Kendi Danışmanları İsyan Etti: “Kendi Silahımızla Kendimizi Vururuz”

CNN’in ulaştığı kaynaklara göre, Trump’ın Truth Social üzerinden yaptığı “hürmüz haracı” açıklaması, kendi ulusal güvenlik ve dış politika danışmanlarında adeta bir panik havası yarattı. Aylardır Trump’ı bu tür tek taraflı ve fevri bir adımdan kaçınması konusunda uyaran kurmaylar, bu kararın ABD’nin bölgedeki askeri ve stratejik hedeflerine doğrudan darbe vuracağını biliyordu.

Danışmanların Trump’a sunduğu en büyük argüman, bu mafyatik haraç planının ABD’nin İran politikasındaki tüm ahlaki ve hukuki üstünlüğünü sıfırlayacağı yönündeydi. ABD yönetimi, daha önce İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alma yönündeki örtülü girişimlerini defalarca “yasa dışı” ve “uluslararası hukuka aykırı” olarak nitelendirmişti. 

İran Dışişleri Bakanı Dalga Geçmişti

Trump’ın %20’lik geçiş ücreti dayatması, ironik bir şekilde Tahran’ın iddialarını meşrulaştıracak ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin sosyal medyada “Çok doğru, koruma sağlayan bedelini almalı. Biz de adil bir ücret belirleriz” diyerek ABD ile dalga geçmesine zemin hazırlayacaktı. Ayrıca Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun daha birkaç hafta önce “Hiçbir ülke uluslararası su yollarından geçiş ücreti alamaz, bu uluslararası hukuka aykırıdır” açıklamasıyla çelişmek, ABD diplomasisini dünyaya karşı gülünç duruma düşürecekti.

Kendi ekibinin sunduğu bu hukuki ve askeri açmazlar karşısında öfkelenen Trump’ı asıl sarsacak hamle ise okyanusun diğer yakasından, Körfez’deki zengin dostlarından gelecekti.

Körfez Monarklarının Telefon Diplomasisi: Emirler Devreye Giriyor

Trump, attığı tweetin ardından ücreti doğrudan armatörlerin ödeyeceğini varsaymıştı ancak işin lojistik olarak imkansızlığı anlaşılınca faturayı Körfez’deki müttefiklerine kesebileceğinin sinyalini verdi. İşte bu hamle, Washington ile yakın ilişkileri olan Körfez sermayesini ve monarklarını ayağa kaldırdı.

Salı günü kameraların karşısına geçen Trump, kararından vazgeçtiğini bizzat açıklarken şu itirafta bulundu: “Dün bu fikri ortaya attım, iyi bir fikir olduğunu düşünmüştüm. Ancak tanıdığımız, sevdiğimiz farklı ülkelerden insanlar, krallar ve emirler beni aradı. Açıkçası hepsi bizim çok güçlü ortaklarımız.” Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer Körfez ülkelerinin liderleri, Trump ile yaptıkları acil telefon görüşmelerinde bu planın bölgedeki petrol ticaretini felç edeceğini, tanker sigorta primlerini fırlatacağını ve küresel enerji krizini tetikleyeceğini sert bir dille anlattılar. Körfez liderleri, doğrudan nakit haraç ödemek yerine ABD’ye milyarlarca dolarlık yeni ticaret ve yatırım anlaşmaları taahhüt ederek Trump’ın “ticari” zihnini çelmeyi başardılar. Sonuçta Trump, nakit haraç yerine devasa yatırım sözleri alarak “ikna edildi” ve geri adım attı.

Böylece 24 saatlik bu çılgın fırtına dindi.

Kırılgan Ateşkesin Ardından Gelen Gerilim

Aslında bu kriz durup dururken ortaya çıkmamıştı. ABD ve İran arasında haftalar önce sağlanan geçici ateşkes, henüz yeni bozulmuştu. Trump yönetimi, İran gemilerine yönelik deniz ablukasını yeniden devreye soktuğunu ilan etmişti. ABD savaş uçakları, İran hedeflerine yönelik son günlerin en ağır bombardımanlarından birini gerçekleştirmişti. Bölgedeki askeri varlığın faturasını tek başına üstlenmekten uzun süredir rahatsız olduğunu belirten Trump, Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlayan tek gücün ABD olduğunu iddia etmişti. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar boğazın tüm yükünü Amerika’nın taşımaması gerektiğini savunan Trump, çözümü Deli Dumrul usulü bir haraç mekanizmasında bulmuştu. Geçmişte de benzer kriz anlarında bu fikri ortaya atmış olan Trump, bu kez durumu resmi bir devlet politikası haline getirmeye yeltenmişti.

