Birleşik Krallık’ta psikoloji ve çevre dallarından bilim insanları yaptıkları ortak çalışmayla iklim değişikliğinin insanların zihinsel sağlığı ve ruhsal durumlarını olumsuz etkilediğini saptadılar.

İngiliz yayın kuruluşu BBC’nin BBC İdeas adlı Youtube kanalında yayımlanan bir habere göre, Britanya’da 2022 yılında ülke tarihinin en sıcak günleri yaşanmış, bazı günler 40 derecenin üzerinde sıcaklıklar tespit edilmişti.

Bilim insanları olağanüstü sıcak hava dalgası sonrası yüzlerce Britanyalıyla zihinsel sağlıklarına ilişkin anket yaptılar.

Aşırı sıcak hava ve zihin sağlığına etkileri anketine katılanların yarısı olumsuz etki bildirdiler.

Bilim insanları, yetişkinlerin 4’te birinde, çocuklarınsa 10’da birinde görülen zihinsel sağlık sorunlarının iklim değişikliği ile arttığı sonucuna vardılar.

Aşırı sıcaklardan sonra ankete katılanlarda öncelikle endişe bozukluğunun yanısıra duygusal stress, sinirli ve kötü ruh hali olduğunu belirlediler.

Bilim insanları, iklim değişikliği sonucunda meydana gelen sıra dışı hava olaylarının anne karnında olan bebekleri de olumsuz etkilediğini hatırlattılar. Örneğin ABD’de 2012’de meydana gelen Sandy Kasırgası sırasında anne karnında olan çocuklar arasında endişe bozukluğu sorunu 20 kat fazla çıkmıştı.

Üç iklim örgütünün yaptığı analize göre, Türkiye’de iklim değişikliğinin etkisi olmasaydı aşırı sıcak gün sayısı 18,8 gün olacaktı.

Climate Central, World Weather Attribution (WWA) ve Kızılhaç Kızılay İklim Merkezi, bugün sıcak hava dalgaları ve dünya genelinde aşırı sıcaklara maruz kalan insan sayısına ilişkin yeni bir rapor yayımladı.

Rapor, dünyanın kayıtlara geçen en sıcak yılı olan 2023 ve küresel sıcaklıkların rekor kırdığı art arda 11 ay (Haziran 2023 – Nisan 2024) boyunca aşırı sıcak olaylarını inceliyor ve insan kaynaklı iklim değişikliğinin milyarlarca insan için tehlikeli aşırı sıcakları artırdığını ve sıcak hava olaylarını daha uzun ve daha olası hale getirdiğini ortaya koyuyor.

Raporda Türkiye’den de veriler alıyor. İklim değişikliğinin etkisiyle, bölgeler özelinde yaşayan insanların maruziyetini referans alarak ve tüm nüfusun ortalaması alınarak yapılan hesaplamada Türkiye’nin 2023 yılında 47,6 gün aşırı sıcak yaşadığı belirtiliyor. İklim değişikliğinin etkisi olmasaydı bu sayının 18,8 gün olacaktı.

Avrupa Konseyi’nin ve Avrupa’nın en üst yargı organı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, İsviçreli 2,000 yaşlı kadının açtığı davada İsviçre’nin iklim değişikliğiyle mücadele için yeterince çaba göstermeyerek vatandaşlarının insan haklarını ihlal ettiğine karar verdi.

KlimaSeniorinnen (İklim Yaşlıları) olarak bilinen İsviçreli kadınlar, hükümetlerinin iklim eylemsizliğinin onları sıcak hava dalgaları sırasında ölme riskine soktuğunu savunarak iç hukuk yollarının tükenmesinin ardından AİHM’e dava açmışlardı.

Yüksek mahkemenin kararında, İsviçre hükümetinin sera gazı emisyonlarını azaltma hedeflerini karşılayamadığını ve doğal güzellikleriyle bilinen ülkenin yasalarında boşluklar olduğunu vurguladı.

İsviçre Enerji Bakanlığı sözcüsü, kararla ilgili olarak “İyi bir yoldayız. Çok şey yapıyoruz” açıklamasında bulundu.

