Neredeyse 40 yıldır ülkelerin temsilcileri çevre sorunlarıyla ilgili zirvelerde bir araya geliyorlar ama nafile… Öncelikle sanayi ve petrol üreten ülkeler çevre sorunlarına ayak sürüyor. Trumpgillerin küresel ısınma ve iklim değişikliği konularını ciddiye aldığı söylenemez. Liderler değiştikçe çevre politikaları da değişiveriyor. Mesela; Bolsonaro dönemindeki çevre karşıtı politikalardan sonra Lula, Brezilya’yı iklim müzakerelerine geri döndürdü. Dünyanın da önemli bir sorunuydu ve Başkan Lula, Amazon’daki ormansızlaşmayı azaltma garantisi verdi.

Brezilya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansına (COP30), bizim medyamız yine ilgi göstermedi. Sadece  “Ormanlarımız ve topraklarımız satılık değil” diyen Amazon yerlilerinin gösterisi ekranlara düştü.

Küresel zirvenin 30. toplantısında, emisyon azaltımı, iklim finansmanı, küresel karbon piyasaları, adil geçiş, yerel katkı ve uluslararası işbirliği gibi konularda havanda su dövüldü. Oysa uzmanlar dünyanın can yakıcı sorunlarını raporlar halinde zirveye sundular. Mavi gezegen; insan atıklarıyla yok olma merdiveninin neresindeydi? Bu sorunun yanıtı aranırken, COP 30 kararlarında “fosil yakıtlardan vazgeçmeyi” öneren plan yine kabul edilmedi. Ormansızlaştırmanın sonlandırılması için önerilen yol haritasının yüzüne bile bakılmadı. Oysa bu yeşil dünyanın çevre anayasasında ilk madde olacaktı.

2026 ZİRVESİ TÜRKİYE’DE YAPILACAK

Brezilya’daki zirvede COP31’in Türkiye’de yapılması kararı alındı. Bu konuda üç yıldır Avusturalya ile çekişen ülkemiz, zirveye ev sahipliği yapacak. Zirvenin ana mekanı Antalya olacak.  Malum; suları tükenen Göller Bölgesi ve obruklar diyarı Konya Ovası Antalya’ya yakın sayılır; misafirler için iyi bir gezi rotası olur. Daha da gezelim derlerse; turizm ayağıyla betonlaşan Akdeniz kıyılarında bir kahve molası iyi gider. 

Betona gömülen bereketli ovalar, yanan orman alanlarından sonra rotayı hafif sağa kırarlar. Karşılarında niteliksiz kömür için yok edilen Akbelen ormanları…Biraz yukarıda; bir zamanlar oltaların çipura ile dolduğu İzmir Körfezi’nin içleri acısı halini görürler. Gezi rehberi çevre bakanının “ suçlu İzmir Belediyesi biz hortumla su tutuyoruz!” şeklindeki, bilimsel açıklamasına kulak verirler. 

Daha ileride çok çevreci geçinen Kanada’nın bir firmasının 300 bin ağacı katlettiği,  maden şirketlerine parsel parsel ruhsatlanan Kazdağları iklim gezisi için eşsiz doğa parçasıdır.

Ve de İstanbul. Anlatmaya kelimeler yetmez. “Bize bir boğaz yetmedi, ikincisini yapıyoruz. Karşınızda Kanal İstanbul…”

Konuklarımız, Ege ve Marmara ağırlıklı bu rotayı ancak kat ederler. Karadeniz’deki dere yağması ve Anadolu’nun hemen her bölgesindeki taş ve maden ocaklarının iklim ve çevre üzerindeki etkilerini göremeyecekler. Artık bir dahaki iklim zirvesine!