Trump’ın “Öngörülemezliği” Küresel Güvenliği Tehdit Ediyor

CNN’in aktardığı bu son kriz, Donald Trump’ın uluslararası ilişkileri, küresel ittifakları ve çok taraflı anlaşmaları nasıl birer “iş ortaklığı” veya “al-ver ilişkisi” olarak gördüğünü bir kez daha gözler önüne serdi. Trump’ın uluslararası deniz hukukunu, müttefiklik ilişkilerini ve stratejik planlamanın önünü arkasını düşünmeden, sadece anlık dürtüler ve sosyal medya postlarıyla küresel güvenliği riske atması müttefikleri arasında derin bir endişe yaratıyor.

Süper güç olarak tanımlanan bir ülkenin, dünya ekonomisinin şah damarı niteliğindeki bir su yolunda anlık kararlarla “haraç” talep edip, sonra gelen telefonlarla bundan vazgeçmesi, uluslararası sistemin ne kadar kırılgan bir zemine oturduğunu kanıtlıyor. Trump’ın “önce eylem, sonra analiz” odaklı bu yönetim tarzı, küresel diplomasiyi gergin tutmaya devam ediyor. 

Hürmüz Boğazı Mayınlardan Temizlenecek ve Ücretsiz olacak

Anlaşmanın küresel ekonomi açısından en kritik maddesini, İran’ın aylardır abluka altında tuttuğu Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması oluşturuyor. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hayati su yolu, Cuma günkü resmi imzaların ardından kademeli olarak açılacak.              Planlamaya göre, ilk 30 gün boyunca İran güçleri bölgedeki deniz mayınlarını temizleyecek ve bu süreçte İngiltere ile diğer Avrupa ülkelerinin donanmaları da Akdeniz’den destek verecek. Ayrıca 60 günlük geçici ateşkes süresince Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemilerden hiçbir geçiş ücreti talep edilmeyecek. Buna karşılık ABD de İran limanlarına uyguladığı askeri ablukayı tamamen kaldıracak.

Tüm Cephelerde “Kayıtsız Şartsız” Askeri

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi tarafından yapılan açıklamalarda, askeri operasyonların Lübnan cephesi de dahil olmak üzere tüm cephelerde “derhal ve kalıcı olarak” sonlandırılacağı vurgulandı. Özellikle İsrail ve Hizbullah arasındaki çatışmaların durdurulması, bu anlaşmanın en zorlu ama en kritik başarılarından biri olarak kayda geçti

25 Milyar Dolarlık Serbestlik ve Nükleer Kırmızı Çizgi

Reuters’a konuşan kaynakların aktardığına göre, taslak çerçeve kapsamında ABD, İran’ın yurt dışında dondurulmuş olan yaklaşık 25 milyar dolarlık varlığını 60 günlük müzakere süreci boyunca aşamalı olarak serbest bırakacak. Buna karşılık İran, nükleer programının mevcut statüsünü korumayı, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini genişletmemeyi ve elindeki yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stokunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde ülke içinde seyrelterek imha etmeyi taahhüt etti. Ancak kalıcı yaptırım moratoryumu ve nükleer programın geleceği gibi daha çetrefilli konular, önümüzdeki iki ay boyunca yürütülecek kapsamlı müzakerelere bırakıldı.                                 

Savaşın Arka Planı: 100 Günden Fazla Süren Küresel Kriz                                              

Kriz, bu yılın başında taraflar arasındaki gerilimin kontrolsüz şekilde tırmanmasıyla patlak vermişti. 28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail askeri güçlerinin İran hedeflerine yönelik geniş çaplı hava saldırıları başlatmasıyla iki ülke resmen savaşa tutuşmuştu

100 günü aşkın süren bu amansız çatışma döneminde İran, misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatmış, Basra Körfezi’ndeki Amerikan askeri tesislerine ve ticari gemilere füzelerle saldırmıştı. Körfez’de yaklaşık 500 ticaret gemisinin mahsur kalmasına yol açan bu abluka, küresel enerji fiyatlarını fırlatarak dünya çapında devasa bir enflasyon krizini tetiklemişti.