Fransa’nın Strasbourg kentinde bulunan 17 yargıçlı yüksek mahkemede, iklim değişikliği konusunda hükümetler aleyhine açılan davaların sayısı giderek artıyor.

İklim değişikliğine karşı tedbir için mücadele veren sivil toplum kuruluşları, hem başvuru yöntemi hem de dava açma argümanı açısından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararının emsal niteliğinde olduğu görüşündeler.

Avrupa Birliği’nin yürütme organı Avrupa Birliği Komisyonu ise kararın not edildiğini açıkladı. Komisyon sözcüsü, “bu davalar bize vatandaşlarımızın iklim eylemine verdiği yüksek önemi ve aciliyeti hatırlatıyor” dedi.

Derleyen: Oğuz HAKSEVER

Küresel ısınma ve iklim değişikliği konusunda Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinde toplanan 28’inci Çevre Konferansı COP28’de liderlerin katıldığı aşama bitti; yüksek düzeyli söylemler geride kaldı. Uzmanlar, ilgili bürokratlar ve temsilciler sorunlara odaklanmaya geçtiler. 3 Aralık günü öne çıkan konu sağlık ve iklim değişikliği arasındaki ilişki oldu. Uzmanlara göre, ağırlıklı olarak fosil yakıtların neden olduğu hava kirliliği her yıl 7 milyon kişinin ölümüne yol açıyor. Ayrıca Dünya Sağlık Teşkilatı yöneticilerinin verdiği bilgiye göre, iklim değişikliği yüzünden kolera ve sıtma gibi hastalıklarda ciddi artışlar meydana geliyor.  Dünya Sağlık Teşkilatı Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, iklim değişikliğinin yol açtığı sağlık sorunlarının artık “acil vakalar” olduğu görüşünde.

COP28’de 120 ülkenin desteklediği bir deklarasyon yayımlandı. Deklarasyonda küresel sağlık sorunlarıyla iklim değişikliği arasında doğrudan ilişki olduğu vurgulandı.

HAVA KİRLİLİĞİNİ HAVASI KİRLİ VE KİRLETİCİDEN PARA KAZANAN ÜLKEDE KONUŞMAK

Küresel ısınma ve iklim değişikliği sorunu pek çok trajikomik çelişkiyi barındıran bir mesele. Mesela COP28’de iklim değişikliği ile küresel sağlık sorunları arasında doğrudan ilişki vurgulanıyor ama küresel sağlık sektörü de hava kirliliğine neden oluyor. DSÖ yöneticisi Ghebreyesus’un verdiği bilgiye göre, küresel emisyonların %5’inin kaynağı sağlık sektörünün ta kendisi.

Bir başka trajikomik çelişki de 28’inci iklim değişikliği konferansının ev sahibiyle ilgili. Cop28’in yapıldığı BAE’nin, dünyanın önde gelen fosil yakıt üreticisi ve satıcısı olması zaten bir çelişki olarak konuşuluyordu ama daha da ciddi bir çelişki var. Konfereransı yerinde izleyen AP Ajansı muhabiri Jamey Keaten akıllıca bir soru sorup yanıtını haberleştirmiş. Fosil yakıtların yol açtığı hava kirliliğininin konuşulduğu gün yani 3 Aralık Pazar günü konferansın yapıldığı Dubai kentinde hava kirliliğinin ne durumda olduğunu merak etmiş. Önce BAE Hükümeti’nin çevre ile ilgili web sitesinden hava kalitesine bakmış. Dubai’de hava kalitesinin resmi siteye göre “iyi” olduğunu görmüş. Sonra da dünya kentlerinin hava kalitesini izleyen İsviçre kökenli bir şirketin web sitesinden durumu kontrol etmiş ve trajikomik durumu saptamış. İsviçreli kuruluşa göre, küresel hava kirliliğinin ve bunun sağlığa etkilerinin konuşulduğu Dubai, 3 Aralık Pazar günü dünyanın en kirli havasına sahip 16’ncı kenti… Üstelik İsviçreli kuruluş Dubai’de yaşayanların dışarıya maskeyle çıkmalarını, kronik sağlık sorunu olanların dışarı çıkmamalarını da önermiş.