Cengiz ERDİL

İklim değişikliğinin en önemli sebeblerinden biri olan fosil yakıtlar bugüne kadarki Birleşmiş Milletler iklim zirvelerinin hiçbirinde sonuç bildirisinde yer almadı, alamadı. Birleşik Arap Emirlikleri Dubai’de yapılan 28’inci zirvede ise petrol, gaz ve kömürü ifade eden fosil yakıtlar sonuç bildirisinde yer aldı. COP28 diye adlandırılan iklim zirvesinde, BM üyesi ülkeleri fosil yakıtlardan uzaklaşmaya çağıran bir anlaşma önerisi metni oluşturuldu; sert hararetli tartışmalardan sonra oy birliğiyle kabul edildi.

AŞAMALI OLARAK KULLANIMDAN TAMAMEN VAZGEÇME ÖNERİLMİŞTİ

Zir.vede temsil edilen 198 üye ülkenin kabul ettiği öneri metninde “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde geçiş yapılması ve bu kritik on yılda eylemlerin hızlandırılması” çağrısı yapılıyor.

Aslında COP28’de 100’den fazla ülke fosil yakıtların kullanımının aşamalı olarak tamamen sonlandırılmasını talep etmişti. Fakat başta Suudi Arabistan olmak üzere petrol ihraç eden ülkeler bu öneriye direndiler. Sonuçta “fosil yakıtlar” ifadesinin ilk kez kullanıldığı ama çevrecilere göre çok sayıda boşlukları olan bir öneri metninde uzlaşmaya varıldı.

BM iklim zirvelerinde varılan anlaşmaların fikir birliğiyle kabul edilmesi gerekiyor; bu noktada tek tek ülkeler, anlaşmaların ulusal politikalar ve yatırımlar aracılığıyla yerine getirilmesinden sorumlu oluyor.

Birleşmiş Milletler 28’inci İklim Zirvesi 30 Kasım’da başlamıştı. 12 Aralık Çarşamba günü yayımlanan öneri metni ile sona erdi.

İnsanların son 200 yılda mavi gezegenin ömrünü kısalttıkları bir gerçek. Bu gerçeği hala kavramayanların aklına şaşmak lazım. Bu sistemden nemalananların yıllardır sığındığı ‘doğa kendini tamir eder’ lafı koskoca bir yalan…

İnsanlar unutsa da doğa bırakılan hesapsız, kitapsız izleri kolay kolay silemiyor.
Büyük insanlığın(!) doğa suçlarıyla karşı karşıyayız. Biz kendimize bakalım…

Ülkemizde son 24 yılda işlenen çevre suçları inanılmayacak kadar çok.

Bizdeki durum hızlı ve kolay para kazanmadan kaynaklı. Para hırsı çevre, doğa falan tanımıyor. Şimdi unutturulmaya çalışılan, medyanın pek ilgilenmediği çevre suçlarını bir hatırlatalım.

Herhalde bir sivri akıllı binlerce yıl önceki Truva hazineleri gibi altın takıları rüyasında gördü ve felaket öyle başladı. Türkiye milenyum çağında bir altına hücum serüvenine girişti. Önce Bergama sonra sırasıyla Ege ve Karadeniz Bölgeleri hedef seçildi. Gözlerini diktikleri öncelikli yer Kuzey Ege oldu.

Kulağa hoş gelen ‘yeraltı zenginliğimizi değerlendiriyoruz’ sloganıyla delik deşik edilen Anadolu coğrafyası, yok olan ormanlar vardı artık.

Maden arama ve tesis kurma ruhsatlarında öncelik Anadolu’nun oksijen deposu sayılan Kazdağlarıydı. Binlerce hektar alanı parsel parsel ruhsatlandırılan mitolojinin mekanı bu dağ silsilesinde, sadece bir altın madeni için 400 bin ağaç kesildiği çevrecilerin akıllarında kaldı, diğerleri çabuk unuttu.

Ülkemizin değil, dünyanın en önemli fındık üretim merkezlerinden sayılan Ordu’da, doğanın altın değerindeki armağanı bu kabuklu yemişten vazgeçilerek; atık barajları için binlerce ağaç söküldü. Oysa; fındık üreticisi modern tarım yöntemleriyle desteklenseydi altın madeninden çok daha fazlası kazanılacaktı. Ordu ve Erzincan yöresinde siyanür sızıntılarının nasıl büyük tehlike yarattığı da unutulanlar sayfasında.

