ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli kriz, klasik bir diplomatik anlaşmazlıktan çok, karşılıklı maksimum baskı stratejilerinin çarpışmasına işaret ediyor.

Tarafların mevcut pozisyonları, kısa vadede bir uzlaşıdan ziyade kontrollü gerilim ihtimalini güçlendiriyor.

Temaslar “bir adım ileri, iki adım geri” ritminde ilerlerken, masanın kurulup kurulamayacağı belirsizliğini koruyor.

Barış için ısrarcı bir söylem kullanan Donald Trump’ın ateşkesi uzatma kararı, ilk bakışta tansiyonu düşürme hamlesi gibi okunabilir. Ancak eş zamanlı sürdürülen ekonomik ve lojistik baskılar, bu adımın diplomatik bir jestten çok stratejik bir manevra olduğunu düşündürüyor.

İran cephesinde ise strateji daha farklı bir zemine oturuyor.

Asimetrik karşılıklar ve şartlı diplomasi, Tahran’ın temel yaklaşımı haline gelmiş durumda. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol vurgusu ve yaptırımların kaldırılmasını ön koşul olarak öne sürmesi, müzakere alanını yeniden tanımlama çabası olarak okunabilir.

Bu yaklaşım, İran’ın doğrudan taviz vermek yerine pazarlık alanını genişletmeye çalıştığını gösteriyor.

Vashington’un mevcut yaklaşımı çoğunlukla “önce taviz, sonra müzakere” çizgisine işaret ederken, Tahran’ın tutumu bunun tersine konumlanıyor: önce baskılar kalkmalı, ardından masa kurulmalı.

Bu iki pozisyon arasındaki mesafe, krizin gerçek kilit noktasını oluşturuyor.

Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, bu nedenle yalnızca bir coğrafi geçit değil; aynı zamanda politik ve psikolojik bir eşik.

İran’ın boğaz üzerindeki kontrol iddiası ile ABD’nin serbest geçiş ısrarı, teknik bir deniz hukuku tartışmasının ötesine geçiyor. Bu ise, sahada “kuralları kimin belirleyeceği” sorusunu gündeme getiriyor.

İşin daha karmaşık tarafı ise güven sorunu. İran içinde karar alıcı yapı parçalı; siyasi liderlik ile Devrim Muhafızları arasında ton farkı belirgin. Sahada daha sert, masada daha temkinli bir çizgi öne çıkıyor.

Sahadaki gelişmeler de diplomatik süreci sürekli kırılganlaştırıyor. Umman açıklarında gerçekleştiği öne sürülen saldırılar ve karşılıklı sert açıklamalar, tarafların askeri seçenekleri tamamen dışlamadığını gösteriyor. Bu durum, düşük yoğunluklu çatışma ile diplomasi arasında gidip gelen hibrit bir kriz dinamiği yaratıyor.

ABD tarafında ise seçim atmosferi ve iç politika dinamikleri, dış politika hamlelerini doğrudan etkiliyor. Böyle bir tabloda verilen sözlerin ne kadar bağlayıcı olacağı başlı başına bir soru işareti.

İslamabad merkezli görüşme trafiğine ilişkin çelişkili açıklamalar da güven eksikliğinin açık bir göstergesi. “Heyet geldi/gelmedi” tartışmaları, diplomatik sürecin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor.

Bugün gelinen noktada asıl mesele; hangi tarafın belirsizliği daha uzun süre taşıyabileceğidir. Çünkü bu kriz, askeri üstünlükten çok “zamanı yönetebilme” kapasitesine dayanıyor.

Kısa vadede kalıcı bir anlaşmadan çok, geçici ve kırılgan uzlaşıların öne çıkması daha olası görünüyor. Ancak oyunun kazananını, sahadaki güç dengesi değil, belirsizliği kimin daha iyi yönettiği belirleyecek.

Son sözse, Diplomasi mi ağır basacak, tırmanış mı?