COP28’e katılanlar hava kirliliği ve küresel ısınmayı nasıl bir yerde konuştuklarını biliyorlardır tabii.

Aynı gün ve saatlerde IQAir adlı İsviçre kuruluşunun web sitesinde ise Dubai, havası en kirli 16’inci şehir. 

İklim değişikliği nedeniyle artan olumsuz hava şartları ve eriyen buzullar neticesinde sel gibi afetlerin sıklığının ve şiddetinin arttığı aktarılan raporda, bunların sonucunda düzensizleşen su döngüsünün iyileştirilmesi için dünya genelindeki su kaynaklarının izlenmesi, veri paylaşımı, ülkeler arası işbirliği ve yatırımların artırılması gerektiği ifade edildi.

Özellikle Afrika, Orta Doğu ve Asya’daki erişilebilir ve teyit edilmiş veri eksikliğine işaret edilen raporda, giderek düzensizleşen su döngüsünün daha iyi izlenmesi için veri paylaşımına yönelik adımların atılması gerektiği belirtildi.

2022’DE DÜNYA GENELİNDE SIKINTI YAŞANDI

Avrupa’nın birçok bölgesinin 2022’de kuraklıktan etkilendiği aktarılan raporda, bunun sonucunda Tuna ve Ren gibi nehirlerde ulaşımın zorlaşmasının yanı sıra Fransa’da soğutma suyu eksikliği nedeniyle nükleer elektrik üretiminin aksadığı da kaydedildi.

Raporda, ABD’deki Mississippi Nehri’nde yapılan seyrüseferlerin ülkedeki kuraklığın bir sonucu olan aşırı düşük su seviyelerinden etkilendiği belirtilerek, Güney Amerika’da La Plata nehir havzasının da 2020’den bu yana kuraklığın olumsuz etkilerine maruz kaldığına yer verildi.

BÜYÜK İNSANİ KRİZE YOL AÇTI

Kuraklık sonucu nehir akıntılarının azalmasıyla 2022’de dünya genelinde hidroelektrik üretiminde önemli bir düşüş gerçekleştiğine değinilen raporda, kuraklığın Afrika Boynuzu’nda da büyük bir insani krize yol açtığı ifade edildi.

AŞIRI KURAKLIK VURGUSU

WMO Genel Sekreteri Petteri Taalas da yaptığı açıklamada, raporun dünya genelindeki su kaynaklarına kapsamlı bir bakış sunduğunu belirterek “Buzullar ve buz örtüsü gözlerimizin önünde eriyor. Artan sıcaklıklar, su döngüsünü hem hızlandırdı hem de düzensizleştirdi. Daha sıcak bir atmosfer daha fazla nem tutuyor. Çok daha şiddetli yağışlar ve sel baskınları görüyoruz. Bunun tam tersi durumlarda ise daha fazla buharlaşma, daha kuru topraklar ve aşırı kuraklıklara tanık oluyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Taalas, raporun, insanları olumsuz hava koşullarından kaynaklanan su ya da iklim olaylarından korumayı amaçlayan “Herkes için Erken Uyarılar” girişimini mümkün kılmak ve geliştirmek için bir çağrı niteliğinde olduğunu da sözlerine ekledi.

Bilim insanları dünya nüfusunun yarısından fazlasına ev sahipliği yapan bölgelerin, yaşanamayacak kadar sıcak hale gelebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

İklim değişikliği nedeniyle sıcaklıklar artmaya devam ederse Amerika, Asya ve Orta Doğu’da yaşayan insanlar daha soğuk iklimlere kaçmak zorunda kalabilir.

Araştırmacılar Hindistan, Pakistan ve Sahra Altı Afrika’nın yakında dayanılmaz sıcaklıklarla mücadele etmek zorunda kalabileceğini söyledi.