Vadilerin binlerce yıllık dostu ırmaklar, dereler üzerine hesapsız kitapsız kurulan Hidro Elektrik Santraller(HES) Başta Doğu Karadeniz olmak üzere Anadolu’da su ve toprak dengesini bozdu. Firmaların söz vermelerine rağmen derelere can suyu bile bırakılmadı, dereler kurumaya terk edildi.

Denge bozulunca önce kuraklık, ardından ani su baskınları artık sıradan mevsimsel hadiselerden.

Bölgede yağış ve su bolluğunun fırsat olduğunu değerlendiren bazı gözü açıklar, dereleri bilmeyen Ankara bürokrasisinden izinler çıkarıp ruhsat sahibi oldular. Mühendisliğe sırt çevirerek bir derenin üzerinde birden fazla HES yapımına böylece fırsat verildi. Ayrıca Doğu Karadeniz yaylalarına ‘yeşil yol’ adı altında asfalt döküldü, kaçak yapılar arttı. Sonradan bazı yıkımlara giriştiler ama atı alan Üsküdar’ı geçmişti.

Bacaları zehir saçan, filtre takmamalarına göz yumulan termik santraller.. Yine hesapsız yapılan atık suyu yeraltı yerine yerüstü kaynaklarına bırakılan jeo termal santraller… Doğanın en büyük seri katilleri taş ocakları…Denizlerde müsilaj…Kuruyan nehir ve göller…Plansız betona gömülen kent ve kasabalar… Yok olan tarım alanları… Daha sayalım mı?

Hepsi unutuldu ama doğa unutmayacak. Bir gün mutlaka hesap soracak.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 23 Temmuz 2023

Yazarın Tüm Yazıları

İklim Zirvesi geldi, geçti. Bazı bilim insanları ‘havanda su dövüldü’ derken, çoğunluğu ‘iyi bir zirve oldu, en azından siyasetçiler dünyanın fazla zamanının kalmadığını anladılar’ şeklinde düşüncelerini belirttiler.

Dünya medyası da daha çok liderlerin katıldığı oturumlara ilgi gösterdi, bilim insanları kürsüde konuşurken uyuklayan lider fotoları medyada yer aldı.

İklim Zirvesi’nin şiarı ‘çok alametler belirdi, kıyamet yakındır’ oldu; desek yeridir. Dünya atmosferindeki ısınmanın birazcık düşürülmesi bile insanlık tarihi için başarı olacak. Zirvenin sonuçlarını göreceğiz, çünkü dünyanın uygar ülkelerinde bu işin ciddi gözlemcileri olacak artık. Devletler, şirketler halka hesap verecek.

Darısı ülkemizin başına…

Şimdi zirvenin altını çizdiği önemli bir konuya geçelim.

Orman ve verimli araziler yok oluyor

Hava sıcaklığındaki olağanüstü değişim insan kaynaklı… Çok nedeni var da, en önemlileri olan iki maddenin altı bu zirvede üstüne bastıra bastıra çizildi.

Şöyle deniyor zirvenin sonuç bildirisinde; “ İklim Zirvesi ile bir dizi ülke 2030 yılına kadar orman kaybını ve arazi bozulmasını durdurmak için birlikte çalışma taahhüdünde bulundular.”

Orman kaybı ve arazi bozulması… Doğru teşhis, tam isabet… Ancak farklı uygulamalarının farklı yorumlarla hayata geçirildiği bir dönem yaşayacak bu dünya. Söz konusu taahhüde imza koyan ülkeler arasında Türkiye’de var. Ancak bizim durumumuz vukuatlı.

Zirve öncesi yapılan sanal hazırlık toplantısında, Cumhurbaşkanı Erdoğan Millet Bahçeleri üzerinde durdu. O toplantıya katılan liderler ‘bahçelerden orman çıkmaz’ diye düşünmüş olacaklar ki; sonunda Paris Anlaşmasını imzaladık.