İsmet HERGÜNŞEN

İslamabad Görüşmelerinin Ayrıntıları ve Heyetler

Beyaz Saray Basın Sekreteri Karoline Leavitt tarafından yapılan açıklamaya göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’den oluşan üst düzey heyet, Cumartesi sabahı Pakistan’a gitmek üzere yola çıktı. Washington tarafı, İran’ın talebi üzerine bu yüz yüze görüşmenin planlandığını ve somut bir ilerleme kaydedilmesini umduklarını bildirdi. İran kanadında ise Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Cuma günü İslamabad’a ulaşarak Pakistanlı mevkidaşı İshak Dar ile bir araya geldi. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagayi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, İslamabad’da ABD’li yetkililerle doğrudan bir görüşme planlanmadığını, Tahran’ın hassasiyetlerinin aracı ülke Pakistan üzerinden iletileceğini vurguladı.

Dokuz Haftalık Savaş ve Diplomatik Çabalar

İki ülke arasındaki gerginlik, yaklaşık dokuz haftadır devam eden ve küresel piyasaları sarsan çatışmaların ardından kırılgan bir ateşkes sürecine girmişti. İki hafta önce yine İslamabad’da düzenlenen ilk tur görüşmelere ABD adına Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğindeki bir heyet katılmış, İran tarafını ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve Dışişleri Bakanı Arakçi temsil etmişti. O dönemki görüşmelerde, İran’ın nükleer programı üzerindeki kısıtlamalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ana anlaşmazlık konuları olarak öne çıkmıştı. Pakistan, 1979 devriminden bu yana iki ülke arasındaki ilk üst düzey doğrudan temasın kurulmasında merkezi bir arabulucu rolü üstlenmişti.

Geleceğe Dair Beklentiler

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Tahran’ın önünde tarihi bir fırsat olduğunu belirterek, “zamanın İran’ın lehine işlemediği” uyarısında bulundu. Başkan Trump ise Cuma günü yaptığı açıklamada, İran’ın ABD’nin taleplerini karşılamaya yönelik bir teklif sunmasını beklediğini ifade etti. 

Görüşmelerin bu turunda, özellikle dünya petrol sevkiyatının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın tamamen trafiğe açılması ve İran üzerindeki ekonomik yaptırımların geleceği masadaki en kritik başlıklar olmaya devam ediyor.

Gemi Krizleri ve Karşılıklı Hamleler

Son 24 saat içinde bölgede tansiyonu zirveye taşıyan bir dizi olay yaşandı:

İran’ın Hamlesi: İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nda uluslararası denizcilik kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle İngiliz bandıralı “Stena Impero” adlı petrol tankerine el koyduğunu duyurdu. İranlı yetkililer, geminin bir balıkçı teknesiyle çarpıştığını ve uyarılara cevap vermediğini iddia ediyor.

ABD’nin Müdahalesi: ABD Başkanı Donald Trump, ABD Donanması’na ait USS Boxer gemisinin, gemiye çok yaklaşan ve tehdit oluşturan bir İran insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı. Pentagon, “savunma amaçlı” bu hamlenin deniz trafiğini korumak için yapıldığını vurguladı.

Trump’ın Sert Mesajları: Trump, İran’ın hamlelerini “provokasyon” olarak nitelendirerek, “İran sadece bela istiyor. Biz en kötüsüne hazırlıklıyız ancak onlar çok büyük bir hata yapıyorlar” ifadelerini kullandı.

İran’ın Yanıtı: İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif ise ABD’nin “ekonomik terörizm” uyguladığını belirterek, bölgedeki yabancı askeri varlığın güvenliği artırmak yerine tehlikeye attığını savundu.

Hürmüz Krizi: İran’a Maksimum Baskının Sonucu 

Krizin temeli, 2018 yılında ABD’nin nükleer anlaşmadan (JCPOA) tek taraflı çekilmesi ve İran’a yönelik ağır yaptırımları geri getirmesine dayanıyor. İran’ın petrol ihracatını sıfıra indirmeyi hedefleyen “maksimum baskı” stratejisi, Tahran’ı Hürmüz Boğazı kartını oynamaya itti. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği bu dar su yolu, İran için Batı’ya karşı en güçlü jeopolitik koz haline geldi. Daha önce Fujairah açıklarında tankerlere yapılan saldırılar ve ABD İHA’sının düşürülmesi, bugünkü “Hürmüz Savaşı”nın ayak sesleriydi.