Indiana’daki Purdue Üniversitesi’nden Dr. Matthew Huber şunları söyledi: “Bu durum özellikle, zengin olmayan ve önümüzdeki yıllarda hızlı nüfus artışı yaşaması beklenen bölgelerde çok daha kötü bir şekilde yaşanacak. Sonuç olarak milyarlarca yoksul insan acı çekecek ve birçoğu ölecek. Ancak zengin uluslar da bu sıcaktan zarar görecek.”

Araştırmacılar ayrıca eylül ayının ortalama üstü sıcaklıklarına da dikkat çekti. Londra Imperial College’dan iklim bilimcisi Dr. Paulo Ceppi ise şunları söyledi: “Bu sadece kayıtlardaki en sıcak eylül ayı değil. Açık ara en sıcak olanı. Sera gazı konsantrasyonlarının giderek artmasıyla birlikte sıcaklıkların da artmaya devam etmesini bekliyoruz. Ancak bu durum oldukça çarpıcı.”

Fosil yakıtların neden olduğu emisyonlardaki artış ve buna bağlı olarak sıcaklıkların yükselmeye devam etmesi halinde, Avrupa ve Türkiye’deki kayak merkezlerinin ciddi boyutta kar kıtlığıyla karşı karşıya kalacağı ve bu kayak merkezlerinin neredeyse tamamının kar tedariki açısından yüksek risk altında olduğu tespit edildi.

Türkiye dahil Avrupa’daki kayak merkezlerinin farklı ısınma seviyelerinde nasıl etkileneceğini ve güvenilir kar tedarikinin ne kadar sürdürülebileceğini inceleyen ilk çalışma olma özelliği taşıyan araştırma, Nature Climate Change dergisinde yayımlandı.

Türkiye dahil Avrupa genelindeki 2 bin 234 kayak merkezini inceleyen çalışma, mevcut emisyon azaltma politikaları çerçevesinde bu yüzyılda küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme göre 3 dereceye ulaşması halinde söz konusu kayak merkezlerinin karşılaşacağı yüksek riskleri gösteriyor.

Dünyadaki kayak merkezlerinin yarısı Avrupa’da bulunuyor ve sıcaklık artışının öngörülen şekilde artması durumunda Avrupa’daki kayak merkezlerinin yüzde 91’inin çok az kar alma riski altında olacağı ve daha önce beş yılda bir karşılaşılan en kötü koşulların en az iki yılda bir ortaya çıkabileceği öngörülüyor.

Bu şartlarda, Türkiye’deki kayak merkezlerinin tamamının yüksek risk altında olacağı tahmin ediliyor.

Emisyonların ve sıcaklık artışının söz konusu seviyeye ulaşması halinde, kapsamlı kar yapma çalışmalarıyla bile Avrupa’daki kayak merkezlerinin yaklaşık yarısının bu koşullarla karşı karşıya kalması bekleniyor.

Yapay kar yapımı olmadan ve küresel sera gazı emisyonlarının sadece mevcut politikaların gösterdiği kadar azaltılması (sıcaklık artışının 3 dereceye ulaşması) durumunda, Türkiye’deki kayak merkezlerinin yüzde 100’ü, İsviçre Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 87’si, İskandivan Dağları’ndaki tesislerin yüzde 70’i, Fransız Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 93’ü, Avusturya Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 94’ü, Alman ve İtalyan Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin tamamı ve Karpat Dağları’ndaki kayak merkezlerinin yüzde 91’i, kar tedariki açısından çok yüksek riskle karşı karşıya kalacak.

– Emisyon kesintileri, riskleri keskin şekilde azaltabilir

Buna karşın, daha hızlı emisyon kesintilerinin sağlanması ve sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması durumunda, Avrupa’daki kayak merkezlerinin yüzde 32’si ve Türkiye’deki tesislerin ise yüzde 19’unun yüksek risklerle karşılaşma ihtimali bulunuyor.

Sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması durumunda İsviçre Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 5’i, İskandinav Dağları’ndaki merkezlerin yüzde 48’i, Fransız Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 4’ü, Avusturya Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 7’si, Alman Alpleri’ndeki kayak merkezlerinin yüzde 20’si, İtalyan Alpleri’ndeki tesislerin yüzde 69’u ve Karpat Dağlarındaki tesislerin yüzde 33’ünün güvenilir kar tedariki riski yaşayacağı öngörülüyor.