Kentlerdeki yeşil alanların yaygınlaşmasına kim katkına bulunuyorsa sağ olsun, var olsun ama orman farklı bir hayata alanı.

Ülkemizin son 20 yılda orman, mera ve tarım alanı kaybı çok arttı. Türkiye 30 yılda 40 milyon dekar tarım alanını kaybetti. Uzmanlara göre, her gün bir futbol sahası alan yok olup gidiyor. Orman alanlarında maden aramalarına, taş ocaklarına, santral yapımlarına izin veriliyor. Sahiller ‘kalkınma’ adı altında dev turizm işletmelerine açılıyor. Betonun yeşili yuttuğu bir tarihsel süreci yaşadık, yaşıyoruz. Köylerin mahalle olduğu bir sistemi, seçim hesapları için dayattıklarında; Türkiye tarım trenin kaçırmıştı, çoğunluk farkına varamadı. AKP iktidarının gözlerini kupon arazi ve beton bürümüş. Hazine arazileri yangından
mal kaçırırcasına yandaşlara satılıyor.

Şimdi geliyor gelmekte olan! Kanal İstanbul…

Kanal İstanbul Trakya bölgemizin şeklini değiştirecek, bir coğrafya alt üst olacak.

Buradaki arazi bozulmasını ve kaybını anlatmak için yazıyı sayılara boğmaya gerek yok. Şunu yazalım; kanal yapımıyla bölgenin iklimi, iki denizin su sıcaklığı ve akıntıları bile değişecek.

Trakya’da artık tarımı unutacağız. Peki; bu projede ortaya çıkan, arazi bozulmasını, orman kayıplarını, su kaynaklarının yok olmasını nasıl anlatacağız? Ormansızlaştırmaya ve arazi bozulmasına engel olduğumuzu nasıl ispatlayacağız?

Dünya tarihine en büyük arazi bozulması kaydıyla geçecek Kanal İstanbul, bundan böyle yapılacak iklim ve çevre zirvelerinin başlıca konusu olacak herhalde.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 21 Kasım 2021

Yazarın Tüm Yazıları

Büyük Okyanus’ta, Polinezya ülkesi Tuvalu’nun Dışişleri Bakanı Simon Kofe, COP26 İklim Zirvesi’ndeki bu görüntüleriyle sosyal medyada gündem oldu.

İskoçya’nın Glasgow kentinde COP26 İklim Zirvesi sürerken, Polinezya ülkesi Tulavu’nun Dışişleri Bakanı Simon Kofe’nin konuşma yaparken çekilen fotoğrafı gündem oldu. Kofe, Pasifik Adası’nın iklim değişikliğinin etkileyeceği ülkelerin en başında olduğunu vurgulamak için paçalarını sıvayıp denize girdi.

Simon Kofe’nin takım elbiseli, denizde kurulan bir kürsüde pantolon paçalarını sıyırmış halde duruşu sosyal medyada geniş yankı uyandırdı.

Tuvalu’da küresel ısınma nedeniyle deniz seviyesinin yükselmesi, başkenti deniz seviyesinden sadece 5 metre yüksekte olan ülke için hayatî bir tehdit oluşturuyor. Eğer küresel ısınma nedeniyle sıcaklık 1 derece daha artarsa, Tuvalu sulara gömülecek. Halk şimdiden Avustralya ve Yeni Zelanda’ya göç etmeye başladı bile.

Kofe video mesajında, “Zirvede söylenenler ülkemde yaşanan gerçeklerle çelişiyor. Tuvalu iklim değişikliği ve yükselen deniz seviyeleri konusunda cesur adımlar atılmasını istiyor.” dedi. BM zirvesine katılan ülkeler 2050 yılına kadar karbon salınımını azaltma sözü vermiş olsa da Pasifik’te yer alan ada ülkeleri hayatlarını tehdit eden durumla ilgili çok daha çabuk adım atılmasını talep ediyor.

