralarla iskeleye yanaştırıp kaldırır, yolcuları güvenle iskeleden iskeleye taşırlardı…

Toprak – arsa tapuları İBB’ne ait olması gereken bu tarihî iskelelerin yerlerinde günümüzde ne yazık ki yeller esiyor. İsterseniz şimdi bu eskiden var olan iskelelerin tam olarak konumlarını belirlemeye çalışalım…

Tarabya Vapur İskelesi’nin son konumu günümüzde Büyük Tarabya Oteli’nin önüne gelirken Tarabya Koyu’nun kuzey ağzına yakın bir mevkide, günümüzdeki “Tarabya İskele” tabelasını taşıyan otobüs durağının önünde idi…İskelenin bulunduğu yer İBB İsPark Tekneparkı (Marinası) içinde kalıyor…

Kireçburnu Vapur İskelesi’nin konumu Kefeliköy Suyu Çeşmesi’nin bulunduğu yerin önlerinde,  Büyükdere – Çayırbaşı Kavşağı’na yakın sahilde bulunuyordu. İskelenin 1960’larda çekilmiş siyah beyaz fotoğraflarında arka planda görülen kuleli ahşap köşk günümüzde Kireçburnu-Büyükdere arasındaki Boğaz Sahil Yolu Haydar Aliyev Caddesi’nin kara tarafında bulunuyor…İskele İBB tarafından kaldırılarak yerine Sahil Parkı yapılmıştı…

YENİKÖY İSKELESİ’NDEN BÜYÜKDERE İSKELESİ’NE KADAR YOK OLAN İSKELELER 

(Eser Tutel Ağabeyimin sözleriyle)

“Boğaziçi’nin en önemli iskelelerinden biri de Yeniköy iskelesi idi, Şirket-i Hayriye zamanında aktarmalar hep bu iskeleden yapılırdı. Köprü’deki, hatta öteki iskelelerde iskele görevlisi sürme kapıyı açarken binenlerin şaşırmamaları için en yüksek sesiyle bağırarak onları uyarırdı: “Aktarmalar Yeniköy’deeen!” diye…

Boğaz postasını yapan vapur Rumeli kıyısı boyunca iskelelere uğraya uğraya yukarı çıkarken, Kanlıca, Çubuklu, Paşabahçe, Beykoz ve Kavaklar gibi Anadolu yakası iskelelerine çıkacak yolcular Yeniköy’de iner, kendilerini karşı kıyıya götürecek vapuru beklerlerdi. Aktarmalar için sanıyorum, yolculardan fiyat farkı alınmazdı. Vapur hemen gelirse ne âlâ; ama bazen gecikir, o zaman da yolcular sabırsızlanarak söylenmeye başlarlardı. Sanıyorum, 50’li yıllarda eskiden beri uygulanagelen bu aktarma sisteminden vazgeçildi, böylece iskele üzerindeki o tatsız beklemelere de son verildi.

Evet, Tarabya ve Kireçburnu… Bu iki iskeleye de 1960’lı yıllardan sonra vapur uğramaz oldu. Tarabya iskelesi, yanı başında kale gibi yükselen Büyük Tarabya Oteli’nin plajı haline getirildi; yolcu çıkış mahalli, birkaç yıl daha yaygısını yere, tahtaların üzerine yayıp güneşlenen hanımlara, beylere hizmet etti. Sonra, o şirin iskele de kendini sökücülerin ellerinden kurtaramadı; tıpkı, bir sonraki, Boğaz’ın belki de en sert iklimli semti olarak bilinen Kireçburnu’ndaki kardeşi gibi…

Büyükdere İskelesi de, Arnavutköy İskelesi gibi hem var, hem yok. Eski Büyükdere İskelesi büyük, kırmızıya çalar rengiyle dikkati çeken, önü kemerli, büyük bir kagir yapıydı. Ama sahil boyunca kazıklı yol geçirilip de denizden içerde kalınca yolun önüne yeni bir iskele binası inşa edilmesi mecburiyeti doğdu. Onarılıp restore edilen eski iskele binası 1994 yılının Eylül ayında satışa çıkarıldıysa da satılamadı…”

Eski Bir Kaynakta Kireçburnu- Büyükdere civarındaki İmar Faaliyetleri hakkında bilgi:

M. Cemal BEŞKARDEŞ  

Sandalımız Ayvansaraylı Süleyman Usta’nın özenerek imâl ettiği, İnebolu’nun kestane ağacından yapılmış, yarım aynalı, livarlı, fevkalâde dengeli Boğaz Tipi, 5 m boyunda bir balıkçı teknesiydi. Sandalımızın kıçına taktığımız Seagull marka 5 (HP) beygir gücündeki motorumuz sandalımıza iyi uyum sağlamış olduğundan balık avcılığımızda hiç bir zaman sorun yaratmaz, ağır yol, yarım yol gibi hız ayarlarımızı suların akıntısına göre rahatlıkla yapardık…

Balık avlanma teknikleri, Boğaz’ın avlak yerleri ve çeşitli takımların yapımında öncülerimiz, hocalarımız arasında Yeniköylü kıdemli balıkçılar ve Bebekli Fikret Nigâr Beyefendi en başta gelirdi…Özellikle muhtelif boylardaki, özel tasarımlı yerli/ithal kaşıklarla ve yeni avlanmış zargana yemleri takmış olduğumuz uzun oltalarla Yeniköy Çakarı civarında gündüzleri yaptığımız avlarda balığın bol olduğu günlerde sandalımız lebalep balıklarla dolar, biz de hem harçlığımızı doğrultur hem de konu komşuya, fakir fukaraya boy boy lüferler ikram ederdik…

Yeniköy Çakarı, Boğaz’ın karşılıklı iki yakasındaki Yeniköy ile Beykoz arasında 90 derecelik bir açıyla dönemeç yapan, ters akıntılı ve bol anaforlu bir konumunda bulunan, gemilerin seyir güvenliği yönünden dünyanın en riskli yerlerinden biri sayılan sığlık bir plato formasyonudur…Burası gençlik yıllarımda Boğaziçi’nde lüferlerin 4 mevsim en bol olduğu, yemlendiği, avlandığı özel bir bölge idi…

Buralarda 1960’lı yıllarda birkaç kez tanık olduğum müthiş bir doğa olayını aşağıda kısaca anlatmak istiyorum:

Bir Eylül sabahı gün ışımadan önce Çakar Feneri civarında oltalarımızı hazırlamış, motorun hızını ayarlamış, avcılığa başlamak üzereydik…

Yeniköy önlerindeki platonun dibine kadar sular pırıl pırıl berraktı, denizin içindeki en ufak cisimleri ve balıkların hareketlerini rahatlıkla izleyebiliyorduk…

Bir anda denizin orta sularında Beykoz tarafından Yeniköy açıklarına doğru yaklaşmakta olan yoğun torik ve palamut sürülerinin üzerine doğru Çakar Feneri çevresinde mevzilenen kofana ve lüfer gruplarının zıpkın hızıyla saldırıya geçtiklerini gördüm…

O anda farkına vardığım her balıkçının sıkça rastladığı canavar balıklardan lüferlerin sıradan saldırılarından biri olamazdı. Burada sözünü ettiğim deniz muharebelerinde belki onbinlerce torik ve palamutların oluşturduğu muazzam yoğunlukta sürülerin arasına ansızın dalan binlerce kofana ve lüferlerin saldırgan kıtalarının kapışmasını ve denizin göz alabildiğince geniş alanda bir kan akıntısı halinde akarken kızıla boyandığı müthiş bir doğa olayını anlatıyorum…

Kaşla göz arasında geçen bir sürede Çakar civarında denizin içi kıpkırmızı oluverdi…O zamanlar cep telefonları olmadığından bu görkemli doğa olayını maalesef görüntüleyemedik…

Bir süre sonra denizin yüzeyine çıkan, bedenlerinin çeşitli yerleri kopmuş, yaralı ve ölü torik ve iri palamutlardan yenebilecek durumda olanlarını kepçeyle toplamaya başladık…İri torikleri lâkerda malzemesi yaptık…

İlerleyen saatlerde canavar kofana ve iri lüferler karınlarını iyice doyurmuş olduklarından pek fazla av vermediler…

Lüferlerin canavarlıklarını bilirdik ama bu çapta bir olayı canlı olarak yaşamakla görgü ve bilgi dağarcığımız müthiş zenginleşti…

Hey gidi günler hey!..

Mehmet Cemal Beşkardeş