Grönland ve Antarktika’da buz tabakaları hızla eriyor; Deniz seviyesi korkutucu biçimde yükseliyor!

Dünya’nın buz tabakaları son 30 yılda 12 mil yüksekliğinde bir buz küpü oluşturmaya yetecek kadar buz kaybetti.

Uluslararası bilim adamlarından oluşan bir ekibin dünaq yayınladığı bir rapora göre, dünyanın neredeyse tüm tatlı su buzunu tutan Grönland ve Antarktika buz tabakaları korkutucu derecede hızlı bir şekilde küçülüyor .

Antarktika ve Grönland’ın 1992’den 2020’ye kadar uzanan 50 uydu araştırmasından elde edilen verileri birleştiren Buz Levhası Kütle Dengesi Inter-Comparison Exercise veya IMBIE’den bilim adamları, buz tabakalarının hacmindeki ve buz akışındaki değişiklikleri izleyebildiler.

Gezegeni ısıtan kirlilik rekor seviyeleri küresel sıcaklıkları yükselttikçe, buz tabakası erimesinin son 30 yılda altı kat arttığını buldular.

Kutup buz tabakasının erimesi için en kötü yedi yıl, son on yılda yaşandı.

Rapora göre, kutup buz tabakaları 1992 ile 2020 arasında toplamda 8,3 trilyon tondan fazla buz kaybetti.

Rapora göre, buz tabakası kaybı için en kötü yıl, buz tabakalarının yaklaşık 675 milyar ton buz kaybettiği 2019 yılıydı. Bu kayıplar, Grönland’ın buz tabakasının 489 milyar ton aktığını gören bir Arktik sıcak hava dalgası tarafından yönlendirildi.

Rapora göre, buz kaybının okyanuslar üzerinde önemli bir etkisi var ve deniz seviyelerini 21 milimetre (bir inçten biraz daha az) yükseltiyor . Buz tabakasının erimesi şu anda tüm deniz seviyesindeki artışın dörtte birini oluşturuyor — 1990’lardan bu yana beş kat artış.

Leeds Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olan çalışmanın baş yazarı Inès Otosaka, CNN’e “Bu çok büyük miktarda buz” dedi. “Bu elbette çok endişe verici, çünkü dünya nüfusunun yüzde 40’ı kıyı bölgelerinde yaşıyor” dedi.

Otosaka, Grönland buz tabakasının buz kaybetmeye devam etmesini bekliyor, ancak Antarktika buz tabakasına ne olabileceğinin henüz net olmadığını söyledi.

Bunun, gelecekte çok daha yüksek bir deniz seviyesinin yükselmesine yol açabileceğini de sözlerine ekledi.

Nature dergisinde yayımlanan makalede, Grönland’ın kuzey kesiminde sıcaklıkların 20. yüzyıla göre 1,5 santigrat derece (2,7 Fahrenheit) arttığı, termometrelerin son 1000 yıldaki en yüksek ısıyı ölçtüğü belirtildi.

Bilim adamları, buz tabakaları ve buz çekirdeklerinden aldıkları örnekler üzerinde yaptığı çalışmayla, sıcaklıkların 1995’ten bu yana hızlı bir artış ivmesine girdiğini tespit etti.

Araştırma ekibinde yer alan buz bilimci Maria Hörhold, “1990’lar ve 2011 arasında yükselen sıcaklıkları görmeye devam ediyoruz. Artık küresel ısınmanın açık bir imzasına sahibiz.” dedi.

Hoerhold, “Grönland engelleme” adı verilen, ara sıra meydana gelen bir hava sisteminin, bugüne kadar insan kaynaklı iklim değişikliğinin sonuçlarını gizlediğini aktardı.

Çalışmada yer alan Danimarka Meteoroloji Enstitüsü buz bilimcisi Jason Box, “Kuzey Grönland ısınması konusunda çok endişelenmeliyiz. Çünkü o bölgede geniş gelgit buzulları ve bir buz akıntısı şeklinde bir düzine uyuyan dev var.” ifadelerini kullandı.