Bakmıyor…

İnsanlık tarihinin en önemli yuvarlak masa(!) toplantısı, halkımızın çok ama çok büyük bölümünün umurunda değil. Bunda halkın suçu yok… Dünyada mutlu azınlık dışında herkes iş, ekmek derdinde. Ne devletin ne de medyamızın bu konuda halkı bilinçlendirdiği söylenemez. Siyasilerin ve gazetecilerin yer aldığı tartışma programlarında ‘ kim kimle görüştü’ lafının döndürülmesi daha çok ekran vaktimizi aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu tarihi zirveye katılmaması işin tuzu biberi oldu.

Oysa dünyayı kirletenlerin CEO’larına göre bile artık son şansın eşindeyiz. Siyasetçi ve iktisatçı Nesrin Nas attığı tweette durumu özetlemiş… “ Erdoğan’ın gitmediği Glasgow’daki zirveye İmamoğlu katılacak. Aslında maksat Biden ile aynı kareye girmekti. Amaca ulaşıldı. İklim zirvesi neymiş. Erdoğan zaten çevreci. Kaldı ki İmamoğlu orada. Onun olduğu yere gidilir mi hiç? Bir de itibar meselesi var.”

‘Bu nasıl bir ego ?’ diyerek; zirveye geçelim…

Glasgow’daki zirvede konunun uzmanları mavi gezegen için bir kurtarma planı hazırlayacaklar. Siyasetçiler, dünya finans oligarşisi ve uluslararası dev şirketler bu plana sadık kalacaklar mı? Asıl soru bu…

Bu zirvede konuşulacak başlıca konuları dört başlıkta toplamak mümkün… Halkımızın anlayacağı şekilde yazalım… Dört başlık şu şekilde; kömür, arabalar(petrol bitiyor, şimdi elektrik ve güneş söz konusu) ağaçlar ve su kaynakları… Elbette petrolden vazgeçip yenilenebilir enerji kaynakları için gerekli para…

Haber ajansları zirvenin öncelikli amacını şöyle çiziyor; “ 2050 yılına kadar net sıfır karbon salınımı hedefine ulaşılması için ülkelerin 2030 hedeflerini belirlemesini teşvik etmek. Her ülkenin 2050 yılına kadar net sıfır karbon emisyonu doğrultusunda 2030 yılına kadar emisyon azaltımı hedeflerini detaylı ve kararlı bir şekilde belirlemesi.”

ABD ve Çin başta olmak üzere karboncu ülkeler(!) bu karara uyarsa küresel ısınma artışını bir buçuk derecelerde tutmak mümkün olacak. Çin ve Rusya liderlerinin zirveye katılmadığı belirtelim ve kendimize bakalım.

Ülkemizin geleceğine dair sorular

Ülkemizde kömüre dayalı termik santrallerin açtığı zararlar konusunda sayfalarca raporlar var. Dağlar ve ormanların rengi karardı, ormanlar yok oldu, insanlar hastalandı. Bu santrallerden vazgeçip rüzgar ve güneş enerjisine nasıl geçeceğiz?

Dünyada sağlıklı suya erişim giderek daha zor hale gelecek. Ülkenin bir su değerlendirme planı olacak mı? Yoksa her dereye HES kurulmasına devam mı edilecek?

Ormanlarımızı yangından, betondan nasıl koruyacağız?

İstanbul’da büyük bir çevre felaketine yol açacağı artık kanıtlanan ‘kanal İstanbul’ projesinden vazgeçecek miyiz?

Petrol kullanımının azaltılması için ne gibi projeler var?

Kaz Dağlarında altın madeni için yüzbinlerce ağacı kesen Kanadalı şirket şimdi Türkiye’den 200 milyon dolar istiyor. Tahkim başvurusu yaptı bile. Bu vurguncularla nasıl mücadele edeceğiz?

Mesela Glasgow Zirvesinde, bu şirketi şikayet edecek miyiz?