Diplomatik Trafik: İngiltere hükümeti, el konulan gemi nedeniyle acil durum komitesi COBR’u topladı. Avrupalı müttefikler bölgeye ortak bir “deniz koruma misyonu” göndermeyi tartışıyor.

Petrol ve Altında Dalgalanmalar

Hürmüz’deki bu “yeni savaş” piyasalarda sert dalgalanmalara yol açtı:

Petrol: Gerilimin tırmanmasıyla Brent petrol fiyatları varil başına %2’nin üzerinde değer kazandı. Analistler, Boğaz’ın tamamen kapanması durumunda petrolün 100 dolar bandını zorlayabileceğini öngörüyor. Kısa vadede, arz güvenliği endişesi fiyatlarda yukarı yönlü baskıyı sürdürecektir.

Altın: Jeopolitik risklerin artması, yatırımcıları “güvenli liman” arayışına itti. Altın fiyatları son yılların en yüksek seviyelerinde seyrediyor. Savaş riskinin sıcak çatışmaya dönüşme ihtimali, altının ons fiyatını desteklemeye devam edecektir.

Piyasa şu an “bekle-gör” modunda: Eğer diplomatik bir kanal açılmazsa, enerji maliyetlerindeki artış küresel enflasyonu tetikleyebilir. Kısa vadede Hürmüz Boğazı’ndaki her askeri hareketlilik, borsa endekslerinde satış, emtiada ise sert yükseliş olarak karşılık bulacaktır.

Hürmüz’de Yine Kilit Vuruldu

İran, iki haftalık ateşkes sürecinde varılan mutabakatın ABD tarafından ihlal edildiğini savunarak Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını açıkladı. Tahran yönetiminden yapılan resmi açıklamada, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz blokajını kaldırma sözünü yerine getirmediği, bu nedenle stratejik geçiş yolunun güvenliğinin artık garanti edilemeyeceği vurgulandı. İran, Washington’ın “ekonomik savaş” taktiklerini sürdürmesi halinde boğazdaki geçişlerin tamamen durdurulacağını bildirdi.

Hürmüz’ün Stratejik Önemi ve Mevcut Kriz

Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, son haftalarda İran limanlarından kalkan tankerlerin ABD donanması tarafından durdurulup denetlenmesiyle bir barut fıçısına dönüşmüştü.

Geçici ateşkes sürecinde boğazın sivil trafiğe açılması planlanmıştı; ancak İran, limanlarından çıkan kendi gemilerinin hala engellendiğini ve uluslararası sularda taciz edildiğini iddia ediyor.

Trump’ın Mesajının Ayrıntıları

İran’ın sert hamlelerine ve boğazı kapatma kararına rağmen Başkan Donald Trump, Phoenix dönüşü uçakta gazetecilere yaptığı açıklamada iyimserliğini korudu. Trump, “İran tarafıyla birçok konuda el sıkıştık, İran her şeyi kabul etti” diyerek barış anlaşmasının çok yakın olduğunu öne sürdü. Başkan, nükleer malzemenin (zenginleştirilmiş uranyum) ABD’ye nakli gibi en kritik başlıklarda bile mutabakat sağlandığını iddia ederek, sahadaki gerilimi bir “müzakere taktiği” olarak nitelendirdi.

İran “İyi Haberlere” Ne Diyor?

Trump’ın “iyi haberler” olarak nitelediği gelişmeler, İran tarafınca temkinli karşılanıyor. Tahran, uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılmasını kesinlikle reddederken, Washington barış sürecinin önümüzdeki hafta İslamabad’da yapılacak zirveyle taçlanacağını umuyor. Diplomatik kaynaklar, Trump’ın bu iyimser açıklamalarının iç politikaya yönelik bir “zafer ilanı” hazırlığı olabileceğine dikkat çekiyor.

Piyasalar, Petrol Fiyatları ve Hafta Başı Açılış Beklentileri

Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı haberi ve Trump’ın çelişkili açıklamaları, piyasalarda büyük bir belirsizlik dalgası yarattı.

Petrol Fiyatları: Analistler, boğazın kapalı kalmaya devam etmesi durumunda Brent petrol fiyatlarının hafta başı açılışında varil başına %10 ile %15 arasında sert bir yükseliş yaşayabileceği uyarısında bulunuyor.

