ABD Operasyonu: Beş Saat Süren Ağır Hava Saldırıları

Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliğini gerekçe gösteren ABD ordusu, İran genelindeki askeri altyapıya ve stratejik noktalara yönelik beş saat süren geniş kapsamlı bir hava harekatı düzenledi. Amerikan kuvvetleri, belirlenen hedefleri hassas güdümlü mühimmatlarla vurarak İran’ın bölgedeki askeri kapasitesini sınırlandırmayı hedefledi. Beş saatin sonunda operasyonun tamamlandığı duyurulsa da, bölgedeki askeri hareketlilik ve teyakkuz hali en üst seviyede kalmaya devam etti. Washington’ın bu sert müdahalesinin ardından gözler, Tahran’ın vereceği askeri yanıta ve seçeceği hedeflere çevrildi.

Tahran’ın Misillemesi

İran ise daha önce olduğu gibi Körfez hattında BAE unsurlarına, Bahreyn’deki stratejik noktalara ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari tankerlere yönelik misilleme saldırıları gerçekleştirildi. Bu hamlelerin Ayanı sıra İran, Ürdün’de konuşlu Amerikan hava üssünü balistik füze ve insansız hava araçlarıyla hedef aldı. İki ülkeyi bu radikal noktaya getiren sürecin nasıl tırmandığı sorusu gidişatın seyrini anlamak açısından hayati önem taşıyor.

Hürmüz Boğazı Odaklı Tırmanan Gerilim

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’nda İran’a yönelik yeni bir deniz ablukası kararını yürürlüğe koymuşmuş. Bu kararın ardından Tahran yönetimi, stratejik su yolunu kullanan uluslararası petrol tankerlerini hedef almaya başlamış. Karşılıklı seyrüsefer engellemeleri ve taciz atışları kısa sürede askeri devriyelerin doğrudan sıcak temas sağladığı bir güç savaşına dönüşmüşmüştü. İran’ın boğazdaki kontrol iddiasına karşı ABD ordusu bölgeye ek deniz ve hava unsurları sevk etmişti. Boğaz’daki bu tarihi krizin askeri boyutunun yanı sıra, kaçınılmaz olarak küresel ekonomik dengelerde de dolaylı etkiler oluşuyor. 

Küresel Yansımalar

Petrol ve Emtia Piyasaları: Hürmüz Boğazı’ndaki askeri çatışmaların ardından küresel petrol fiyatlarında ani ve yüksek oranlı sıçramalar yaşandı. Enerji arzı güvenliğine ilişkin endişeler küresel borsalarda dalgalanmalara yol açtı.

Sivil Havacılık ve Denizcilik 

Bölgedeki hava sahasının ve deniz rotalarının yüksek riskli ilan edilmesiyle birlikte birçok uluslararası havayolu şirketi uçuş rotalarını değiştirdi, denizcilikte nakliye firmaları ise boğaz geçişlerini askıya aldıklarını duyurdular.

Hürmüz Boğazı’nda Sıcak Temas

Reuters’ın 5 Mayıs 2026 tarihli özel raporuna göre, bölgedeki ateşkes süreci büyük bir belirsizliğe sürüklendi. ABD ordusu, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’nda İran’a ait olduğu belirlenen altı adet sürat teknesiyle birlikte çok sayıda seyir füzesi ve insansız hava aracını (İHA) imha ettiğini açıkladı. Gerilim, Başkan Donald Trump’ın bölgede mahsur kalan ticari tankerleri korumak amacıyla başlattığı “Project Freedom” (Özgürlük Projesi) kapsamında donanmayı bölgeye sevk etmesiyle doruk noktasına ulaştı.

İran Devrim Muhafızları’nın boğazı mayınlar ve dronlarla fiilen kapatma girişimi karşısında, Washington yönetimi İran limanlarına yönelik kapsamlı bir deniz ablukası başlattı. Bölgedeki Amerikan kuvvetleri, geçişleri engellemeye çalışan İran unsurlarına sert müdahalede bulunurken; Tahran yönetimi ABD’nin sivil tekneleri vurduğunu ve beş sivilin hayatını kaybettiğini iddia ederek misilleme tehdidinde bulundu.

Krizin Kökenı: Washington-Tahran Hattında Kırılma

Gerginliğin temelleri, Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine yönelik düzenlediği hava saldırılarıyla atılmıştı. Bu saldırıların ardından İran, dünya ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma kararı almıştı.

İslamabad’da yürütülen barış görüşmelerinden sonuç alınamamış, İran’ın nükleer
kapasitesinden ödün vermemesi üzerine Başkan Trump askeri seçeneği tekrar masaya sürmüştü.

ABD donanmasına boğaza döşenen mayınları temizleme ve İran gemilerini engelleme emri verilmişti. İki hafta sürmesi planlanan geçici ateşkes süresi dolmadan, tarafların Hürmüz Boğazı’ndaki bu doğrudan çatışması, bölgenin topyekûn bir savaşa doğru sürüklendiği endişelerini haklı çıkarmıştı.

Ekonomik Sarsıntı ve Piyasalardaki Belirsizlik.

Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki bu yeni çatışma dalgası, küresel piyasaları anında vurdu. Petrol fiyatları, hafta başında %6’lık sert bir yükseliş kaydetti. ABD Donanması’nın geçişleri zorla açmaya çalışması piyasalarda bir miktar rahatlama yaratmış görünse de tedarik zincirindeki bozulmalar gıda ve enerji fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı.

Güney Koreli “HMM Namu” gibi sivil gemilerin boğazda hasar alması, küresel sigorta şirketlerinin bölgedeki gemiler için primlerini fahiş oranlarda artırmasına neden oldu.

Ekonomik analistler, boğazdaki bu kilitlenmenin devam etmesi durumunda, dünya ekonomisinin uzun süreli bir durgunluğa ve yüksek enflasyon sarmalına gireceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Petrol fiyatları oynaklığını korurken, dünyanın gözü bu hassas su yoluna çevrilmiş durumda.

Haritada bakıldığında sıradan bir geçit gibi görünen Hürmüz Boğazı, gerçekte küresel enerji sisteminin en kritik damarlarından biridir. 

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si bu dar geçitten geçiyor. Başka bir ifadeyle her beş varilden biri İran ve Umman’ın kontrolündeki Hürmüz Boğazı’ndan dünya pazarlarına ulaşıyor.

Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu’na bağlayan bu stratejik geçit; Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, İran ve Kuveyt gibi büyük üreticilerin petrolünü küresel piyasalara taşıyan ana kapı konumundadır. 

Bu nedenle bölgede yaşanacak en küçük gerilim dahi yalnızca bölgesel bir kriz olarak kalmaz; petrol fiyatlarından küresel enflasyona kadar geniş bir etki alanı yaratır.

İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik operasyonları sonrasında bu riskin ilk yansıması enerji fiyatlarının yanı sıra deniz taşımacılığı ve sigorta sektöründe görüldü.

Uluslararası denizcilik sigorta şirketleri, İran ve Basra Körfezi çevresindeki savaş riskleri nedeniyle bazı poliçeler için iptal bildirimleri aldıklarını açıkladı.

Oysa deniz ticaretinde sigorta mekanizması sarsıldığında küresel ticaret zincirlerinin de hızla etkilendiği bilinen gerçektir.

Geçtiğimiz günlerde de uzun yıllar boyunca küresel liderliğin temel taşlarından biri olan ABD’nin Deniz Gücü’ne ilişkin stratejik yaklaşımında da yeni bir karar alındı.

20. yüzyılda gemi inşa ve deniz taşımacılığındaki üstünlüğünü güçlü bir donanmayla birleştiren ABD, bu sayede büyük güç statüsüne ulaşmıştı.

Son yıllarda ortaya çıkan stratejik zaaflar ve denizcilik kapasitesindeki aşınma nedeniyle “ABD’nin Denizcilik Hakimiyetini Yeniden Kurma Kararnamesi¨ kabul edildi.

Hürmüz Boğazı’nda askeri gücün yeterli olmayacağı görüşünde olan Vashington yönetimi, bu kez de bölgeden geçen ticari gemilerin sigortalanabilmesi için 20 milyar dolarlık bir reasürans mekanizması oluşturdu. 

Böylelikle askeri önlemlerin yanı sıra finansal bir müdahaleyle özel sigorta şirketlerinin riskinin bir kısmı üstlenilerek küresel ticaretin sürdürülmesine destek verilmiş oluyor.

İran cephesi ise bölgeye dışarıdan yapılacak askeri müdahalelerin gerilimi daha da tırmandırabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, boğazdaki dengeyi her geçen gün daha da hassaslaştırıyor.

Boğaza dökülen deniz mayınları uluslararası hukuk tarafından tamamen yasaklanmış değildir; ancak ciddi sınırlandırmalara tabidir. 

Özellikle sivillerin zarar görmesi durumunda uluslararası hukuka aykırı bir savaş suçu teşkil eder ve sorumluluğu kapsamında İran’a zararı tazmin etme yükümlülüğü doğurabilir. 

Hürmüz Boğazı artık yalnızca bir coğrafi geçit değil, aynı zamanda ekonomik dalgalanmaların üretildiği bir merkez haline gelmiş durumda.

Seyrüseferin kesintiye uğraması, Avrupa, ABD ve Çin’in yanı sıra gelişmekte olan ekonomilerde de ciddi ekonomik kayıplara yol açabilir.

Dahası böyle bir senaryo, Rusya için de stratejik bir fırsat alanı yaratabilir. Zira enerji fiyatlarının yükselmesi, özellikle enerji ihracatçısı ülkeler açısından önemli bir avantaj anlamına gelir.

Enerjide yüzde 90’dan fazla dışa bağımlı olan ve cari açığı kronik bir sorun haline gelen Türkiye için ise ortaya çıkan tablo pek de parlak görünmüyor.

Son sözse; Savaşlar çoğu zaman bölgesel başlar, fakat faturası daima küresel olur.

İsmet HERGÜNŞEN

Son karar ise İran’ın dini lideri Ali Hamaney ve Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından verilecek.