Trump “Kayıtsız Şartsız Teslim” Demişti                                                                         
İçeride artan akaryakıt fiyatları nedeniyle Kasım ayındaki ara seçimler öncesi büyük bir siyasi baskı altına giren ABD Başkanı Donald Trump, başlangıçta İran’ın “kayıtsız şartsız teslim olmasını” talep etmiş olsa da, ekonomik realiteler ve diplomatik baskılar neticesinde Tahran yönetimiyle masaya oturmak ve bu uzlaşma zeminini kabul etmek durumunda kalmıştı.                                                 

Sektör Temsilcileri Uyardı: “Normale Dönüş Ayları Bulabilir”                            

Piyasalardaki ilk tepki olarak petrol fiyatları başaşağı çakılsa da, gemicilik ve enerji sektörü temsilcileri temkinli bir iyimserlik içinde. Uluslararası nakliye birliklerinin verilerine göre, 100 günü aşkın süredir devam eden abluka nedeniyle şu anda Basra Körfezi’nde sıkışıp kalmış yaklaşık 500 ticari yük ve tanker gemisi bulunuyor.         

Savaştan önce Hürmüz Boğazı’ndan günde ortalama 130 gemi güvenle geçiş yaparken, çatışmalar süresince bu trafik tamamen durma noktasına gelmişti. Enerji uzmanları, boğazdaki mayınların temizlenmesi, rotaların yeniden güvenli ilan edilmesi ve sigorta şirketlerinin bölgeyi yeniden “düşük riskli” kapsama almasının aylar sürebileceğini, bu nedenle petrol arzının fiziksel olarak normale dönmesinin zaman alacağını hatırlatıyor.

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli kriz, klasik bir diplomatik anlaşmazlıktan çok, karşılıklı maksimum baskı stratejilerinin çarpışmasına işaret ediyor.

Tarafların mevcut pozisyonları, kısa vadede bir uzlaşıdan ziyade kontrollü gerilim ihtimalini güçlendiriyor.

Temaslar “bir adım ileri, iki adım geri” ritminde ilerlerken, masanın kurulup kurulamayacağı belirsizliğini koruyor.

Barış için ısrarcı bir söylem kullanan Donald Trump’ın ateşkesi uzatma kararı, ilk bakışta tansiyonu düşürme hamlesi gibi okunabilir. Ancak eş zamanlı sürdürülen ekonomik ve lojistik baskılar, bu adımın diplomatik bir jestten çok stratejik bir manevra olduğunu düşündürüyor.

İran cephesinde ise strateji daha farklı bir zemine oturuyor.

Asimetrik karşılıklar ve şartlı diplomasi, Tahran’ın temel yaklaşımı haline gelmiş durumda. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol vurgusu ve yaptırımların kaldırılmasını ön koşul olarak öne sürmesi, müzakere alanını yeniden tanımlama çabası olarak okunabilir.

Bu yaklaşım, İran’ın doğrudan taviz vermek yerine pazarlık alanını genişletmeye çalıştığını gösteriyor.

Vashington’un mevcut yaklaşımı çoğunlukla “önce taviz, sonra müzakere” çizgisine işaret ederken, Tahran’ın tutumu bunun tersine konumlanıyor: önce baskılar kalkmalı, ardından masa kurulmalı.

Bu iki pozisyon arasındaki mesafe, krizin gerçek kilit noktasını oluşturuyor.

Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, bu nedenle yalnızca bir coğrafi geçit değil; aynı zamanda politik ve psikolojik bir eşik.

İran’ın boğaz üzerindeki kontrol iddiası ile ABD’nin serbest geçiş ısrarı, teknik bir deniz hukuku tartışmasının ötesine geçiyor. Bu ise, sahada “kuralları kimin belirleyeceği” sorusunu gündeme getiriyor.