Piyasa Tepkisi: Yatırımcılar, Trump’ın “iyi haberleri” ile İran’ın “kapalı boğaz” gerçeği arasında yön bulmaya çalışırken, belirsizliğin devam etmesinin altın gibi güvenli limanlara talebi artırması bekleniyor. Hafta başındaki ilk işlemler, Orta Doğu’dan gelecek fiziksel sevkiyat haberlerine odaklanacak. 

Dünya, bir yandan savaşın hız kestiği izlenimine kapılırken, diğer yandan gerçekte hiçbir şeyin bitmediğini görüyor.

Ukrayna Savaşı’nda ibre Rusya Federasyonu’nu işaret ediyor olabilir. Ancak ortada bir zafer yok. Daha doğrusu kazananı belirsiz yıpratıcı bir savaşın ortasındayız.

Kırım dışındaki bölgelerde tam hakimiyet kuramayan Rusya, sahadaki zorluklara rağmen Ukrayna’nın direncini kırabilmiş değil. Bu tablo savaşın neden uzadığını açıkça ortaya koyuyor.

Gelinen noktada manzara ağır. Çatışmaların çıkmaza sürüklendiği bu süreçte, her iki tarafta ölü ve yaralı sayısı milyonlarla ifade ediliyor. Bu, yalnızca askeri bir başarısızlık değil; aynı zamanda insanlık adına büyük bir trajedi.

Öte yandan İran merkezli gelişmelerin Rusya’nın enerji gelirlerine dolaylı katkı sağladığı konuşuluyor. Ancak bu etki, savaşın Rus ekonomisine verdiği zararı gölgelemeye yetmiyor. Savaş uzadıkça, maliyet de giderek daha da derinleşiyor.

Diplomasi cephesinde ise tablo en az savaş alanı kadar karmaşık. 

Putin ile Trump arasında Alaska’da yapılan görüşmeden çıkan muğlak mesajlar, barış umudunu güçlendirmek yerine belirsizliği artırdı. 

Zaten bugüne kadar yapılan görüşmelerden somut bir sonuç çıkmaması da bu umutsuzluğu besliyor.

Avrupa cephesine baktığımızda ise daha da çetrefilli bir durum söz konusu.

Açıkça dile getirilmese de Avrupa’nın bu savaşa dair ne istediği net değil. NATO’yu doğrudan harekete geçirecek bir irade de henüz ortaya konabilmiş değil. Bu durum, Avrupa’yı zor bir tercihin eşiğine getiriyor.

Bir yanda İran meselesinde ABD’ye mesafeli duran bir Avrupa, diğer yanda Ukrayna’yı ayakta tutmak için ciddi kaynaklar harcıyor. Bu ikili tutum, aslında kıtanın stratejik bir kararsızlık içinde olduğunu gösteriyor.

Kiev–Moskova–Vashington hattında ortak bir dil oluşturamayan Avrupa’yı, önümüzdeki dönemde ABD ile ilişkilerinde zorlu bir süreç bekliyor. Üstelik Donald Trump’ın öngörülemez çıkışları, bu denklemi daha da kırılgan hale getiriyor.

Peki, bundan sonra ne olacak?

ABD etkisindeki NATO’nun önceliklerinde Avrupa’nın yeri ne olacak? Daha da önemlisi, Avrupa kendi güvenlik mimarisini yeniden inşa etmeye cesaret edebilecek mi? Bu soruların henüz net bir cevabı yok.

Gerçekçi olmak gerekirse, savaşın kısa vadede sona ermesi zor görünüyor. Rusya’nın geri adım atması da, Ukrayna’nın toprak kaybını kabullenmesi de kolay ihtimaller değil.

Bugün için tek somut çözüm ihtimali, Ukrayna’ya güçlü güvenlik garantileri verilmesi ve NATO üyeliği yolunun açılması gibi görünüyor. Aksi halde bu savaş, uzun yıllar sürebilir ve çok daha fazla can kaybına yol açabilir.

Tarih, çoğu zaman kazananları yazar. Ancak bu savaşta tarihe yalnızca ülkeler değil, teknolojiler de not düşülecek. Yapay Zeka, bu savaşın sessiz ama belirleyici aktörlerinden biri olarak yerini alacaktır.

Son sözse; barış umudu besler mi?