Grönland’ın uzun vadeli sıcaklık değişimleri hakkında bilgi veren buz çekirdeklerinin analiz edilmesi için uzun bir zamana ihtiyaç duyulurken, buz çekirdeklerinden elde edilen veriler en son 1995’te güncellenmiş ve daha önce Grönland’ın Arktik bölgesinin, diğer bölgeler kadar hızlı ısınmadığı ileri sürülmüştü.

Yusuf DİLBER; İklim değişikliği ve Uzayda oluşan çöpler

“Şu anda, alt Dünya yörüngesinde dolaşan 30 binden fazla enkaz yer alıyor.”

İklim değişikliği dünyayı etkilediği gibi uzayı da olumsuz etkiliyor.

Bilim insanlarının yaptığı çalışmalara göre, iklim değişikliğinin dünyada kalıcı hasarları olduğu gibi uzayı da etkilediği görüldü. Uzayda oluşan çöpler ilerleyen zamanlarda büyük sorunlara yer açabilir.

Dünyadaki ilk yapay uydu Sputnik’ten itibaren günümüze yaklaşık olarak 5 bin yapay uydu fırlatılmıştır. Bu uydular görevleri tamamlandıktan sonra üst atmosferde başı bol bir şekilde dolaşarak tam olarak bir uzay çöplüğü yaratıyor.

Uzay çöplelerinin birbirine çarpma riski oldukça önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu sorun ilerleyen zamanlarda daha da büyük felaketlere yol açabilir.

Yapılan son araştırmaya göre üst atmosfer yoğunluğunu kaybediyor. Gelecekte ise üst atmosferin yoğunluğunu kaybetme hızının iki kat artacağı ifade ediliyor.

Üst atmosfer yoğunluğundaki uzun vadeli bir düşüş ise burada yer alan uyduların çok daha büyük tehliklere yol açmasına neden olabilir.

İnsanlık, sera gazlarını alt atmosfere pompalayarak gezegenin sıcaklığını gittikçe artmasına neden olurken orta ve üst tabakayı ise daha soğuk hâle sokuyor,bunun birçok nedeni vardır. Bu nedenlerin en büyüğü CO2 -sera etkisi yaratmasıdır. Karbondioksit molekülleri ısıyı kolayca emebiliyor.

Alt atmosferde bu durum daha fazla molekülün birbirine çarpması ve daha fazla ısının Dünya’ya geri yansıması anlamına geliyor. Karbondioksit molekülleri ısıyı kolayca emebiliyor. Alt atmosferde bu durum daha fazla molekülün birbirine çarpması ve daha fazla ısının dünyaya geri yansıması anlamına geliyor.

Uzay çöplerinin atıldığı anlar paylaşıldı

Diğer yandan çok daha seyrek karbondioksit molekülüne ev sahipliği yapan orta ve dış atmosferde ise bu durumun tam tersi yaşanıyor. Üst atmosfer ısısını kaybettikçe ise yoğunluğu da düşmeye devam ediyor. Daha düşük hava yoğunluğu ise yörüngedeki uzay araçlarının çok daha serbest dolaşması anlamına geliyor.

Normalde uydular zaman içerisinde dünyaya düşerek uzay çöplüğünden ayrılıyorlar. Ancak hava yoğunluğunun azalması ile uzay araçları çok daha uzun sürede atmosferde kalabilecekler.

Avrupa Uzay Ajansı’na göre, şu anda, alt Dünya yörüngesinde dolaşan 30 binden fazla enkaz yer alıyor.

Bu parçaların 23 bininin beyzbol topundan büyük olduğu belirtilirken, toplam parçacık sayısının ise yaklaşık 100 milyon olduğu tahmin ediliyor. Her çarpışma ile birlikte bu sayı da artıyor.

İklim değişikliği ile birlikte artacak kazaların ardından bu sayının giderek artmasından korkuluyor.

Uzay çöplerinin sayısının artması ilerleyen dönemde çok daha büyük sorunlara neden olabilir.