İşin daha karmaşık tarafı ise güven sorunu. İran içinde karar alıcı yapı parçalı; siyasi liderlik ile Devrim Muhafızları arasında ton farkı belirgin. Sahada daha sert, masada daha temkinli bir çizgi öne çıkıyor.

Sahadaki gelişmeler de diplomatik süreci sürekli kırılganlaştırıyor. Umman açıklarında gerçekleştiği öne sürülen saldırılar ve karşılıklı sert açıklamalar, tarafların askeri seçenekleri tamamen dışlamadığını gösteriyor. Bu durum, düşük yoğunluklu çatışma ile diplomasi arasında gidip gelen hibrit bir kriz dinamiği yaratıyor.

ABD tarafında ise seçim atmosferi ve iç politika dinamikleri, dış politika hamlelerini doğrudan etkiliyor. Böyle bir tabloda verilen sözlerin ne kadar bağlayıcı olacağı başlı başına bir soru işareti.

İslamabad merkezli görüşme trafiğine ilişkin çelişkili açıklamalar da güven eksikliğinin açık bir göstergesi. “Heyet geldi/gelmedi” tartışmaları, diplomatik sürecin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor.

Bugün gelinen noktada asıl mesele; hangi tarafın belirsizliği daha uzun süre taşıyabileceğidir. Çünkü bu kriz, askeri üstünlükten çok “zamanı yönetebilme” kapasitesine dayanıyor.

Kısa vadede kalıcı bir anlaşmadan çok, geçici ve kırılgan uzlaşıların öne çıkması daha olası görünüyor. Ancak oyunun kazananını, sahadaki güç dengesi değil, belirsizliği kimin daha iyi yönettiği belirleyecek.

Son sözse, Diplomasi mi ağır basacak, tırmanış mı?

İsmet HERGÜNŞEN

Hürmüz’de Yine Kilit Vuruldu

İran, iki haftalık ateşkes sürecinde varılan mutabakatın ABD tarafından ihlal edildiğini savunarak Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını açıkladı. Tahran yönetiminden yapılan resmi açıklamada, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz blokajını kaldırma sözünü yerine getirmediği, bu nedenle stratejik geçiş yolunun güvenliğinin artık garanti edilemeyeceği vurgulandı. İran, Washington’ın “ekonomik savaş” taktiklerini sürdürmesi halinde boğazdaki geçişlerin tamamen durdurulacağını bildirdi.

Hürmüz’ün Stratejik Önemi ve Mevcut Kriz

Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, son haftalarda İran limanlarından kalkan tankerlerin ABD donanması tarafından durdurulup denetlenmesiyle bir barut fıçısına dönüşmüştü.

Geçici ateşkes sürecinde boğazın sivil trafiğe açılması planlanmıştı; ancak İran, limanlarından çıkan kendi gemilerinin hala engellendiğini ve uluslararası sularda taciz edildiğini iddia ediyor.

Trump’ın Mesajının Ayrıntıları

İran’ın sert hamlelerine ve boğazı kapatma kararına rağmen Başkan Donald Trump, Phoenix dönüşü uçakta gazetecilere yaptığı açıklamada iyimserliğini korudu. Trump, “İran tarafıyla birçok konuda el sıkıştık, İran her şeyi kabul etti” diyerek barış anlaşmasının çok yakın olduğunu öne sürdü. Başkan, nükleer malzemenin (zenginleştirilmiş uranyum) ABD’ye nakli gibi en kritik başlıklarda bile mutabakat sağlandığını iddia ederek, sahadaki gerilimi bir “müzakere taktiği” olarak nitelendirdi.

İran “İyi Haberlere” Ne Diyor?

Trump’ın “iyi haberler” olarak nitelediği gelişmeler, İran tarafınca temkinli karşılanıyor. Tahran, uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılmasını kesinlikle reddederken, Washington barış sürecinin önümüzdeki hafta İslamabad’da yapılacak zirveyle taçlanacağını umuyor. Diplomatik kaynaklar, Trump’ın bu iyimser açıklamalarının iç politikaya yönelik bir “zafer ilanı” hazırlığı olabileceğine dikkat çekiyor.

Piyasalar, Petrol Fiyatları ve Hafta Başı Açılış Beklentileri

Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı haberi ve Trump’ın çelişkili açıklamaları, piyasalarda büyük bir belirsizlik dalgası yarattı.