İsmet HERGÜNŞEN

Abluka kararı ve sahadaki mesajlar

ABD yönetimi, ablukayı İran limanlarına giriş-çıkış yapan deniz trafiğini hedefleyen bir uygulama olarak tanımladı. Açıklamalarda, İran’a ait gemiler ile İran limanlarına uğrayan ya da bu limanlardan çıkan ticari gemilerin denetlenebileceği; buna karşılık İran’la bağlantısı olmayan limanlara giden gemilerin seyrüseferinin engellenmemesi hedeflendiği vurgulandı.

Tahran ise ablukayı yasa dışı bir baskı girişimi olarak niteledi ve Körfez’deki komşu ülkelerin limanlarının da risk altına girebileceği uyarısında bulundu. İranlı yetkililerin mesajları, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki güvenlik dengesinin daha kırılgan hale gelebileceğine işaret etti.

Buna rağmen ABD tarafı, İran’la temas kanallarının tamamen kapanmadığını, bir anlaşmaya dönük görüşme zemininin korunmaya çalışıldığını belirtti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de krizin çözümü için diplomatik çabaların sürdüğünü söyledi.

İslamabad görüşmeleri ve krizin tırmanışı

ABD ile İran heyetleri, hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ateşkesin kalıcı hale getirilmesi ve çatışmanın sona erdirilmesi için görüşmüş, ancak görüşmeler, tarafların temel başlıklarda uzlaşamaması nedeniyle somut bir anlaşma üretemeden dağılmıştı.

Süreçte İran, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri sıkı kontrol altına almış; kendi gemileri dışındaki deniz trafiğini sınırlamış ve geçişlerin İran denetimine tabi olacağını duyurmuştu. ABD Başkanı Donald Trump da bu uygulamayı “küresel ticareti şantaj” olarak nitelemiş ve İran’a nükleer silah izni vermeyeceklerini yinelemişti.

Petrol, deniz ticareti ve uluslararası tepkiler

Petrol piyasasında fiyatlar, bir yandan arz kesintisi riskini, diğer yandan da yeniden müzakere ihtimalini tartmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol akışının önemli bir bölümünün geçtiği dar bir deniz koridoru olduğu için, bölgede atılan her adım enerji maliyetlerine doğrudan yansıyor.

Öte yandan bazı NATO müttefiklerinin, ABD ablukasına askeri olarak katılma konusunda mesafeli durduğu; buna karşılık boğazın yeniden güvenli biçimde açılmasına dönük çağrıların öne çıktığı bildirildi. Deniz taşımacılığı şirketleri ve sigorta piyasaları ise risk primlerindeki artış nedeniyle rota, takvim ve navlun planlarını yeniden gözden geçiriyor.

Yeni Bir Dönemin Eşiğinde: “Daha Makul Bir Liderlik”

Beyaz Saray’da gazetecilerin sorularını yanıtlayan Başkan Trump, İran’daki mevcut yönetim yapısının son askeri operasyonlarla birlikte kökten değiştiğini iddia etti. Trump, “Zaten rejim değişikliğini gerçekleştirdik. Önceki radikal kadroları devre dışı bıraktık. Şu an karşımızda çok daha farklı, çok daha makul ve radikallikten uzak bir grup insan var,” diyerek İran liderliğine yönelik beklenmedik övgülerde bulundu.

Trump, İran’ın artık ABD için bir nükleer tehdit oluşturmadığını savunarak, “Önümüzde bize altı ay içinde nükleer silah fırlatacak bir ülke yok,” dedi. Yaptırımlar konusunda da esneme sinyalleri veren Başkan, İran’ın masaya getirdiği yeni önerilerin ardından ekonomik kısıtlamaların kaldırılabileceğini ima ederek şu ifadeleri kullandı: “Eğer bu iş birliği devam ederse, İran halkının ve ekonomisinin üzerindeki yükleri konuşmaya hazırız. Onlarla birlikte çalışacağız ve bu süreci harika bir noktaya taşıyacağız.”