Daha çok soru var da, yukarıdakilerden birine doğru ve çıkarsız yanıt versinler,
canımı yesinler.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 07 Kasım 2021

Yazarın Tüm Yazıları

Dünya Kasım ayında İskoçya’da yapılacak olan İklim Zirvesi için gün sayıyor. 197 ülkeden liderlerin ve uzmanların katılacağı önemli bir zirve bu. Amerika Birleşik Devletleri İklim Değişiklikleri Özel Temsilcisi John Kerry (bir dönem ABD başkanlığına adaydı) zirve için önemli bir saptama yapmış. Zirvenin dünyanın çevre sorunlarının üstesinden
gelebilmesi için ‘son şans’ olduğunu belirtmiş.

Dünyanın havasını, suyunu en çok kirleten ülkelerin başında ABD’nin geldiğini hatırlatıp iklim zirvesine geçelim. Zirveye daha öncekilerden daha sıkı hazırlanan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Gutteres, dünyanın artık geri dönülmez bir noktada olduğunu belirtiyor.

Bu zirvede başlıca konu, gezegenin ısınmasına yol açan karbon salınımı… Ülkelerden beklenen karbon emisyonlarını düşürmesi. Halen mavi gezegene en çok karbon salan ülkeler ABD ve Çin…

Dünya bu işin üstesinden gelebilir mi? Bu örgütlenme ve anlayışla biraz zor. Kapitalizmden toplumcu kararlar almasını beklemek saçma bir şey. Covid aşılarını yoksul ülkelere dağıtamayan bir sistemde yuvarlanıp gidiyor dünya.

Aral diye bir göl vardı

İklim Zirvesinde masaya yatırılacak konulardan bir de su kaynaklarının korunması. Örnek olarak da Aral Gölü ele alınacak. Belki de kapitalist sistem suçu eskinin Sovyetler Birliği’ne atıp işin içinden sıyrılmaya çalışacak.

Kazakistan ve Özbekistan sınırlarında yer alan Aral gölü, Asya bölgesinin ikinci, dünyanın dördüncü büyük gölüydü. Geçtiğimiz yıllarda hesaplara göre, yüz ölçümü 68 bin kilometrekare olan göl, günümüzde yüzde 90 oranında su kaybı yaşayarak kurudu.
Sovyetler Birliği zamanında pamuk üretimin arttırılması için kanallar açılıp gölün kurumasının yolu açıldı.

Aral’ın kuruması, insanlığın neden olduğu en büyük çevre felaketlerinden biri olarak tarihi geçti. Günümüze kadar devam eden Aral Gölü sorunu için üretilen fikirlerin hiç biri hayata geçirilmedi ve havza tamamen kurudu.

Aral insanlık için acı bir örnek ama tek değil… Dünyada kuruyan yüzlerce göl ve akarsu var. Ne yazık ki su kaynaklarını koruyamayan ülkelerin başında geliyoruz.

Konya Ovası başta olmak üzere ovalarımızdaki yeraltı su kaynakları bilinçsizce yok ediliyor. Göller Bölgesi, Ege’nin nehirleri, Karadeniz dereleri büyük tehdit altında. Tehdidin nedeni de insan kaynaklı.

Türkiye beş yıl sonra adım attı. Paris İklim Anlaşmasının onaylama kararı aldı. Bunda Avrupa’da ihraç ürünlerine gelecek vergi yükü, fonların kesilmesi hesabı var ama geç kalınmış bu evrensel anlaşmayı onaylaması iyi oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan İklim Zirvesinin hazırlık toplantısında, daha çok millet bahçeleri üzerinde durmuştu. Millet
Bahçesini tam olarak anlatamadı ki; Paris kararlarının onaylanmasını gerekli gördü!

Türkiye kömüre dayalı termik santrallerden vazgeçecek mi? Göllerini, akarsularını koruyacak mı? Yerleşim planlarında yeşil öne çıkacak mı? Bu kararların alınması güneş ve rüzgar ülkesi olan ülkemizde zor değil. Güneşi ve rüzgârı enerji olarak düşünmek yeterli.

Cengiz ERDİL/Gazeteci

CengizERDİL/kentekrani

Youtube Abone Olmak İçin Tıklayınız

www.kentekrani.com 24 Ekim 202110

Yazarın Tüm Yazıları