Petrol Fiyatları: Analistler, boğazın kapalı kalmaya devam etmesi durumunda Brent petrol fiyatlarının hafta başı açılışında varil başına %10 ile %15 arasında sert bir yükseliş yaşayabileceği uyarısında bulunuyor.

Piyasa Tepkisi: Yatırımcılar, Trump’ın “iyi haberleri” ile İran’ın “kapalı boğaz” gerçeği arasında yön bulmaya çalışırken, belirsizliğin devam etmesinin altın gibi güvenli limanlara talebi artırması bekleniyor. Hafta başındaki ilk işlemler, Orta Doğu’dan gelecek fiziksel sevkiyat haberlerine odaklanacak. 

Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın kuzeyinde Basra Körfezi’ndeki toprağı Khark Adası’na saldırı tehdidinde bulundu. İran petrol ihracatının %90’nını Khark Adası’ndan yapıyor.

Trump’ın bu tehdit politikası, sadece İran’ı değil, Washington’ın geleneksel müttefiklerini de zor bir tercihe itiyor. Trump, Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlamak için uluslararası bir koalisyon kurulması adına müttefiklerine baskı yaparken, Tahran’ın “misillemeyi artırma” yemini bölgedeki gerilimi en üst düzeye çıkarmış durumda.

Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’nı sadece bir su yolu değil, Batı’nın yaptırımlarına karşı en güçlü jeopolitik kozu olarak görüyor. İran’ın stratejisi, “Eğer biz petrolümüzü ihraç edemezsek, hiç kimse edemez” ilkesine dayanıyor.

İran, Hürmüz Boğazı bölgesinde geniş bir donanma yerine hızlı botlar, deniz mayınları ve kıyıya konuşlu füze bataryalarıyla asimetrik bir savunma hattı kurmuş durumda.

Son dönemde yapılan açıklamalarda İranlı yetkililer, ABD’nin ekonomik baskılarına yanıt olarak Hürmüz’deki denetimlerini sıkılaştıracaklarını ve gerekirse geçişleri tamamen engelleyebileceklerini belirtiyorlar. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bölgedeki bu durum, küresel fiyatların istikrarsızlaşmasına neden oluyor.

Trump’ın Yardım Çağrısı ve Müttefiklerin Sessizliği

Başkan Trump, Twitter ve resmi kanallar aracılığıyla yaptığı açıklamalarda, Hürmüz Boğazı’nı kullanan ülkelerin kendi gemilerini korumak için daha fazla sorumluluk alması gerektiğini savundu. Trump, “ABD, diğer ülkelerin zenginleşmesi için bu tehlikeli suları karşılıksız korumak zorunda değil” diyerek müttefiklerinden askeri ve finansal destek talep etti.

Ancak Trump’ın bu sert çağrısı, beklenen karşılığı bulamadı:
Avrupa Birliği ülkeleri, Japonya ve Güney Kore gibi bölge petrolüne bağımlı aktörler, ABD’nin tek taraflı yaptırım politikalarının bir parçası olmaktan çekiniyor.

Birçok müttefik ülke, İran ile doğrudan bir askeri çatışmaya girme riskini göze almak istemiyor. Trump’ın “önce Amerika” vizyonuyla hareket etmesi, müttefiklerin Washington’ın uzun vadeli stratejik taahhütlerine şüpheyle yaklaşmasına yol açtı. Bu nedenle, ABD’nin koalisyon çağrıları diplomatik masalarda “not edilse” de, sahada somut bir askeri destek dalgasına dönüşmedi.

Sonuç: Tırmanan Gerilim

Gelinen noktada, Trump’ın “maksimum baskı” politikası ile İran’ın “maksimum direnç” stratejisi Hürmüz Boğazı’nda düğümlenmiş durumda. Trump’ın müttefiklerini ikna edememesi, bölgedeki Amerikan askeri varlığını daha maliyetli ve siyasi açıdan daha kırılgan hale getirirken; İran, müttefikler arasındaki bu görüş ayrılığını kendi lehine kullanmaya devam ediyor. Dünya kamuoyu, tek bir kıvılcımla parlayabilecek bu bölgedeki gelişmeleri endişeyle izliyor.