“Medeniyeti Yok Etme” Tehdidinden Ateşkese

Bu diplomatik manevra, bölgenin tarihindeki en karanlık gecelerden birinin hemen ardından geldi. Sadece 24 saat öncesine kadar Başkan Trump, Tahran yönetimine yönelik tarihin en sert ültimatomunu vermişti. Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımlarda, İran’ın taleplerini kabul etmemesi durumunda “koca bir medeniyetin bu gece yok olacağını ve bir daha asla geri gelmeyeceğini” belirterek dünyayı nükleer bir savaşın eşiğine getirmişti.

Gerginliğin merkezinde, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve küresel enerji arzını felç etmesi yatıyordu. ABD ve İsrail’in İran altyapısına yönelik ağır hava saldırıları sürerken, Hürmüz Boğazı’ndaki düğümün çözülmesi için yürütülen gizli diplomasi sonuç vermişti. Pakistan’ın arabuluculuğuyla sağlanan ve İran lideri Mücteba Hamaney’in de onay verdiği belirtilen ateşkes anlaşmasıyla, boğazın yeniden trafiğe açılması ve gemi geçişlerinden İran ile Umman’ın belirli ücretler alması konusunda mutabakata varılmıştı. Pentagon’un devasa bir bombardıman hazırlığı içinde olduğu bir sırada gelen bu ani geri adım, bölgedeki askeri hareketliliği bir nebze olsun dindirdi.

Piyasalarda Trump Baharı: Türkiye ve Küresel Tepkiler

Ateşkes ilanıyla birlikte küresel piyasalar derin bir nefes aldı. Savaş tehdidiyle rekor seviyelere tırmanan petrol fiyatları, Trump’ın “birlikte çalışacağız” açıklamasının ardından hızla gerilemeye başladı. ABD borsaları kayıplarını geri alırken, risk iştahı yeniden arttı.

Türkiye piyasaları da bu son gelişmelere olumlu tepki verdi. Orta Doğu’da bir nükleer savaş ihtimalinin ortadan kalkmasıyla Türk lirası, dolar karşısında değer kazandı. Borsa İstanbul, özellikle enerji maliyetlerinin düşeceği beklentisi ve bölgesel ticaretin yeniden canlanacağı umuduyla günü %4’ün üzerinde bir yükselişle kapattı. Ekonomistler, Türkiye’nin komşusundaki bu ani yumuşamanın enflasyon baskısını azaltabileceğine ve cari açık üzerinde olumlu etki yaratacağına dikkat çekiyor.

Ateşkes Kalıcı Bir Barışa Evrilebilir mi?

Trump’ın bu “yüksek dereceli dönüşü”, tipik bir “maksimum baskı ve ardından gelen büyük pazarlık” taktiği olarak yorumlanıyor. Ancak bu kez durum daha karmaşık. Başkan’ın “rejim değişikliği yaşandı” iddiası çok tartışmalı. 

Ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşmesi için iki kritik engel bulunuyor: Birincisi, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokundan tamamen vazgeçip vazgeçmeyeceği; ikincisi ise İsrail’in bu yeni “ılımlı” sürece ne kadar tahammül edeceği. Trump’ın İran liderliğini övmesi, Tahran’a bir çıkış yolu sunsa da bölgedeki milis güçlerin ve İsrail’in güvenlik endişelerinin nasıl dizginleneceği belirsizliğini koruyor. Yine de “medeniyet yok etme” söyleminden “birlikte çalışma” vaadine geçilmesi, Orta Doğu için en azından diplomatik bir soluklanma alanı yaratmış durumda. Barışın kalıcılığı, önümüzdeki iki haftalık ateşkes süresince İslamabad’da yapılacak müzakerelerin derinliğine bağlı olacak.

Taraflar geri adım atmıyor; aksine süreç giderek daha da karmaşık bir hal alıyor.

Ortada ne net bir sonuç var ne de istikrarlı bir strateji. Saldırılar sürüyor ama yönü belirsiz, hedefleri ise tartışmalı.

Son açıklamalarına kaba sıfatlar yükleyen Donald Trump cephesine baktığımızda tablo daha da dikkat çekici.

İç politikada son dönemde öne çıkan tartışmalar ve karşılıklı suçlamalar, yönetim içindeki gerilimin arttığına işaret ediyor. Bu gelişmeler, kamuoyunda soru işaretlerini azaltmak yerine daha da derinleştiriyor.

Aynı şekilde, üst düzey askeri kadrolara ilişkin tartışmalar da ABD yönetiminde işlerin sorunsuz ilerlemediği yönünde yorumlara neden oluyor.

Görevden alınan Kara Kuvvetleri Komutanı Randy George’un şu sözleri ise adeta bir uyarı niteliğinde.

“Ordu, cesur ve karakter sahibi liderleri hak ediyor.”

2026 yılının başında her şey ABD açısından görece olumlu bir seyir izliyor gibi görünüyordu.

Ancak Venezuela’ya yönelik hamleler bu tabloyu tartışmaya açtı. Ülke yönetimine yönelik baskının artması, yalnızca uluslararası hukuk açısından değil, küresel güç dengeleri bakımından da yeni soru işaretleri doğurdu.

Daha da dikkat çekici olan ise Venezuela halkının bu gelişmelere verdiği sınırlı tepki. Bu durum, kabulleniş mi yoksa çaresizlik mi sorusunu gündeme getiriyor.

Gelelim meselenin en kritik noktasına: İran. 

Başlangıçta saldırıların gerekçesi olarak güvenlik kaygıları, nükleer program ve rejim tartışmaları öne çıkıyordu.

Ancak Trump’ın son açıklamalarıyla işin rengi değişti. Açıkça ifade edilen “petrol” vurgusu, aslında tüm bu sürecin arkasındaki gerçek motivasyonu da gözler önüne serdi.

Bu durum yalnızca Rusya ve Çin gibi aktörleri değil, ABD’nin müttefiklerini de zor bir pozisyona sokuyor. Çünkü artık savunulması gereken şey bir güvenlik politikası değil, açık bir çıkar mücadelesi.

Oysa siyaset, özellikle de uluslararası siyaset, sadece güç gösterisi değildir. Aynı zamanda denge, öngörü ve zamanlama işidir. 

Devlet adamlığı ise tam da burada devreye girer: Hesap yapabilmek, sonuçları öngörebilmek ve gerektiğinde geri adım atabilmek.

Peki Donald Trump neden bu şekilde hareket ediyor?

Bu sorunun yanıtı, bir ölçüde geçmişte aranabilir. Trump’ın siyasi reflekslerinde, McCarthy döneminin sert figürlerinden Roy Cohn’un etkisi olduğu sıkça dile getirilir.

Cohn’un yaklaşımı basitti ama sertti: Saldır, inkâr et ve asla geri adım atma.

Bugün gelinen noktada, bu yaklaşımın küresel siyaseti ne kadar hassas bir dengeye taşıdığı daha net görülüyor.

Sonuç olarak geriye kritik bir soru kalıyor: ABD ve İsrail bu gerilimi Atom Bombası eşiğine taşıyabilir mi?

Son sözse; Dünya artık yalnızca kötü liderlerle değil, aynı zamanda durdurulamaz kararlılıkla da sınanıyor.

İsmet HERGÜNŞEN

“Bir Gecede Haritadan Silebiliriz”

Trump’ın açıklamaları, bir ülkenin fiziksel varlığını tamamen hedef alan detaylar içeriyor. “Bütün bir medeniyet bu gece ölebilir ve bir daha asla geri gelmeyebilir” diyen Trump, ABD ordusunun İran’daki tüm köprüleri, demiryollarını ve enerji santrallerini tek bir gecede yerle bir edecek kapasiteye sahip olduğunu savundu. Washington saatiyle bu gece 20:00’yi (TSİ Çarşamba sabaha karşı) işaret eden Trump, “İran’daki her bir köprü gece yarısına kadar yok edilecek, her bir güç santrali yanacak, patlayacak ve bir daha asla kullanılamayacak duruma gelecek” ifadelerini kullandı. Olası sivil kayıplar ve savaş suçu suçlamaları sorulduğunda ise “Hiç endişeli değilim, asıl savaş suçu nükleer silaha sahip olmaktır” yanıtını verdi.

Kriz, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini kısıtlaması ve bölgedeki askeri hareketliliğin artmasıyla tırmanışa geçmişti.

Trump, daha önce 21 Mart ve 23 Mart tarihlerinde de benzer ültimatomlar vermiş, ancak “diplomatik ilerleme” olduğu gerekçesiyle saldırı emirlerini son dakikada defalarca ertelemişti.

Geçtiğimiz hafta sonu İran üzerinde bir ABD F-15 jetinin düşürülmesi ve pilotların film sahnelerini aratmayan bir operasyonla kurtarılması, Beyaz Saray’daki şahin kanadı harekete geçirmişti.

İsrail ise bu süreçte boş durmamış; İran’ın en büyük petrokimya tesislerine ve Devrim Muhafızları’nın üst düzey istihbarat sorumlularına yönelik suikastlar düzenlemişti.

İran tarafı ise 45 günlük geçici ateşkes teklifini reddetmiş, savaşın kalıcı olarak sona ermesini ve güvenlik garantileri verilmesini şart koşmuştu.

Bugün bölgeden gelen raporlara göre, Trump’ın tehditleri sürerken İran’ın bazı kritik noktalarında patlamalar yaşanmaya başladı bile. Kaşan’daki bir demiryolu köprüsü ve Tebriz-Tahran otoyolu üzerindeki bir köprünün hava saldırılarıyla vurulduğu bildirildi. Ancak ne ABD ne de İsrail bu saldırıları henüz resmen üstlenmedi.

Petrol Fiyatı Yeniden Kalkışa Geçti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Trump’a sosyal medya üzerinden yanıt vererek, “Pervasızca hamleleriniz ABD’yi her aile için cehenneme sürükleyecek ve bölgeyi ateşe verecek” uyarısında bulundu. Katar ve Umman üzerinden yürütülen diplomatik temaslar son dakikaya kadar devam etse de, piyasalar bu gerilime anında tepki verdi ve Brent petrol fiyatları varil başına 110 doların üzerine çıktı. Şimdi tüm gözler, Trump’ın “son” dediği bu gece yarısı ültimatomunun gerçekten bir saldırıya dönüşüp dönüşmeyeceğine çevrilmiş durumda.

Müzakere Masasında “Kalıcı Son” Israrı

İran resmi haber ajansı IRNA’nın aktardığına göre, Tahran yönetimi Pakistan aracılığıyla iletilen 10 maddelik karşı teklifinde, geçici bir ateşkese yer olmadığını belirtti. İranlı üst düzey yetkililer, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ancak yaptırımların kaldırılması ve bölgedeki çatışmaların tamamen sona erdirilmesini içeren kapsamlı bir “İslamabad Mutabakatı” çerçevesinde mümkün olabileceğini vurguladı. Trump’ın belirlediği son mühlet yaklaşırken, İran Dışişleri Bakanlığı “Düşmanlarımıza yeniden toparlanma fırsatı verecek bir mola değil, savaşın bir daha tekrarlanmayacağı kesin bir bitiş istiyoruz,” açıklamasında bulundu.

Gece Boyu Süren Görüşmeler 

Kriz, geçtiğimiz şubat ayında başlayan çatışmaların ardından İran’ın küresel enerji sevkiyatının kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla derinleşmişti. Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin arabuluculuğunda yürütülen diplomatik temaslarda, 45 günlük geçici bir ateşkes ve eş zamanlı olarak Boğaz’ın ticarete açılması öngörülmüştü. Hafta sonu boyunca taraflar arasında yoğun bir mesaj trafiği yaşanmış; ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve özel elçi Steve Witkoff, Pakistanlı yetkililerle gece boyu süren görüşmeler gerçekleştirmişti. Trump, daha önce Tahran’ın talebi üzerine enerji tesislerine yapılacak saldırıları 10 gün ertelediğini iddia etmiş, ancak İran tarafı bu açıklamayı “asılsız” bularak reddetmiş, ardından da 7 Nisan Salı gününe kadar süre tanımıştı. ABD Başkanı aksi halde İran’ın enerji altyapısını yok etme tehdidinde bulunmuştu. 

Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık nedeniyle küresel petrol fiyatları rekor seviyelere tırmanırken, piyasalar Salı günkü son mühlete kilitlenmiş durumda.

İsfahan yakınlarında düşürüldüğü iddia edilen ABD uçağına dair enkaz görüntüleri sosyal medyada yayılırken, Pentagon operasyonel detaylar hakkında sessizliğini koruyor.

Sürecin nereye evrileceği, Trump’ın “final” dediği Salı gecesi ültimatomunun ardından netleşecek gibi görünüyor.